Кіріспе

Халықаралық еңбек одағы конфедерациясы

Қызыл профсоюздер интернационалы (Красный интернационал профсоюзов, RILU), көбінесе Профинтерн (lang ru) деп аталатын, Коммунистік Интернационал (Коминтерн) кәсіподақтар ішіндегі коммунистік қызметті үйлестіру мақсатымен құрылған халықаралық ұйым болды. 1921 жылы ресми түрде құрылған Профинтерн, социал-демократиялық Кәсіподақтардың Халықаралық Федерациясының ("Амстердам Интернационалы" деп белгілі, 1919 жылы құрылған) ықпалына қарсы күш ретінде әрекет етуді көздеді. Коминтерн оны "кластық ынтымақтастыққа" ұмтылушы және революцияға кедергі келтіруші деп бағалады. 1930 жылдардың ортасында құлдырауға ұшырағаннан кейін, Профинтерн 1937 жылы Коминтерннің "Халық фронты" саясатының қабылдануымен таратылды.

Алдын ала ұйымдастыру

1920 жылдың шілдесінде Коминтерннің басшысы Григорий Зиновьевтің тапсырмасымен Коммунистік Интернационалдың 2-ші дүниежүзілік конгресі уақытша Халықаралық кәсіподақ кеңесін құрды, ол орысша Mezhsovprof деп белгілі болды. Бұл ұйымдастыру комитетіне Коминтерн конгресіндегі Ресей, Италия, Ұлыбритания, Болгария және Франция делегацияларының өкілдері "қызыл кәсіподақтардың халықаралық конгресін" ұйымдастыру міндеті жүктелді. Таннердің наразылығы ескерілмеді, Григорий Зиновьев оған сөз беруден бас тартып, шағымдарын комитетке жолдады. Бұл кеңселер өз туына ең наразы және оппозициялық кәсіподақ өкілдерін тартты, сонымен бірге кейде консервативті кәсіподақ басшыларын шеттетуге алып келді, бұл ұсынылып отырғанның шын мәнінде екі кәсіподақ құру және қолданыстағы кәсіподақтарды бөлшектеу екендігі туралы айыптаулар көтерілді. Зиновьев Амстердам Интернационалын "халықаралық буржуазияның соңғы бекінісі" деп атады – бұл социал-демократиялық кәсіподақ өкілдеріне қарсы айтылған күшті сөздер болды. Әлемдік кәсіподақ қозғалысы ішіндегі үлкен азаматтық соғыс басталды.

