Кіріспе
Криттегі Мифимна (Μήθυμνα, кейде Мефимна деп те жазылады) — Грекияның Солтүстік Эгей теңізіндегі Лесбос аралындағы қала және бұрынғы муниципалитет. 2019 жылғы жергілікті басқару реформасынан бері ол Батыс Лесбос муниципалитетінің құрамына кіреді және оның муниципалдық бөлімшесі болып табылады. 1919 жылға дейін оның ресми атауы Μόλυβος (Molyvos) болған; бұл атау Византия кезеңінің соңына дейін жетеді, бірақ бүгінгі күнге дейін жиі қолданылады.
Mithymna (Μήθυμνα, also sometimes spelled Methymna) is a town and former municipality on the island of Lesbos, North Aegean, Greece. Since the 2019 local government reform it is part of the municipality of West Lesbos, of which it is a municipal unit. Before 1919, its official name was Μόλυβος Molyvos; that name dates back to the end of the Byzantine Era, but is still in common use today.
География
Ол Эрессостың солтүстік-шығысында, Пломаридің солтүстігінде және Митиленнің солтүстік-батысында орналасқан. Қала (2011 жылғы санақ бойынша халқы 1,399 адам) аралдың солтүстік бөлігінде, танымал жағажайлы Петра қаласынан солтүстікке қарай шамамен 6 км қашықтықта жатыр. Қаланың ең айқын ерекшеліктерінің бірі – қаланың ортасындағы төбедегі ежелгі генуэздік қамал. Қаланың агорасы қамалға апаратын жолдың жоғары жағында орналасқан және көптеген тарихи дүкендері, кафелері мен мейрамханалары бар болғандықтан туристер арасында танымал. Митимна муниципалды бірлігі қаладан шығысқа қарай аралдың солтүстік бөлігі бойымен созылады; ол 50,166 км² жер көлемімен аралдағы ең кішкентай муниципалды бірлік болып табылады. 2011 жылғы санақ бойынша халқы 2,255 адамды құрады. Муниципалды бірліктегі ең ірі қалалар – Аргеннос (халқы 240 адам) және Сикаминя (207 адам). Моливос жағажайы – Лесбостағы Көк Туға ие жағажайлардың бірі. Жағалауы кеспе таспен жабылған, бірақ теңіз түбінде толығымен жұмсақ құм бар және жағалаудан ұзаққа дейін тереңдемейді. Жағажайдан агора мен қамал көрінеді.
Тарих
Метимна қаласы бір кезде Лесбостың гүлденген екінші қаласы болған. Оның құрылу мифында Метимна (грекше: Μήθυμνα) – Макардың қызы және Лесбостың бейнесіне үйленген әйел деп айтылады.
Архаикалық кезең
Архаикалық кезеңде Метимна туралы тым аз мәлімет белгілі. Арион мен дельфин туралы оқиға, Коринф тираны Периандрмен байланысты және б.з.д. VII ғасырдың басында болғандай көрінеді, Метимнаның осы кезеңде Грек әлемінде кең байланыстары бар маңызды қала болғандығын көрсетеді. Геродоттың айтуынша, архаикалық кезеңнің бір кезінде Метимна Лесбостағы Арисба қаласын бағындырып, құл еткен: бұл Метимнаның аумағын едәуір кеңейтіп, Каллония шығанағының маңындағы құнарлы жерге қол жеткізуге мүмкіндік берген. Сонымен қатар, б.з.д. 3 ғасырдың бірінші жартысында жазған жергілікті тарихшы Метимналық Мырсилус, Метимнаның Кіші Азия жағалауында, Метимнаның қарама-қарсы жағында Ассос қаласын құрғанын айтады. Дегенмен, б.з.д. V ғасырдың ортасында жазған Лесбостың тарихшысы Гелланик, Ассос тек Эолиялық негіз болғанын және оны құрған нақты қаланың аты айтылмағанын мәлімдейді. Бұл кейбір тарихшыларды Мырсилустың сөзіне күмәндануға алып келді, олар бұл оқиғаның «өткенге Метимналықтардың жергілікті манипуляциясы» болуы мүмкін деп санайды, бірақ Гелланиктың жазбалары да осыған ұқсас болуы мүмкін.
