Кіріспе

Гавайи Корольдігінің кеңсесі

Кухина Нуи – 1819 жылдан 1864 жылға дейін Гавайи Корольдігіндегі ықпалды лауазым болған. Әдетте, бұл лауазымды корольдің туысы атқарған, және ол 19 ғасырдағы Еуропа елдеріндегі премьер-министр немесе кейде регент қызметімен шамалас болған.

Қызметінің шығу тегі

Камехамеха Кухина Нуи кеңсесін құрғанға дейін Калаймоку (калай – «тұрғызу», «жасау» дегенді білдіреді, ал моку – арал) деген лауазым болған. Бұл Гавай азаматтығының өте ерте замандарынан бері сақталған ежелгі кеңсе. Осы Кухина Нуи Каланимокудан бұрынғы кезеңде Камехамеханың сенімді басшысы Калаимоку болды, Камехамеха Кухина Нуи кеңсесін құрғанға дейін. 1819 жылы Камехамеха II таққа отырғанда, оның әкесінің сүйікті әйелі, Каахуману патшайымы, Камехамеха I оныңмен бірге патшалықты билеуін тілегенін айтты. Бұл Камехамеха I-нің нағыз ниеті ме, жоқ па, ол әлі де даулы мәселе. Дегенмен, Камехамеха II қарсылық танытпады және Каахуману үшін Кухина Нуи лауазымы құрылды. Басқа деректерге сәйкес, Камехамеха I Каахуманудың әкесі Кеаумоку Папаяхиахиден кейін бас кеңесші болуын қалаған. Каахуману Камехамеха II билігі тұсында патшалықтың саясатын басқарды. Ол және Камехамеха I-нің тағы бір әйелі (Камехамеха II-нің анасы) Кеопуолани, Камехамеха II-ге ескі капу заңдары мен дін жүйесін жоюға үндеді.

Кухина Нуи мен патша арасындағы қақтығыс

1824 жылы Камехамеха II қайтыс болғанда оның кіші інісі және мұрагері Кауикеаули әлі бала еді. Осы себепті Каахуману оның орнына регент ретінде билік жүргізді. 1832 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, Камехамеха I-нің қызы және Камехамеха II-нің жесір ханышасы Кинау патшайым Кухина Нуи лауазымын Каахуману II ретінде иеленді және 1833 жылы жартылай ағасы Кауикеаули ересек деп жариялағанға дейін регенттік қызметін атқарды. Содан кейін Кауикеаули ІІІ Камехамеха патшасы болып тағайындалды, ал Кухина Нуи лауазымы патшалықтағы екінші ең беделді лауазымға айналды. Кинау билік құрған кезеңде патша мен Кухина Нуи кеңселері жиі билік үшін күресті. Бұл негізінен осы лауазымдарды атқаратын екі адамның арасындағы көзқарастардың қақтығысуына байланысты болды. Камехамеха III ежелгі гавай мәдениетін жаңғыртуды қаласа, оның үлкен әпкесі Кинау Гавайидің басқа діндерге төзбейтін протестант мемлекеті болуын қалады. Камехамеха III-нің билігінің алғашқы жылдарында патшалық Кинау мен патша арасындағы дау-жанжалдардан көп зардап шекті.

1840 жылғы Конституция

1840 жылы Гавай Корольдігінің Конституциясы Кухина Нуи лауазымын заңмен бекітті. Конституцияда келесі міндеттер мен өкілеттіктер нақтыланды:

Кухина Нуи патша тағайындайтын еді. Патшаның ерекше мүдделеріне қатысты барлық мәселелерді Кухина Нуи патшаның өкілеттігімен шешетін. Кухина Нуи атқаратын барлық құжаттар мен патшалық істер патшаның өкілеттігімен жасалған болып есептелетін. Барлық мемлекеттік мүлік Кухина Нуиге есеп берілуі керек еді. Патша Кухина Нуидің білімінен тыс әрекет ете алмайтын, ал Кухина Нуи патшаның білімінен тыс әрекет ете алмайтын еді. Патшаның өзі жеке басқаратын барлық маңызды мәселелерді Кухина Нуинің келісімімен ғана шеше алатын. 1840 жылғы Конституция патша мен Кухина Нуи арасында билікті бөлісуді қамтамасыз етті. Екеуі де заң шығарушы органның Дворяндар палатасында және патшалықтың сот жүйесінде орын алды. Бұл лауазым американдық адвокаттар мен миссионерлер жасаған Конституцияға енгізілді. АҚШ-та әйелдерге саяси лауазымдар берілмейтін, сайлау құқығынан айырылған, ал кейбір штаттарда тіпті мұрагерлік мүліктерін басқаруға да құқығы болмаған. Дегенмен, Уильям Ричардс, Джон Рикорд және Уильям Литтл Ли сияқты американдықтар Кухина Нуидің билігі мен мәртебесін патшаға теңестірудің қажеттігін дұрыс деп санады, тіпті бұл лауазым дәстүрлі түрде әйелдерге берілетін болса да.

Кеңсе жұмысының аяқталуы

1852 жылы Камехамеха III орнатқан билікті бөлісу жүйесі тиімді болғандай көрінді және ол Камехамеха III билігінің соңына дейін және Камехамеха IV билігінің барлық кезеңінде сақталды. Камехамеха IV және оның інісі бұл лауазымды жек көреді, бірақ Камехамеха IV бұл рөлді өз қарындасы Виктория Камамалуға тапсырды. Ол көбінесе ағаларының тілегімен құжаттарға қол қойып, бекітетін. Бірақ 1863 жылы Камехамеха V таққа отырғанда, жаңа король 1852 жылы орнатылған конституциялық монархияға қарағанда, автократиялық монархияны ұнатқанын анық білдірді. 1864 жылы король 1852 жылғы Конституциядан гөрі әлдеқайда кем либералды жаңа Конституцияны жариялады. 1864 жылғы Гавай Корольдігінің Конституциясы Кухина Нуи лауазымын жойды және билікті король ретінде өзіне біріктірді. Бұл лауазым содан кейін қайта жаңғыртылған жоқ, ал Гавай монархиясы құлатылуға дейін тағы үш онжылдыққа созылды. Бұл лауазымның жойылуы корольдікте әйелдердің басшылыққа ие болу мүмкіндіктерін жойған жоқ. Король Калакауа тұсында Уолтер М. Гибсон үшін Премьер-министр лауазымы құрылды.