Қайта ойнау: Уақыт шеңберінің хикаясы

Кіріспе

1986 жылғы Кен Гримвудтың романы

«Реплей» – американдық жазушы Кен Гримвудтың 1986 жылы Arbor House баспасында алғаш жарық көрген фантастикалық романы. Ол 1988 жылғы «Үздік роман» номинациясы бойынша World Fantasy Award сыйлығын жеңіп алды. Роман 43 жастағы ер адамның қайтыс болып, 1963 жылы 18 жасар кезіндегі денесінде оянуы туралы баяндайды. Ол өмірін өткен 25 жылға қатысты барлық естеліктерін сақтап, қайтадан басынан кешіреді. Бұл оқиға қайталап орын алады, әр циклде адам өмірін басқаша өткезеді. Роман Жапонияда бестселлер атанды. Оның уақыт тізбегіндегі тұжырымдамасы Гарольд Рамистің «Groundhog Day» (1993) комедиялық драмасының алғы күші ретінде танылды. Ричард А. Лупофф 1973 жылы жазған «12:01» атты әңгімесінде де осыған ұқсас идеяны зерттеген.

Кейіпкерлер мен оқиға

Replay - 43 жастағы радиожурналист Джефф Уинстонның 1988 жылы жүрек талмасынан қайтыс болып, 1963 жылы Атлантадағы Эмори университетінің студенті болған 18 жастағы денесінде оянған оқиғасы. Содан кейін ол келесі 25 жылдағы естеліктерін сақтап, өмірін қайта бастан бастайды, бірақ жүрек саулығына бар күшін салғанына қарамастан, 1988 жылы тағы да жүрек талмасынан қайтыс болады. Ол бірден 1963 жылға қайта оралады, бірақ соңғы "қайта ойнатудан" бірнеше сағаттан кейін. Бұл әр циклда әртүрлі оқиғалармен қайталап болады, әр жолы одан кейінгі күндерден басталады (алғашқыда күндерден, содан кейін апталардан, жылдардан, ақырында ондаған жылдардан). Джефф көп ұзамай 1988 жылы өлімін тоқтату мүмкін емес екенін түсінеді, бірақ оған дейін болатын оқиғаларды өзі үшін де, басқалар үшін де өзгерте алады. Кейінгі бір қайталану кезінде Джефф 1974 жылы кассада үлкен жетістікке жеткен "Жұлдызды теңіз" атты аса танымал фильмге назар аударады. Фильмнің сценарийін жазып, өндірген белгілі емес режиссер Памела Филлипс, Стивен Спилбергті режиссерлікке, ал Джордж Лукасты арнайы эффекттер жетекшісі ретінде шақырады, олар өз жобаларымен танымал бола бастағанға дейін. Бұл фильм бұрынғы қайталануларда болмағандықтан, Джефф Памела да осындай құбылысты бастан кешіріп жатыр деген күдікке ие болады. Ол оны тауып, болашақ фильмдер туралы сұрақтар қояды, олар туралы тек қайталанушылар ғана біледі, бұл оның күдіктерін растайды. Памела мен Джефф бір-біріне ғашық болып, олар жан-жарасымды екеніне көз жеткізеді. Олардың қайталанулары қысқарып бара жатқанын байқағанда қиындықтар туындайды, Памела келесі қайталануын Джеффтен әлдеқайда кейін бастайды. Соңында екеуі газеттерге құпия хабарлар жариялап, басқа қайталанушыларды табуға тырысады. Қайталанушы емес адамға өте түсініксіз болып көрінетін бұл хабарламалар, болашақ оқиғалар туралы нақты білетін адамнан хат алғанға дейін көптеген сәтсіз жауаптарға әкеледі. Джефф пен Памела бейтаныс адамды көруге шешім қабылдайды, бірақ ол психиатриялық ауруханада екенін біледі. Таңқаларлықтай, қызметкерлер оның болашақ туралы әңгімелеріне мән бермейді, бірақ ол шетелдіктер оны өздерінің көңілі үшін адамдарды өлтіруге мәжбүр етеді деп тыныш айтқанда, ер адамның неліктен ауруханада екені анық болады. Кейінгі бір қайталануда екеуі өз тәжірибелерін жария етуге шешім қабылдайды, болашақ оқиғаларды егжей-тегжейлі жариялайтын баспасөз конференциясын өткізеді. Үкімет ақырында оларға назар аударып, Памела мен Джефті шетелдегі іс-әрекеттер туралы ақпарат беруге мәжбүрлейді. Үкімет жауапкершілікті мойындамаса да, маңызды саяси оқиғалар өзгеше бағытта дами бастайды, ал Джефф қарым-қатынасты үзуге тырысады. Үкімет оған келіспейді, екеуін түрмеге қамап, ақпарат беруді жалғастыруға мәжбүрлейді. Болашақ қайталанулар қысқара түскен сайын, екеуі жағдайдың қалай дамитынын білуге асығады – қайталанулар аяқталады ма, әлде олар өлімнен кейінгі өмірге көшеді ме, немесе бұл қайталану соңғысы ма? Ақырында, қайталанулар тым қысқа болады, Джефф пен Памела бастапқы өлімдерін бірнеше рет қайталап көреді, содан кейін Джефф жүрек талмасын бастан кешіреді, бірақ одан аман қалады. Ол Памелаға шалғаннан кейін, ол да аман қалғанын және олардың қайталануы арман емес екенін айтады. Олар қайта кездесе ме, жоқ па, белгісіз, бірақ Джефф шексіз мүмкіндіктері бар болжауға болмайтын болашаққа енуді асыға күтеді. Эпилогта норвегиялық адам 1988 жылы жастық шақтағы денесінде оянады, бұл оның 2017 жылы қайтыс болуына жиырма тоғыз жыл қалған. Ол өзінің өмірін, әлемдік және ұлттық оқиғаларды келесі ширек ғасыр бойы есте сақтау мүмкіндігіне таңғалады. Оқырманға бұл құбылыс тек романның үш кейіпкерімен ғана шектелмейтіні, сондай-ақ 1963-1988 жылдар аралығымен де шектелмейтіні анық болады.

