Кіріспе

Атилланың үшінші ұлы және ғұндардың соңғы белгілі билеушісі Ернак, ғұндардың соңғы белгілі билеушісі және Атилланың үшінші ұлы болды. 453 жылы Атилла қайтыс болғаннан кейін оның империясы ыдырап, қалдықтарын оның үш ұлы – Эллак, Денгизик және Ернак басқарды. Ол 454 жылы ағасы Эллақтың орнын басып, мүмкін, ағасы Денгизихпен бірге екі патшалықта ғұндарға билік еткен, бірақ әрқайсысы жеке-жеке аймақтарда басқарды. 448 немесе 449 жылы Атилла сарайында болған Приск Атилла мен Ернак арасындағы бір оқиғаны жазды. Атилла бір той кезінде оған тыныш көздермен қарады, ал басқа ұлдарына онша мән бермеді. Ол Атилланың сүйікті ұлы болды, себебі бір ғұн оған, ғұн пайғамбарлары оның әулетінің құлайтынын болжаған, бірақ осы ұлы арқылы олар қайта жаңартылатынын айтқан. Ернак көбінесе болгар хандарының тізімінен Ирникпен теңестіріледі, ол Дуло тайпасынан тараған және шамамен 437 жылдан бастап 150 жыл бойы болгарлардың басшысы болған.

Этимология

Атау екі, мүмкін үш түрде жазылған: Приск бойынша Ήρνάχ (Эрнах), Иорданның "Getica" еңбегінде Hernac, ал болгар хандарының "Номиналиясында" болса, мүмкін, Ирникъ (Ирник). Отто Дж. Мэнчен Хельфен бұл соңғы байланысты бекер деп есептеп, бұл есімнің Ернекпен бір замандас болған Арнақ есімді әрмен тұлғасына Ирникке қарағанда көбірек ұқсас екенін айтты. Николас Поппе бұл атаудың бастапқыда басында "h" әрпі болғанын (er < här, her) дәлелдеді. Омельян Прицак бұл есімді түрік тіліндегі "erän" сөзінен шығарды, ол "ēr" сөзінің қалыптан тыс көпше түрі, яғни "адам, нағыз адам, батыр" деген мағынаны білдіреді. Ол "nik" жұрнағының тек Алтай диалектілерінде кездесетін "näk" немесе "nik" кішіту жұрнағы екенін, кейде оны күшейту үшін де қолданғанын атап өтті. Осылайша, Прицак реконструкциялаған "Хернак" атау "батыр" және "кішкентай [сәтті] адам" деген екі мағынаны да білдіруі мүмкін. Маенчен Хельфен Прицак теориясымен таныс болғанымен, атаудың тегі белгісіз деп санайды.

Тарих

Үлкен інісі Эллак 454 жылы Недао шайқасында қаза тапты. Джордан: «Эллак қаза болғаннан кейін, оның қалған бауырлары Понт теңізінің жағалауында шайқасуға жіберілді, онда готтар ежелгі қоныстарындағы өмірлеріне қайта оралды» деп жазды. 454-455 жылдары Жордан былай деп хабарлады: «[Остготтар патшасы Валамирдің, оның ағалары Теодомир мен Видимирдің басшылығымен Паннонияны алғаннан кейін] Аттиланың ұлдары готтарды өздерінің билігінен шығып кеткендер деп есептеп, оларды қашқан құлдарды іздегендей қудалап, Валамирге ғана шабуыл жасады, ал оның ағалары мұндай оқиға туралы ештеңе білмеді. Ол аз ғана серіктерімен олардың шабуылына тойтарыс берді, ұзақ уақыт бойы оларды мазалап, соңында жаудың көбісін жоқ етті. Қалғандары қашып, Данабер өзенінің жағасындағы Скифияның бөліктерін іздеді, оны гунндар өз тілінде Вар деп атады. Осы күні Валамирдің інісі Теодомирге қуанышпен хабар жетті, сол күні Теодорик дүниеге келді [454 жылы]». «Аттиланың кіші ұлы Гернак өзінің ізбасарларымен Кіші Скифияның ең шеткері бөлігіне қоныстанды. Оның туыстары Емнецур мен Ульцзиндр Дунай жағалауындағы Дакиядағы Оск, Втус және Альмусты күшпен басып алды, ал көптеген гунндар, барлық жерде таралып, Румынияға бет бұрды; олардың ұрпақтары бүгінге дейін Сакромонтиси және Фоссатиси деп аталады». Втус (қазіргі Вит, Утус өзенінің сағасында), Оск (қазіргі Гигенге жақын, Искар өзенінің сағасында) және Альмус (қазіргі Лом) топонимдері Дакия Рипенсисте орналасқан. Сакромонтиси атын Фракиядағы қасиетті таудан алған болуы мүмкін, ал Фоссатиси (фоссатум, әскери лагерь) лингвистикалық тұрғыдан Моэзияға сілтеме жасайды. Жордан жерді басып алған гунндар мен оны алған алан және герман тайпаларын ажыратады. 458 жылдың басында Батыс Рим императоры Мажориан вандалдарға қарсы жорық үшін варвар тайпаларынан құралған үлкен әскер жинады. Сидоний Аполлинарис былай деп баяндайды: «Сенің айналаңда түрлі тулармен мыңдаған сарбаздар жиналды. Тек бір ғана тайпа сенің бұйрығыңа бағынбады, соңғы кезде, тіпті бұрынғыдан да қатыгездікпен, өздерінің билеушілерін соғыста жоғалтқандықтан Дунайдан өздерінің әскерін алып кетті, ал Тулдила осы тәртіпсіз көпшілікте соғысқа деген құштарлықты қоздырды, олар үшін бұл өте қымбатқа түсуі керек». Бұл оқиға Эллак пен басқа да қолбасшылардың қазасына, Недао шайқасының бірнеше жыл бұрын болғанына және олардың Дунайдан, қазір бұрынғы германдық аймақтарды басып алғандардан кетуіне қатысты. Бұл гунндар Моэзия Жоғарғысы және Дакия Рипенсисте орналасқан. Приск 465-466 жылдары Денгизик пен Эрнак Константинопольге дипломаттар жібергенін жазды. Олар римдіктер мен гунндар арасындағы «ежелгі дәстүрлерге сәйкес» бейбіт келісімге қол жеткізуді және Дунайдағы сауда орталығын құруды қалады, бірақ олардың ұсынысы қабылданбады. Денгизик 469 жылы қайтыс болса, Эрнак Добруджада тұратын римдіктермен бейбіт қарым-қатынас орнатуға қол жеткізді деп есептеледі. Денгизиктен айырмашылығы, оған берілген жердің шектеулі көлемі оны қанағаттандырды. Эрнак тағдыры белгісіз.

Мұра

Ирник, Болгариядағы ауыл Ирник (Эрнак) құрметіне аталған. Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Snow аралындағы Ирник мүйісі Ирник (Эрнак) есімімен аталады.