Классикалық кезең
Метимна Митиленмен ұзақ жылдар бойы бәсекелестікке түсіп, Пелопоннес соғысы кезінде Митилен көтерілісінде Афина тарапын қолдады. Келесі жылы афиналықтар көтерілісті басып жанарда, тек Метимна ғана өзінің аумағының клерухияға айналуынан құтылды. 427 жылдан кейін Метимна мен Хиос Делиан лигасының өзін-өзі басқару құқығын сақтап, салық төлеуден босатылған жалғыз қалалары болды, бұл Метимнаның Афина империясындағы ерекше статусын көрсетеді. Метимна 412 жылдың жазында қысқа мерзімге спарталықтар тарапынан басылып алынды, бірақ афиналықтар оны тез қайтарып алды. Осы оқиғаны сипаттаған тарихшы Фукидид, метимналықтардың Спартаға қарағанда Афинаға көбірек жақын болғанын айтады. Бұл жағдай 411 жылы да осылай болды, сол кезде Эолистегі Кимедегі жер аударылған метимналықтардың бір тобы күшпен Метимнаға қайта оралуға тырысты, бірақ қала тұрғындары оларға қарсы тұрды. 406 жылы спарталық қолбасшы Калликратид Метимнаны қоршағанда, қала афиналық гарнизонына адал болды және бірнеше сатқындардың сатқындығына дейін қарсы тұрды. Метимнаның 4 ғасыр тарихы туралы біліміміз шектеулі, бірақ қаланың полис ретіндегі маңыздылығы күміс және қола монеталарымен нақты дәлелденген. Б.з.д. кем дегенде 340 жылдары тиран Клеоммис қаланың демократтарын қуды да, келесі он жыл бойы билікте қалды. Клеоммиске кейін не болғанын білмейміз, бірақ 336 жылы Филипп II-нің генералдары Парменион мен Аттал аралды басып алғанда, ол қуылған болуы мүмкін. Келесі төрт жылдың саяси тарихы жеткіліксіз жазылған: біз Лесбостың Александр Македонский күштері мен Персияның Родос Мемноны күштері арасында бірнеше рет иесіз қалғанын білеміз, Мемнон 333 жылы Метимнаны басып алды, ал Александрдың адмиралы Гегелохус 332 жылы Метимнаны қайта басып алғанда, оның тираны Аристоник емес, Клеоммис болды. Дегенмен, Аристоник Персиялықтар 335 жылы Метимнаны қайта басып алғанда тиран аталды ма, әлде Клеоммис қайтадан билікке келдіріліп, Аристоник тек 333 жылы тиран болды ма, бұл белгісіз. Қалай болғанда да, 332 жылы Александр Аристоникті жаңадан қалпына келтірілген Метимна демократиясына соттау үшін тапсырды, ол кінәлі деп танылып, азаптау арқылы өлімге кесілді.
Эллиндік кезең
Б.з.д. 295 жылы Метимна патша Лисимах үшін күміс драхма соқты, бұл қала сол кезде оның патшалығының бір бөлігі болғанын көрсетеді. Алайда, б.з.д. 250 жылдарға қарай Метимна Птолемей патшалығының ықпалына енген. Осы кезеңде Птолемейлерді құрметтеу үшін Птолемейлер мерекесі (Птолемейя) ұйымдастырылды, ал қала шығарған ресми құжаттар Птолемейлердің билік жылдарымен белгіленді. Птолемейлер қолдаған египеттік құдай Сараписке табыну осы кезеңде Метимнаға әкелінген болуы мүмкін және бірнеше ғасыр бойы қала өмірінің маңызды бөлігі болып қалды. Б.з.д. 2 ғасырда Метимна Римнің күшейіп келе жатқан билігімен жақындасу саясатын ұстанды. Метимна Македония соғыстары кезінде Римге адал болды, ал б.з.д. 167 жылы римдіктер көршілес Антиссаны адалдықсыздық үшін жазалап, оның жерін Метимнаға берген кезде оған сыйлық ретінде аумақ қосылды. Б.з.д. 156 жылы Метимна жері Битиния патшасы Прусий II және осы аймақтағы бірнеше басқа қалалармен бірге талан-таражға түсті, бірақ римдіктер кейін Прусийді келтірілген залал үшін 100 талант өтемақы төлеуге мәжбүр етті. Б.з.д. 129 жылы Метимнадағы жазуда қаланың Риммен ресми одақ құрғаны көрсетілген. Римнің көп жылдық жауы болған Понт патшасы Митридат VI-ның сүйіктісі, Галатиялық ханшайым Адобогионаға (шамамен б.з.д. 80-50 жылдары) арналған құрбандық Метимна мен Рим арасындағы қарым-қатынастың суынуын немесе жай ғана саяси қажеттілікті білдіруі мүмкін.
