Бағалау қаупі: әлеуметтік өзара әсердегі мінез-құлықтың негізі
Evaluation apprehension model
Бағалау қаупі теориясы: адамдардың әрекеттеріне қатысты пікірлердің маңыздылығы, оның салдары мен оқу процесіндегі рөлі. Әлеуметтік кері байланысқа назар аударыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Бағалауды түсіну теориясын 1972 жылы Николас Б. Коттрел ұсынған. Ол, адамдар басқалардан алатын әлеуметтік сыйлықтар мен жазалардың (мысалы, мақұлдау мен мақұлдамау нысанында) бізге қатысты олардың бағалауларына негізделгенін біз тез үйренеміз деп санайды. Осыған байланысты, біздің белсенділігіміз реттелуі мүмкін. Яғни, өнімділік тек біздің іс-әрекетімізді мақұлдауға немесе мақұлдамауға қабілетті адамдардың қатысуында ғана жақсарады немесе нашарлайды. Бағалау туралы алаңдау сезімі көбінесе басқалардың қатысуында туындайды. Дегенмен, 1968 жылы Коттрел осы факторларды бөліп қарастыруға тырысты. Ол, қатысушының жақсы меңгерген үш тапсырмасын орындауы кезінде, екі адамның (зерттеудің бөлігі ретінде) көздері байланып, қабылдау зерттеуіне дайындалып жатқанда әлеуметтік жеңілдету әсері байқалмағанын анықтады. Бұл қатысушылар, үш тапсырманы жалғыз орындаған қатысушылармен бірдей нәтиже көрсетті. Басым жауаптар (нақтырақ және жылдам) көбінесе үш тапсырманы қызығушылықпен қарайтын және қатысушының орындауын бақылайтын көрермендер алдында орындаған қатысушылардан алынды. Соның салдарынан, қатысушылар сәйкестік зерттеулерінде аз сәйкестенді, ал кондиционирлеу зерттеулерінде оң өзін-өзі көрсетудің бір бөлігі ретінде жылдам кондиционирлеуді көрсетті. Бағалауды түсіну туралы басқа зерттеулер, қатысушылар таңдау жасауға міндеттелген кезде, өздерін жағымды жарықта көрсетуге көбірек бейім екенін көрсетті (бұл «қорқынышты гипотеза», немесе «жақсы қатысушы рөлі» деп аталады). Өзін-өзі оңтайлы көрсетуге ұмтылыс әлеуметтік қалаушылыққа қатысты бұрмалаушылыққа да әсер етеді. Бұл бейімділік – «әлеуметтік тұрғыдан қажетті жауап» беруге бейімділік (мысалы, әдетте жақсы бейімделген деп есептелетін жауап). Бұл жауаптар жиынтығы жеке тұлға зерттеушілері үшін маңызды, себебі ол сынақ нәтижелерін дұрыс түсіндіруге кедеріл келтіруі мүмкін.
The evaluation apprehension theory was proposed by Nickolas B. Cottrell in 1972. He argued that we quickly learn that the social rewards and punishments (for example, in the form of approval and disapproval) that we receive from other people are based on their evaluations of us. On this basis, our arousal may be modulated. In other words, performance will be enhanced or impaired only in the presence of persons who can approve or disapprove of our actions. Feelings of concern about evaluation nearly always occur when in the presence of others. However, in 1968, Cottrell tried to separate these variables in an experiment. He found that there was no social facilitation effect on three well learned tasks performed by a participant when there were two other persons (part of the study) blindfolded and supposedly preparing for a perception study. The participants would perform the same as the participants who were to perform the three well learned tasks alone. Dominant responses (sharper and quicker) were given mainly by participants who had to perform the three tasks in the presence of spectators who seemed interested and who were able to see the participant perform the tasks. As a result, subjects have conformed less in conformity studies and exhibited quicker conditioning in conditioning studies as part of a positive self presentation. Other research on evaluation apprehension has shown that, when they must make a choice, subjects are more concerned with presenting themselves in a favorable light (this has been called the apprehensive hypothesis, the "good subject role"). Concern with giving a positive self presentation is also implicit in the social desirability bias. This bias is the tendency to give the "socially desired response" (e. g., a response that would typically be considered well adjusted) in answering items on personality measures. This response set is important for personality researchers because it threatens valid interpretation of test results.