Replay is the account of 43 year old radio journalist Jeff Winston, who dies of a heart attack in 1988 and awakens back in 1963 in his 18 year old body as a student at Atlanta's Emory University. He then begins to relive his life with intact memories of the next 25 years, until, despite his best efforts at cardiac health, he dies of a heart attack, again, in 1988. He immediately returns to 1963, but several hours later than the last "replay". This happens repeatedly with different events in each cycle, each time beginning from increasingly later dates (first days, then weeks, then years, then ultimately decades). Jeff soon realizes that he cannot prevent his death in 1988, but he can change the events that occur before it, both for him, and for others. During one subsequent replay, Jeff takes notice of a highly acclaimed film, Starsea, that has become a huge success at the box office in 1974. The film is written and produced by an unknown filmmaker, Pamela Phillips, who has recruited Steven Spielberg to direct and George Lucas as a special effects supervisor, before the two shot to stardom with their own projects. Because the film did not exist in previous replays, Jeff suspects that Pamela is also experiencing the same phenomenon. He locates her and asks her questions about future films which only a fellow replayer would know, confirming his suspicions. Pamela and Jeff eventually fall in love and become convinced that they are soulmates. Complications arise when they notice that their replays are getting shorter and shorter, with Pamela not beginning her next replay until well after Jeff. Eventually, the two decide to try to find other replayers by placing cryptic messages in newspapers. The messages, which seem very vague to anyone who is not a replayer, generate a fair amount of dead end responses until the pair receives a letter from a man who is clearly knowledgeable about future events. Jeff and Pamela decide to visit the stranger, only to discover that he is confined to a psychiatric hospital. Surprisingly, the staff does not pay attention to his discussion on the future, but it soon becomes clear why the man is institutionalized when he calmly states that he thinks aliens are forcing him to murder people for their own entertainment. In a later replay, the two decide to take their experiences public, giving press conferences announcing future events in explicit detail. The government eventually takes notice and forces Pamela and Jeff to provide continued updates on foreign activities. Although the government denies responsibility, major political events begin to transpire differently, and Jeff attempts to break off the relationship. The government refuses, and the pair are imprisoned and forced to continue providing information. As future replays become shorter and shorter, the two are left to wonder how things will eventually unfold—whether or not the replays will ultimately end, and the pair will pass into the afterlife—or if the current replay is, in fact, the last. Eventually, the replays become so short, Jeff and Pamela relive their original deaths repeatedly in succession—until Jeff finally has a heart attack which he manages to survive. While he calls Pamela soon afterward, she lets him know that she has also survived, and that their replaying was not a dream. While it seems ambiguous whether or not they will meet again, Jeff eagerly awaits entering an unpredictable future with endless possibilities. In the subsequent epilogue, a Norwegian man finds himself waking up in a youthful body in 1988, twenty nine years before his apparent death in 2017. He marvels at the possibilities that await him at retaining the memories of his life and world and national events for the next quarter century. It becomes apparent to the reader that the replay phenomenon is not limited to the three individuals experiencing it in the novel, nor is it limited to the 1963 1988 timeframe.

Марапаттар мен ұсыныстар

Replay 1988 жылы World Fantasy Award сыйлығын жеңіп алды және 1988 жылғы Артур Кларк сыйлығының іріктеу тізіміне енді. Роман бірнеше ұсынылған оқу тізімдеріне қосылды: «Заманауи фантастика: Мың ең жақсы роман» (1988), Locus Reader's Poll: «Ең жақсы ғылыми-фантастикалық роман» (1988), Аурел Гильметтің «Ғылыми фантастикадағы ең жақсы туындылар» (1993) және Дэвид Принглдің «Ғылыми фантастикаға толық нұсқаулық» (1995).

Жалғасы

Кен Гримвуд 2003 жылы 59 жасында жүрек талмасынан қайтыс болған кезде "Реплей" романының жалғасын жазумен айналысып жатқан.

Фильмге бейімделу

2010 жылдың 19 қазанында Warner Bros. Бен Аффлектің басты рөлде ойнайтын фильмді экранизациялауды жоспарлап отырғанын, ал Джейсон Смилович осы бейімделуге сценарий жазатынын хабарлады. 2011 жылдың 29 сәуірінде Аффлек жобадан бас тартқаннан кейін Роберт Земекис режиссер болып тағайындалды. Кейіннен Грег Берланти Земекистің орнына режиссер болып тағайындалғаны және Джефф Уинстонды жарнама саласындағы басшы ретінде қайта қарастыратыны хабарланды.