Рим дәуірі
Метимна Рим империясы кезінде жүзім өсірумен аты шығып, римдіктер арасында ерекше беделге ие болды. Вергилий Метимнаның жүзімдерін Лесбостағы ең жақсы және көптеп өсетін жүзімдер деп атап көрсеткен, ал Овидий оларды көптігімен және молдығымен белгілі бір нәрсенің мысалы ретінде келтіреді. Силиус Италикус Метимна шарабының ерекше күшті дәмі туралы айтады, ал Пропертиус басқа грек шараптарын сипаттағанда осы шарапты нақтылы үлгі ретінде пайдаланады. Вергилий мен Силиус Фалерн шарабының жоғары сапасын көрсету үшін, Метимна шарабын одан асып түсетін шараптардың қатарында атайды. Хорацийдың сөзіне қарағанда, Метимна жүзімінен жасалған сірке су да жоғары бағаланған, тіпті ол оны мол шұбатты егізбалықтан жасалған тағаммен бірге беруді жөн көреді. Жақын орналасқан Пергам қаласының тумасы, дәрігер Гален, Лесбос шараптарының барлығын керемет деп санап, Метимна шарабын сапасы бойынша бірінші, Эресос шарабын екінші, ал Митилена шарабын үшінші орынға қойды. Митиленалық аристократ Лонг жазған «Дафнис пен Хлоя» романында, Лесбос аймағында, Метимна мен Митилена арасында өтетін оқиғада, жүзім жинау ауыл шаруашылығы жылының ең маңызды кезеңі саналады. Осы аймақтағы жер иесі, Митиленалық, жылдық сапарын жүзім жинаудың аяқталуымен сәйкестіріп жоспарлайды, осы кезде жылдық табысты анықтауға болады.
Византия дәуірі
Метимнаның алғашқы белгілі епископы Христодор 520 жылы болды. 640 жылы Метимна Эктизисте айтылған, бұл шығарма Саламис епископы Эпифанийге теңсіз жазылған, және автокефальды архиепископтық ретінде танылған. 1084 жыл шамасында Алексий I Комнен басқаруымен метрополия орталығына айналды. Төртінші крест жорығы латын үстемдігін әкелді, осының нәтижесінде Рим-католик шіркеуі Метимнаның титулдық орындығын сақтап қалды; 1908 жылы 40 Рим-католигі тіркелген. 840 жылы қала Крит арабтарының шабуылына ұшырады, көптеген тұрғындары құлдыққа сатылды. Осы шабуылдан кейін Метимнаның бекіністері күшейтілді, және 11 ғасырдың соңында да нығайтылды, 1084/85 жылдарға жататын құрылыс жазуынан білеміз. Бірнеше жыл өткен соң, 1089/90 жылдары осы бекіністер Метимна тұрғындарына Смирна эмирі Цакшаның шабуылын сәтті тойтаруға көмектесті. Бұл бекіністер 1335 жылы Фокаяның генуэздік билеушісі Доменико Каттанео Лесбостың қалған бөлігін басып алғанда да Метимнаны қорғады, бірақ Метимнаны немесе сондай-ақ жақсы бекітілген Ересос қаласын ала алмады. 1355 жылы Лесбоспен бірге Метимна Гаттелузи әулетінің иелігіне өтті. Метимна 1450 жылы Осман шапқыншылығын тойтарды, бірақ 1458 жылы адмирал Исмаилос 150 кемеден тұратын әскермен қаланы басып алғанда қорғанысы жеңіліп қалды. Метимнаны база ретінде пайдаланып, бүкіл арал 1462 жылдың қыркүйегіне дейін Осман империясының бақылауына көшті.
Осман дәуірі
Осман империясының құрамында Молова қаласы Родос вилаеті Метелин санжағының қазасы еді.
Қазіргі заман
Бірінші Балқан соғысында (1912) Османлылар жеңілген соң, грек теңіз күштері Лесбос аралын азат етіп, Грек Корольдығына қосты.
Облыс
Митимна провинциясы (Επαρχία Μήθυμνας) Лесбос префектурасының провинцияларының бірі болды. Оның аумағы қазіргі Митимна, Агия Параскеви, Эресос-Антисса, Каллони және Петра муниципалитеттерінің аумақтарымен сәйкес келді. 2006 жылы таратылды.