Кіріспе

Wigilia – Польшадағы дәстүрлі Рождество кешкі асы, 24 желтоқсанда өткізіледі. Бұл термин көбінесе Рождество қарсаңының барлығына қолданылады, сондай-ақ Польшадағы Рим-католик шіркеулерінде және әлемдегі поляк қауымдастықтарында түн ортасында немесе одан бұрын өтетін Пастеркаға дейін созылады. Бұл әдет кейде "wieczerza" немесе "wieczerza wigilijna" деп аталады, бұл ежелгі поляк тілінде кешкі тамақ деген мағынаны білдіреді және латын тілінен алынған кешкі құлшылық, яғни Веспермен байланысты. Wigilia сөзі латын тіліндегі "vigil" сөзінен туындаған. Осы тойға дейін бір күн бойы тамақтан бас тарту дәстүрге айналған, ал тойлау Бірінші жұлдыз көрінгеннен кейін басталады. Рождествоны кейде "Gwiazdka", "кішкентай жұлдыз" деп те атайды.

Дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар

Балалар әдетте Рождество ағашын безендіреді. Кейде Исаның мал төресінде туғанын символдау үшін ас үстелінің астына бір уыш шөп салынады. Ескі дәстүр бойынша, балалар үстел астынан сабанды ойыншықтап алып шыққанда, оның түсі маңызды: Жасыл – байлықты немесе мүмкін үйленуді білдіреді, ал қара – жыл бойына бақытсыздыққа нұсқау береді. Тағы бір дәстүр – қонақжайлылықты көрсету үшін "күтпеген қонаққа" арналған қосымша орын дайындау. Мереке дұға оқумен, күнделікті нанның нығаны болған opłatek Рождестволық нанды бөлісу арқылы және бір-біріне алдағы жылға сәлем тілеумен басталады. Ауылда мал, мысықтар мен итке арнайы (көк) нан бөлісу қалыпты болған, себебі сол күні үй жануарларына Бейтлехемдегі мал төресіндегі жануарлардың құрметіне ерекше құрметпен қаралатын еді. Түн ортасында оларға адам сөйлеу қабілеті сыйланады деген сенім болған.

Вигилия кешкі ас

Рождество қарсаңындағы кешкі ас етсіз болады, себебі ораза ұстау қажет, және он екі апостолдың есіне орай он екі түрлі тағамнан құралуы тиіс. Ол сорпамен басталады, біздің елде ушка (тортеллини) қосылған борщ немесе жабайы саңырауқұлақтан жасалған тұздық (гжибова) беріледі, одан кейін түрлі дайындалған шабақ жейді. Польша бойынша Рождество қарсаңындағы кешкі асқа балық басты тағам болып табылады. Карп филесі, карптан жасалған желе, гефильте балық (еврей стиліндегі карп), пияз, морковь, бадам және кішміс қосылған тәтті түрлері бар. Гарнир ретінде көкөніс, қызыл қымыз немесе қымызбен жасалған алма салаты ұсынылады. Кешкі асқа арналған нан көбінесе шала нан болады, оның Польшаның ғасырлар бойғы еврей халқынан алынғаны сөзсіз. Содан кейін көптеген десерттер беріледі, оның ішінде құрғақ жемістерден жасалған компот, одан кейін торт: мак тұқымды торттар, бабка, макович және басқа да тәттілер, соның ішінде жеуге болатын Рождестволық әшекейлер. Аймақтық нұсқаларына żurek қышқыл қара бидай сорпасы, siemieniotka (Силезияда), ірімшік пен картоп, сондай-ақ саңырауқұлақ пен капустамен толтырылған пироги, саңырауқұлақ пен күрішпен толтырылған капуста жапырақтары, gołąbki (капуста орамалары), мак тұқымы қосылған kluski және makówki (Силезияда) жатады. Кейбір жерлерде Вгилияда болған оқиғалар алдағы жылға әсер етеді деген сенім бар; егер дау туындаса, ол даулы және қиын жылдың алға тартушысы болады.

Шопанның мессасы

Кейбір отбасылар және жеке ғибадат етушілер дәстүрлі түнгі миссаға/пасторлық миссаға (пастерка) қатысады, онда Рождество әндері де орындалады. Вигилия мерекесінің маңызды бөлігі – сыйлықтарды ашу. Барлығы кешкі асын жеп болғаннан кейін балалар көбінесе өз сыйлықтарын ашып, ағаш астынан ересектерге сыйлықтар таратады. Польша дәстүрінде сыйлық әкелушілер – "Święty Mikołaj" (Святой Николай), "Aniołek" (періште), "Gwiazdka" (жұлдыз), "Dzieciątko" (Шилезиядағы бала Иисус), Святой Николайдың әйел аналогы немесе Гвиаздор (еркек), ол пұтқа табынушылық дәстүрі болуы мүмкін немесе Бетлехем жұлдызын бейнелейді. Әдетте, Святой Николай 6 желтоқсанда сыйлықтар әкелген. Бұл отбасыларға қарай өзгереді, кейбір отбасыларда Святой Николай 6 желтоқсанда да, Рождествода да сыйлықтар әкеледі.

Рождестволық таңғы ас

Польшада Рождество күні ұлттық мереке, және көптеген поляктар бұл күнді отбасымен өткізеді. Вигилиядан кейін тағы екі күн тойлануға арналады. Рождестволық таңғы ас көбінесе жұмыртқа бағасы, қызылша соусымен берілетін салқын еттер, түтілген немесе қуырылған лосось, маринадталған салаттар, сондай-ақ торттардан – әсіресе Торунь көкшесі (имбирный пряник), торт және әшекейленген печеньеден тұрады.