Кіріспе
Атилланың үшінші ұлы және ғұндардың соңғы белгілі билеушісі Ернак, ғұндардың соңғы белгілі билеушісі және Атилланың үшінші ұлы болды. 453 жылы Атилла қайтыс болғаннан кейін оның империясы ыдырап, қалдықтарын оның үш ұлы – Эллак, Денгизик және Ернак басқарды. Ол 454 жылы ағасы Эллақтың орнын басып, мүмкін, ағасы Денгизихпен бірге екі патшалықта ғұндарға билік еткен, бірақ әрқайсысы жеке-жеке аймақтарда басқарды. 448 немесе 449 жылы Атилла сарайында болған Приск Атилла мен Ернак арасындағы бір оқиғаны жазды. Атилла бір той кезінде оған тыныш көздермен қарады, ал басқа ұлдарына онша мән бермеді. Ол Атилланың сүйікті ұлы болды, себебі бір ғұн оған, ғұн пайғамбарлары оның әулетінің құлайтынын болжаған, бірақ осы ұлы арқылы олар қайта жаңартылатынын айтқан. Ернак көбінесе болгар хандарының тізімінен Ирникпен теңестіріледі, ол Дуло тайпасынан тараған және шамамен 437 жылдан бастап 150 жыл бойы болгарлардың басшысы болған.
Ernak was the last known ruler of the Huns, and the third son of Attila. After Attila's death in 453 AD, his Empire crumbled and its remains were ruled by his three sons, Ellac, Dengizich and Ernak. He succeeded his older brother Ellac in 454 AD, and probably ruled simultaneously over Huns in dual kingship with his brother Dengizich, but in separate divisions in separate lands. Priscus, during his stay at Attila's court in 448 or 449 AD, recorded a personal occasion between Attila and Ernak. At a banquet Attila looked on him with serene eyes, while taking small account of his other sons. He was Attila's favorite son, because as a certain Hun explained to him, the Hunnic prophets prophesied his genos would fail, but would be restored by this son. Ernak has often been identified with Irnik from the Nominalia of the Bulgarian khans, who is noted as a descendant of the Dulo clan and leader of the Bulgars for 150 years, starting approximately from 437 AD.
Этимология
Атау екі, мүмкін үш түрде жазылған: Приск бойынша Ήρνάχ (Эрнах), Иорданның "Getica" еңбегінде Hernac, ал болгар хандарының "Номиналиясында" болса, мүмкін, Ирникъ (Ирник). Отто Дж. Мэнчен Хельфен бұл соңғы байланысты бекер деп есептеп, бұл есімнің Ернекпен бір замандас болған Арнақ есімді әрмен тұлғасына Ирникке қарағанда көбірек ұқсас екенін айтты. Николас Поппе бұл атаудың бастапқыда басында "h" әрпі болғанын (er < här, her) дәлелдеді. Омельян Прицак бұл есімді түрік тіліндегі "erän" сөзінен шығарды, ол "ēr" сөзінің қалыптан тыс көпше түрі, яғни "адам, нағыз адам, батыр" деген мағынаны білдіреді. Ол "nik" жұрнағының тек Алтай диалектілерінде кездесетін "näk" немесе "nik" кішіту жұрнағы екенін, кейде оны күшейту үшін де қолданғанын атап өтті. Осылайша, Прицак реконструкциялаған "Хернак" атау "батыр" және "кішкентай [сәтті] адам" деген екі мағынаны да білдіруі мүмкін. Маенчен Хельфен Прицак теориясымен таныс болғанымен, атаудың тегі белгісіз деп санайды.
Тарих
Үлкен інісі Эллак 454 жылы Недао шайқасында қаза тапты. Джордан: «Эллак қаза болғаннан кейін, оның қалған бауырлары Понт теңізінің жағалауында шайқасуға жіберілді, онда готтар ежелгі қоныстарындағы өмірлеріне қайта оралды» деп жазды. 454-455 жылдары Жордан былай деп хабарлады: «[Остготтар патшасы Валамирдің, оның ағалары Теодомир мен Видимирдің басшылығымен Паннонияны алғаннан кейін] Аттиланың ұлдары готтарды өздерінің билігінен шығып кеткендер деп есептеп, оларды қашқан құлдарды іздегендей қудалап, Валамирге ғана шабуыл жасады, ал оның ағалары мұндай оқиға туралы ештеңе білмеді. Ол аз ғана серіктерімен олардың шабуылына тойтарыс берді, ұзақ уақыт бойы оларды мазалап, соңында жаудың көбісін жоқ етті. Қалғандары қашып, Данабер өзенінің жағасындағы Скифияның бөліктерін іздеді, оны гунндар өз тілінде Вар деп атады. Осы күні Валамирдің інісі Теодомирге қуанышпен хабар жетті, сол күні Теодорик дүниеге келді [454 жылы]». «Аттиланың кіші ұлы Гернак өзінің ізбасарларымен Кіші Скифияның ең шеткері бөлігіне қоныстанды. Оның туыстары Емнецур мен Ульцзиндр Дунай жағалауындағы Дакиядағы Оск, Втус және Альмусты күшпен басып алды, ал көптеген гунндар, барлық жерде таралып, Румынияға бет бұрды; олардың ұрпақтары бүгінге дейін Сакромонтиси және Фоссатиси деп аталады». Втус (қазіргі Вит, Утус өзенінің сағасында), Оск (қазіргі Гигенге жақын, Искар өзенінің сағасында) және Альмус (қазіргі Лом) топонимдері Дакия Рипенсисте орналасқан. Сакромонтиси атын Фракиядағы қасиетті таудан алған болуы мүмкін, ал Фоссатиси (фоссатум, әскери лагерь) лингвистикалық тұрғыдан Моэзияға сілтеме жасайды. Жордан жерді басып алған гунндар мен оны алған алан және герман тайпаларын ажыратады. 