Кіріспе

Диадохилердің екінші соғысының бір бөлігі (б.з.д. 315 ж.)

Кіріспе

316-315 ж.б.з. қысында Антигон Персияда Евменді күтпеген шабуылмен ұстауға тырысты, осы үшін әскерін шөл арқылы жүргізіп, қарсыласын алаңдатуды көздеді. Алайда, оны жергілікті тұрғындар байқап, қарсыластарына хабарлады. Евмен Антигонды өзінің бүкіл әскерімен бірге екендігіне сендіріп, алдады. Ол әскерлерді жинап, төбелерде үлкен лагерь құрып, әрбір сарбазға түнде от жағуды бұйырды, осылайша үлкен әскер орналасқандай көрінді. Антигон жоспарынан бас тартып, әскерінің қалған бөлігін күтті. Бірнеше күннен кейін екі әскер бір-біріне қарама-қарсы, шамамен бес шақырым қашықтықта орналасты. Олар кең жазықта, топырағы бос әрі тұзды болғандықтан, ешқандай егіс егілмеген жерде болды.

Шайқас

Антигон ат әскерінде басымдыққа ие болғандықтан, ауыр ат әскерін, көптеген пілдерін және жеңіл жаяу әскерін оң жағына шоғырландырып, Эвменнің сол қанатына шабуыл жасауға және оның ортасы (жаяу әскері) мен сол қанаты (жеңіл атты әскері) қарсы тұруға бел буды. Антигон мен оның ұлы Димитрий жеке ат әскерін басқарды. Эвмен Антигонның орналасуын көріп, өзінің ең жақсы атты әскерін Антигонның ауыр атты әскеріне қарсы қойып, сонымен қатар өз пілдері мен жеңіл жаяу әскерін де орналастырды. Ол Антигонның шабуылын тойтаруды және орталықта жеңіске жету үшін өзінің элиталық Аргираспидтер (Күміс қалқандар) фаланксын пайдалануды көздеді. Аргираспидтер – Филиппен, содан кейін Александрмен шайқасқан тәжірибелі сарбаздар тобы еді. Бұл шайқасқа қаныққан ардагерлер қарсыластарының ата-бабаларындай ересек болғанымен, олар әлі де зор құрметке ие болды және шайқаста жеңілмейтін күш деп есептелді. Шабуыл басталмас бұрын, Аргираспидтердің басшысы Антиген, Антигонның фаланксына атты жіберіп, оларды келекеледі: «Зұлымдар, сіздер Филип пен Александрдың басшылығымен бүкіл әлемді жаулаған әкелеріңізге қарсы күнә жасап жатырсыз ба?». Антигонның фалангасының рухы құлдырады, ал Эвменнің фалангасы оған қуанышпен жауап берді. Эвмен мүмкіндікті пайдаланып, алға жылжи бастады. Жеңіл жаяу әскер мен пілдер бірінші болып қақтығысты. Сонымен бірге, жұмсақ топырақтан үлкен шаң көтеріліп, оқиғаның көп бөлігін көруге мүмкіндік болмады. Антигон мұны байқап, одан пайдалануға шешім қабылдады. Ол медиялық және тарантиндік жеңіл атты әскерін таңдап, оларға Эвменнің сол қанатын айналып, оның лагеріне шабуыл жасауға, ол жердегі жүкті алып, Антигонның лагеріне жеткізуге бұйрық берді. Шаңның көп болуына байланысты, бұл әрекет Эвменнің әскерінен жасырылды. Жау лагерінің күзеті жеткіліксіз екенін көріп, Антигонның әскері қарсыластарының әйелдерін, балаларын, қызметшілерін және жинаған мүліктерін тартып алды. Оң жақта, қалың шаңды пайдаланып, Антигон мен Димитрий атты әскерлерімен шайқасқан жеңіл жаяу әскер мен пілдердің арасымен айналып өтіп, Эвменнің атты әскеріне күтпеген жерден шабуыл жасады. Күтпеген шабуылға ұшыраған Эвменнің ауыр атты әскерінің көп бөлігі, Пеукестас басшылығымен, шашырап кетті. Эвмен Антигонидтерді кері шегіндіруге батыл күш сарса да, олардың саны көп болды және оны кері тартуға мәжбүр етті. Антигон мен Димитрий өз атты әскерлерін Эвмен мен оның әскерінің арасында қоршау ретінде пайдаланды. Пілдер мен жеңіл жаяу әскер арасындағы шайқас Эвменнің жетекші пілі өлтірілгенде және қалғандары үрейленгеннен қашқанда шешілді. Антигон оң жақта нақты жеңіске жетті. Орталықта екі фаланга қақтығысты. Күміс қалқандардың көмегімен Эвменнің фалангасы айқын жеңіске жетті. Эвмен Пеукестасқа атты әскерімен қайтадан шайқасқа түсіп, артықшылықты пайдалануға бұйрық берді, бірақ ол бас тартты және одан да кері шегінді. Антигон Фейтонға (оң жақ қанаттың қолбасшысы) Эвменнің фалангасына артынан шабуыл жасауға бұйрық берді. Бұл Эвменнің ауыр жаяу әскерін жеңісті қуып жете алмай, кері шегінуге мәжбүр етті, бірақ олар шайқасқа қаныққан ардагерлер болғандықтан, тыныштықтарын сақтап, шаршы құрып, шайқас алаңынан қауіпсіз шығып кетті. Эвмен қатаң күзетке алынды, ал Антигон оның тағдырын шешу үшін кеңес өткізді. Деметрий мен Неарх Антигонды Эвменнің өмірін сақтап қалуға көндіруге тырысты, бірақ кеңес мүшелерінің көпшілігі оны өлімге кесуді талап етті. Осылай шешілді, және Эвмен өліп, денесі жерлену үшін достарына тапсырылды. Эвдем, Эвменнің Үндістаннан келген одақтасы және Эвменнің пілдері мен жеңіл жаяу әскерін жалдауға жауапты болған, сонымен қатар Аргираспидтердің басшысы Антиген де өлім жазасына кесілді.

Танымал мәдениет

Альфред Дагганның Деметрий өмірінен жазылған "Пілдер мен қамалдар" романы да бұл шайқасты қамтиды. Кристиан Кэмеронның "Тиран" сериясының үшінші романы "Қоштасу ойындары" Габиен шайқасын көрсетеді.