1921 жылғы құрылтай съезі

1921 жылдың 3 шілдесінде Мәскеуде Қызыл кәсіподақтар интернационалының құрылтай съезі шақырылды. Жиынға әлемнің түкпір-түкпірінен 380 делегат қатысты, оның ішінде дауыс беру құқығы бар 336 делегат бар еді, олар әлемдік 40 миллион кәсіподақ мүшесінің 17 миллионын білдіретінін мәлімдеді. IWW-нің көзқарасына француз және испан делегацияларының құрамындағы синдикалистік кәсіподақ өкілдері қосылды. Жаңа кәсіподақ интернационалын құруға басталған бастамаға қарамастан, бұрынғы Амстердам интернационалымен тікелей бәсекелестікке түскен Profintern өзінің бастапқы кезеңінде стратегиясы "кәсіподақтардан ең жақсы және саналы жұмысшыларды тартып алу" емес, ағымдағы кәсіподақтарда қалып, оларды "революцияландыру" екенін мәлімдеді. Құрылтай съезінде ұйымға қатысты ресми қаулыда, қазіргі жаппай кәсіподақтардан шығу және олардың мүшелігін консервативті басшыларына тастау "контрреволюциялық кәсіподақ бюрократиясының қолына ойнайды, сондықтан одан қатаң бас тарту керек" делінген. Ұйым радикалды жұмысшылардың қолданыстағы кәсіподақтарды "іштен тоздыруға" қатысуын тиімді түрде қолдады, осылайша Амстердамнан толық ұйымдарды бөліп, Мәскеуге бағынуға ұмтылды. Мұндай тактикалар кәсіподақ мүшелерінің коммунистер еместері мен олардың сайланған басшылары қолданыстағы мүшеліктерін сақтауға тырысқандықтан, ішкі жікке бөлінуге әкелді. Қазіргі кәсіподақтарды жеңу стратегиясының бір бөлігі ретінде Profintern "Халықаралық үгіт комитеттері" (ХҮК) деп аталатын, радикалды кәсіподақтардың халықаралық бірлестіктерін және олардың нақты салалары негізінде құрылған кәсіподақтардағы ұйымдастырылған азшылықтар желісін құруға шешім қабылдады. Бұл топтар революция идеясын және пролетариат диктатурасын насихаттау үшін конференциялар өткізуге, памфлеттер мен мерзімді басылымдарды басып, таратуға бағытталған. ХҮК өздерінің жұмыстарын қолдау үшін қаражат жинауға тырысты, ал Profintern-нің басқарушы бюросы олардың басылымдарын субсидиялады. 1921 жылдың тамызына дейін барлығы 14 ХҮК құрылды. Кәсіподақтар өздерінің радикалды диссиденттерін шығара бастады, ал халықаралық кәсіподақтар Profintern-нің қызметіне қатысқан ұлттық бөлімдерін шығара бастады, мысалы, 1921 жылдың қазанында Голландияның көлік жұмысшылары федерациясының халықаралық сауда ұйымынан шығарылуы. Әлемдік революция перспективалары төмендеп келе жатқанда, RILU басшысы Соломон Лозовский RILU, Амстердам интернационалы және мүше емес кәсіподақтардың басшыларын біріктіретін халықаралық конференция өткізуді ұсынды. Бұл 1922 жылдың сәуірінде Екінші интернационал, Екі жарым интернационал және Коминтерн арасында өткен кездесуді еске түсіретін шара болды. Чехословакияда да қосымша жетістіктерге қол жеткізілді, онда кәсіподақ мүшелерінің көпшілігі RILU-ға қосылды, бұл социал-демократиялық басшылықтың коммунистер мен кәсіподақтарды қуу науқанынан кейін болды. 1922 жылдың қазанында Чехияның қызыл кәсіподақтары өздерінің съезін өткізіп, социал-демократиялық кәсіподақтардан бөлінуді ресмилендірді. Болгарияда Бүкіл Болгариялық кәсіподақтар федерациясы Profintern-мен тікелей байланысуға шешім қабылдады, бірақ қарсыластар "Еркін кәсіподақтар федерациясы" деп аталатын бәсекелес ұйым құрғандықтан, бұл қозғалыс да бөлінді. Испанияда да ұлттық еңбек қозғалысы ресми түрде екіге бөлінді. Кәсіподақ қозғалысын талқандауға жауапты деп айыптаған қатал айыптаулар мен қарсы айыптаулар барлық бағытта тарады. Profintern-нің біртұтас майдан құруға деген ниеті 1922 жылдың желтоқсанында, ұйым британдық кәсіподақ жетекшісі Дж. Х. Томас басқарған бәсекелес Амстердам интернационалының өкілдерімен Гаагада бейбітшілік конференциясында кездескен кезде ішінара іске асты. Жыл басындағы үш саяси интернационалдың кездесуі сияқты, бұл сессия да сәтсіз аяқталды, екі тарапқа да айыптаулар тасталды және Лозовскийдің біртұтас майдан құруға шақыруы айқын тактикалық амал ретінде жоққа шығарылды. Осы топтың халықаралық конференциясы сол айдың соңында Германияның Франкфурт қаласында, Екінші интернационалдың партияларына және Амстердам интернационалының кәсіподақтарына шақыру жолданды, бірақ оған аз ғана социал-демократтар қатысты, жиналыстың басым көпшілігі коммунистерден құралды. Бұл санды осы мәселеге қатысты бір маңызды тарихшы "көптеген жағдайларда шамадан тыс" деп санайды. 1924 жылғы съезде коммунистердің социал-демократиялық жұмысшы қозғалысына қатысты көзқарасы қатаңдады, "фашизм және демократия – буржуазиялық диктатураның екі түрі" деп жарияланды. Съезде талқыланған ең даулы мәселе Амстердам интернационалымен бірудің стратегиясы мен тактикасына қатысты болды, осылайша екі интернационалға бөліну салдарынан жұмысшы қозғалысының басынан өткен қиындықтарға нүкте қойылды. IFTU-ны капитуляцияға мәжбүр ету мүмкін емес болғандықтан және олардың өнеркәсіптік федерацияларына тікелей кіруге тырысқандықтан, Соломон Лозовскийдің пікірінше, екі интернационалды халықаралық конференция арқылы біріктіруге тырысу – жалғыз мүмкіндік болып қала берді. Екі күндік талқыдан кейін комиссия жиналған съезге біртұтас болу туралы ұсыныспен келді, ол алдын ала тыңдауларда бір ғана қарсы дауыспен қабылданды. Бірақ біру туралы соңғы ұсыныс, шын мәнінде, тек сөздерден ғибарат болды, резолюцияда мұндай жиын "халықты тиісті түрде дайындағаннан кейін" пайдалы болуы мүмкін екені айтылды. Profintern атқарушы кеңесіне нақты тапсырма берілген жоқ. Ұлыбританияның кәсіподақтарына ерекше назар аударылды, советтік кәсіподақ басшысы Михаил Томский 1924 жылы Ұлыбританияға сапар шекті, ал сол жылдың қараша айында Трейдс Юнион Конгресінің өкілі А. А. Пурселл басқаратын жоғары деңгейлі делегацияның өзара сапары болды. Советтік тараптан британдық кәсіподақ өкілдері сапарларынан оң әсер алды, Ұлыбританияға оралғаннан кейін советтік жағдай туралы кең және жағымды есеп жариялады. Британдық кәсіподақ делегациясының бір айлық сапары Батыс елдерінің кәсіподақ басшыларының Совет Одағына ұқсас сапарларының үлгісі болды. Американдық Еңбек Федерациясындағы Trade Union Educational League-тің қызметі Амстердам интернационалымен байланысудан бас тартуына байланысты ескерілмеді. IFTU-ның бұл қарсылығы Совет-Британ қарым-қатынасын дамытуға кедері келтірмеді, 1925 жылдың сәуір айында Томский екі ел арасындағы кәсіподақтарды біріктіру жөніндегі бірлескен комитет құру мақсатымен Лондонға қайта оралды. Егер Томскийдің мақсаты британдық кәсіподақ өкілдерін Profintern қатарына қосу болса, ол күтпеген жағдайға тап болды, 1964 жылы Е. Х. Карр былай деп атап өтті:

"Британдық басшыларды Profintern қызықтырмады, олар британдық қозғалыстың тәжірибесінен оны зиянды немесе жалған деп қарады және советтік кәсіподақтарды қолданыстағы [Амстердам] интернационалымен келістіру арқылы оны күшейтіп, солға бұруға ниеттенді. Британдық делегаттар советтік әріптестерін олардың советтік кәсіподақтардың IFTU-ға қосылуына қолдау көрсетуімен таң қалдырды." Томский, дипломатиялық жауап бергенімен, британдық ұсынысты Амстердам интернационалына толық жеңіліс ретінде, 1918 жылы Совет Ресейінің Брест-Литовскідегі Германияға жасаған мәжбүрлі жеңілісі сияқты жоққа шығарды. Амстердам оған көп көңіл бөлмеді...

Қызметкерлер мен филиалдар

РИЛУ-дың толық уақытты хатшылығы испан Андрес Нин, ресейлік кәсіподақ белсендісі Михаил Томский және Бас хатшы Соломон Лозовскийден тұрды. Мәскеудегі бас кеңсесінен бөлек, РИЛУ жақын арада төрт шетелдік кеңсе ашты: Берлин ("Орталық Еуропа бюросы"), Париж ("Латын бюросы"), Болгария ("Балқан бюросы") және Лондон ("Британ бюросы"). 1927 жылдың мамырында Шанхайда Азия мен Тынық мұхиты аймағындағы РИЛУ-дың үйлестіру орталығы ретінде Pan Pacific Trade Union Secretariat құрылды. 1928 жылы РИЛУ Латын Америкасындағы алғашқы жалпы еңбек қозғалысы болып табылатын, Латын Америкасындағы РИЛУ филиалы – Confederación Sindical Latino Americana (CSLA) ұйымын құрды. Бұл ұйым 1936 жылы құрылған Латын Америкасы жұмысшыларының конфедерациясы (CTAL) үшін негіз болды. 1928 жылы Африка мен Атлантика әлеміндегі қара жұмысшылар үшін радикалды трансұлттық платформа қызметін атқарған Профинтерн бөлімі ретінде Халықаралық Негр жұмысшыларының кәсіподақ комитеті (ITUCNW) құрылды. РИЛУ әлемнің түкпір-түкпірінде ұлттық бөлімдер құрды. Ұлыбританияда Бюро Ұлттық азшылықтар қозғалысымен тығыз байланыста жұмыс істеді. Канада Коммунистік партиясы "Жұмысшылардың бірлігі лигасы" деп аталған ұлттық бөлім құрды. Америкалық бөлім 1922 жылы Кәсіподақтарды білім беру лигасы ретінде басталып, 1929 жылы екі жақты кәсіподақтар құруға тырысқан, радикалдырақ нұсқасы – Кәсіподақтардың бірлігі лигасы болып өзгерді.