458 жылдың басында Батыс Рим императоры Мажориан вандалдарға қарсы жорық үшін варвар тайпаларынан құралған үлкен әскер жинады. Сидоний Аполлинарис былай деп баяндайды: «Сенің айналаңда түрлі тулармен мыңдаған сарбаздар жиналды. Тек бір ғана тайпа сенің бұйрығыңа бағынбады, соңғы кезде, тіпті бұрынғыдан да қатыгездікпен, өздерінің билеушілерін соғыста жоғалтқандықтан Дунайдан өздерінің әскерін алып кетті, ал Тулдила осы тәртіпсіз көпшілікте соғысқа деген құштарлықты қоздырды, олар үшін бұл өте қымбатқа түсуі керек». Бұл оқиға Эллак пен басқа да қолбасшылардың қазасына, Недао шайқасының бірнеше жыл бұрын болғанына және олардың Дунайдан, қазір бұрынғы германдық аймақтарды басып алғандардан кетуіне қатысты. Бұл гунндар Моэзия Жоғарғысы және Дакия Рипенсисте орналасқан. Приск 465-466 жылдары Денгизик пен Эрнак Константинопольге дипломаттар жібергенін жазды. Олар римдіктер мен гунндар арасындағы «ежелгі дәстүрлерге сәйкес» бейбіт келісімге қол жеткізуді және Дунайдағы сауда орталығын құруды қалады, бірақ олардың ұсынысы қабылданбады. Денгизик 469 жылы қайтыс болса, Эрнак Добруджада тұратын римдіктермен бейбіт қарым-қатынас орнатуға қол жеткізді деп есептеледі. Денгизиктен айырмашылығы, оған берілген жердің шектеулі көлемі оны қанағаттандырды. Эрнак тағдыры белгісіз.
"[After the Ostrogoths led by their king Valamir, and his brothers Theodemir and Vidimir received Pannonia] Now it happened that the sons of Attila, regarding the Goths as deserters from their rule, came against them as though they were seeking fugitive slaves and attacked Valamir alone, when his brothers knew nothing of it. He sustained their attack, though he had but few with him, and after harassing them a long time, so utterly overwhelmed them that scarcely a portion of the enemy remained. The remnant turned in flight and sought the parts of Scythia which border on the stream of the river Danaber, which the Huns call in their own tongue Var. Whereupon he sent a messenger of good tidings to his brother Theodemir on the very day the messenger arrived Theoderic was born [in 454]". "Hernac, the younger son of Attila, with his followers, chose a home in the most distant part of Scythia Minor. Emnetzur and Ultzindur kinsmen of his, seized by force Oescus and Vtus and Almus in Dacia on the bank of the Danube, and many of the Huns, then swarming everywhere, betook themselves into Romania; descendants of them are to this day called Sacromontisi and Fossatisii". The toponyms Vtus (at the mouth of river Utus, today Vit), Oescus, near present Gigen at the mouth of river Iskar, and Almus, the present Lom, were situated in Dacia Ripensis. The Sacromontisi may have received their name from the holy mountain in Thrace, while the Fossatisii (fossatum, military camp) linguistically points to Moesia. Jordanes makes distinction between the Huns who seized land, and Alanic and Germanic tribes who received it. In early 458, Western Roman Emperor Majorian gathered a vast army formed by barbarian tribes, including Chunus, for the campaign against the Vandals. Sidonius Apollinaris recounts that "around thee thronged thousands under diverse standards. Only one race denied thee obedience, a race who had lately, in a mood even more savage than their wont, withdrawn their untamed host from the Danube because they had lost their lords in warfare, and Tuldila stirred in that unruly multitude a mad lust for fight which they must needs pay dear". This account refers to the loss of Ellac and other chieftains, the Battle of Nedao was fought only few years before, and they withdrawn from the Danube, now occupied by former Germanic subjects. Those Huns were situated in Moesia Superior and Dacia Ripensis. Priscus recorded that in 465 466, Dengizich and Ernak sent diplomats to Constantinople. They wanted a peace treaty, and a market place on Danube "according to the ancient customs" between Romans and Huns, but were rejected. While Dengizich died in 469, it is considered that Ernak managed to maintain peaceful relations with the Romans living in the Dobruja region. It seems he was content, compared to Dengizich, with the limited land he was given. The fate of Ernak is unclear.
Мұра
Ирник, Болгариядағы ауыл Ирник (Эрнак) құрметіне аталған. Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Snow аралындағы Ирник мүйісі Ирник (Эрнак) есімімен аталады.