Бағалауды басқару
Эксперименттік жобаларда бағалау қабілетінің себептік әсерін зерттеу үшін тәжірибешілер көбінесе осы айнымалыны басқаруға тырысады. Бағалау қабілетінің әртүрлі деңгейлерін жасау арқылы зерттеушілер оның өзіне-өзі бағалау және көрінетін алаңдаушылық сияқты басқа айнымалыларға тигізетін әсерін және олармен өзара әрекеттесуін бағалай алады. Қатысушылардың бағалау қабілетін күшейту үшін тәжірибешілер қатысушылардың өздерін жұрт алдында бағаланып отырғандай сезінетін жағдайларды жасайды. Мысалы, Ким және авторлар (2010) оң өзін-өзі бағалау жасауға қабілеттіліктің әсерін сынады. Адамның әлеуметтік құндылығы – бұл басқалар оны қалай бағалайды немесе кем дегенде басқалар оны қалай бағалайтынын қалай түсінеді. Зерттеулер бағалау қабілеті осы қарым-қатынасты реттеуі мүмкін екенін көрсетті. Бағалау қабілеті төмендегенде, осы екі айнымалы арасындағы байланыс айтарлықтай азаяды. Сондықтан бағалау қабілеті әлеуметтік қажеттілік пен көрінетін алаңдаушылық арасындағы байланысқа оң корреляцияны көрсетеді. Жақындағы зерттеулер бағалау қабілеті осы байланысты реттеуі мүмкін екенін көрсетті. Соңғы зерттеулер кейде экспериментте сыналып жатқан емнің нақты әсеріне бағалау қабілетінің әсер етуі мүмкін екенін ұсынды. Кейде қатысушылардың тәжірибеде екенін білуі оларды бағалау қабілетіне ие болуға әкеледі. Бағалау қабілеті алаңдау тудыруға бейім болғанымен, кейде пайдалы болуы мүмкін. Жоғары деңгейде бағалау қабілеті адамдарға жағдайдың маңызды екенін және олар бағалау қабілетінің жоғары деңгейіне себеп болатын кез келген стрессорға назар аударуы керектігін хабарлай алады. Зерттеулер көрсеткендей, адам бағалау қабілеті жоғары деңгейде болғанда, оны алаңдату оңай болмайды және сондықтан оны оңай инауға болады. Мұндай алаңдатушы факторларды жою ұсынылған аргументті жақсы түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бұл жоғары деңгейдегі назар алаңдауға әкелуі мүмкін. Осылайша, бағалау қабілеті күшейтілген назарға әкеледі, бұл бір жағынан пайдалы, екінші жағынан зиянды.
To study the causal influence of evaluation apprehension in experimental designs, experimenters frequently have to try to manipulate this variable. By creating differing levels of evaluation apprehension, researchers can assess its effect on, and interaction with, other variables, such as self esteem and manifest anxiety. To heighten participants' evaluation apprehension, experimenters create situations in which participants perceive themselves as being publicly judged. For example, Kim et al. (2010)'s tested the effect of apprehension on making positive self evaluations. One's social esteem is how one is evaluated by others, or at least how one perceives that one is being perceived by others. Studies have demonstrated that evaluation apprehension may moderate this relationship. When evaluation apprehension is lowered, a much smaller relationship between these two variables is found. Therefore, evaluation apprehension is positively correlated to the relationship between social desirability and manifest anxiety. Recent research has shown that evaluation apprehension may moderate this association. Recent research has suggested that at times the true effects of a treatment being tested in an experiment can be influenced by evaluation apprehension. Sometimes, the participants' knowledge that they are in an experiment leads them to experience evaluation apprehension. Evaluation apprehension can be useful at times in spite of its tendency to create anxiety. At high levels, evaluation apprehension can inform people that the situation is important and that they should focus attention on whatever stressor is causing the heightened levels of evaluation apprehension. Research indicates that a person is less easily distracted when they have a heightened level of evaluation apprehension and can therefore be more easily persuaded. Eliminating such distraction creates a higher level of understanding of the presented argument. At the same time, this heightened level of attention can create anxiety. Thus, evaluation apprehension leads to an amplified level of attention that is both beneficial and detrimental.