Тарату

1937 жылы Сталиннің сыртқы саясаты Халық фронтына бағытталған кезде Профинтерн таратылды.

Жиналыстар

Жиналыс орны Күні Ескермелер 1-ші Дүниежүзілік конгресс Мәскеу 3–19 шілде, 1921 РИЛУ құрылды. 380 делегат қатысты, олардың 336-сы дауыс беру құқығына ие болды. 2-ші Дүниежүзілік конгресс Мәскеу 19 қараша – 2 желтоқсан, 1922 Кәсіподақ қозғалысы үшін «бірлік фронты» саясатын ресми түрде қабылдады. 3-ші Дүниежүзілік конгресс Мәскеу 8 шілде, 1924 Амстердам Интернационалымен бірлік конгресін өткізу туралы әлсіз және міндетті емес шақыру қабылдады. Орталық Кеңестің 4-ші отырысы Мәскеу 9–15 наурыз, 1926 Лозовский Ұлыбритания мен Шығысты Профинтерннің табысқа жетуі үшін басты аймақтар деп атады. 4-ші Дүниежүзілік конгресс Мәскеу 17 наурыз – 3 сәуір, 1928 Халықаралық ереуіл стратегиясы конференциясы Страсбург, Франция 1929 жылғы қаңтар.

Жарияланымдар

Г. Зиновьев, Коммунистік Интернационал МКК-ға: Мәскеудегі Үшінші Интернационалдың Атқару комитетінің үндеуі. Алғы сөз: Том Глинн. Мельбурн: "Пролетарлық баспалар қауымдастығы", 1920 жылдың қазаны. Еңбек одақтарының Қызыл Интернационалының Конституциясы: 1921 жылдың шілдесінде Мәскеуде өткен Бірінші дүниежүзілік конгресте қабылданған. Лондон: Британдық бюро, Еңбек одақтарының Қызыл Интернационалы, 1921 жыл. Дж. Т. Мерфи, Конгресстегі "қызылдар": Қызыл Интернационалдың бірінші дүниежүзілік конгресінің алдын ала есебі. Лондон: Британдық бюро, Еңбек одақтарының Қызыл Интернационалы, 1921 жыл. Том Манн, Ресей 1921 жылы. Британдық бюро, Еңбек одақтарының Қызыл Интернационалы, 1921 жыл. Революциялық кәсіподақтар мен өнеркәсіптік одақтардың бірінші халықаралық конгресінің қаулылары мен шешімдері. "Еңбек дауысы", 1921 жыл. "Еңбек одақтарының Қызыл Интернационалының Конституциясы, 2-ші дүниежүзілік конгресс – қараша, 1922 жыл". Еңбек Херальд кітапханасы № 6. Чикаго: Кәсіподақтардың білім беру лигасы, 1923 жыл. Қызыл Интернационалдың екінші дүниежүзілік конгресінің қаулылары мен шешімдері: Мәскеу – 1922 жылдың қарашасы. Чикаго: Кәсіподақтардың білім беру лигасы, 1923 жыл. Қаулылар мен шешімдер, RILU, 1923: Атқару бюроның есебі жөніндегі қаулы. Белгісіз орын: Еңбек одақтарының Қызыл Интернационалы. Атқару бюросы, мерзімі көрсетілмеген [1923?]. М. Томский, "Кәсіподақтар, партия және мемлекет: 1923 жылғы 29 маусымда Профинтерннің III сессиясында жолдас Томскийдің сөйлеген сөздерінің үзінділері" және Мәскеу: КСРО Орталық кәсіподақтар кеңесінің Сыртқы қатынастар жөніндегі комиссиясы, 1927 жыл. А. Лозовский, Еңбек одақтарының Қызыл Интернационалы дегеніміз не? Еңбек одақтарының Қызыл Интернационалы, 1927 жыл. Ереуіл стратегиясының мәселелері: 1929 жылдың қаңтарында Страсбургте өткен Халықаралық конференция шешімдері. Нью-Йорк: "Жұмысшылар кітапханасы" баспасы, 1929 жыл.