Кіріспе
АҚШ-тың дәлелдеу құқығында, маңызды дәлелдерді алып тастауға қатысты қоғамдық саясат доктриналары сот ісіндегі даулы мәселелерді дәлелдеу үшін қатысты болатын, бірақ қоғамдық мүдделерді қорғау үшін қалай да қолданылмайтын бірнеше дәлел түрлерін қамтиды. Федералдық дәлелдеу ережелері ("FRE") бойынша бес негізгі алып тастау саласы бар: кейіннен жасалған түзету шаралары, жауапкершілік сақтандыруға меншік құқығы, қылмысты мойындау туралы ұсыныстар, талапты бітістіру туралы ұсыныстар және медициналық шығындарды төлеу туралы ұсыныстар. Көптеген штаттар өздерінің штаттық дәлелдеу кодекстері арқылы FRE-нің өзгертілген нұсқаларын қабылдады, бұл штаттық соттарда қоғамдық саясат бойынша алып тастауларды кеңейтеді немесе тарылтады. Полицияның заңсыз іздеу нәтижесінде жинаған дәлелдерін алып тастау ережесі де ұқсас принциппен жұмыс істейді, бірақ әдетте жеке қарастырылады.
Жауапкершілік сақтандырудың меншік құқығы
Жауапкершілікке сақтандырудың тараптың меншігінде болуы немесе болмауы туралы дәлелдер (1) салдарынан туындаған кінәлілік немесе (2) заңсыз әрекеттерді дәлелдеу үшін қабылданбайды, себебі соттар тараптарды мұндай сақтандыруды алудан айырмашылық жасамауды қалайды. FRE 411 былай гласит: Тұлғаның жауапкершіліктен сақтандырылғандығы немесе сақтандырылмағандығы туралы дәлелдер, тұлғаның салдарынан туындаған кінәлілікпен немесе басқа да заңсыз әрекеттермен әрекет еткендігі туралы мәселе бойынша қабылданбайды. Бұл ереже басқа мақсаттар үшін ұсынылған сақтандыру туралы дәлелдерді алып тастауды талап етпейді, мысалы, агенттік, меншік немесе бақылау, немесе куәгердің әділдігіне күмән тудыру. Ережеде төрт ерекшелік қарастырылған: жауапкершілікке сақтандырудың тараптың меншігінде болуы немесе болмауы туралы дәлелдер (1) куәгердің әділдігіне күмән тудыру үшін, яғни куәгерді қарапайым сұрақтарға жауап беруге мәжбүр ету үшін; (2) агенттік; (3) меншік; және (4) бақылау үшін қолданылуы мүмкін. Егер сақтандыру полисінің иесі мүліктің меншігін немесе бақылауын жоққа шығарса, мысалы, полистің иесі мүліктің меншігін немесе бақылауын иеленуі мүмкін екенін көрсету үшін жауапкершілік сақтандыруы туралы мәліметтер ұсынылуы мүмкін. Егер куәгерде белгілі бір куәлікке қатысты мотив немесе бейімділік тудыратын полис бойынша мүддесі болса, осы мотивті немесе бейімділікті көрсету үшін полистің бар екендігін ұсынуға болады. 1993 жылы азаматтық іс жүргізудің федералды ережелерінің 26-шы тармағына өзгеріс енгізілді, оған сәйкес төлейтін немесе өтеу беретін кез келген сақтандыру полисі қарсы тараптардың көшірмесін алуына қол жетімді болуы керек, бірақ полистер әдетте қазылар алқасына ұсынылмайды. Федералдық апелляциялық іс жүргізу ережелерінің 46-шы тармағында адвокаттар сақтандыру туралы хабарламаларын жаңартпаса, шағым қабылданбауы немесе расталуы мүмкін екендігі айтылған. Корнелл университетінің құқық институтының веб-сайтында конгресс жазбалары бар. Бұған қоса, тараптың өзінің жауапкершілік сақтандыруы туралы айтуы басқа қабылданған мәлімдемемен ажырамас байланыста болған жағдайда ерекшелік туындайды. Мысалы, егер көлік апатынан кейін бір машинаның жүргізушісі екіншісіне жүгіріп барып: «Уайымдамаңыз, менің сақтандыруым сіздің машинасына келтірген зиянды өтеуге төлейді», - десе, онда бүкіл мәлімдеме жүргізушінің сақтандырылғандығын емес, жүргізушінің кінәсін мойындағанын көрсету үшін қабылданды. Калифорнияда Калифорнияның дәлелдеу кодексі («CEC») §1155 жауапкершілік сақтандыруының толық немесе ішінара меншігі туралы дәлелдерді (1) салдарынан туындаған кінәлілікті немесе (2) басқа да заңсыз әрекеттерді дәлелдеу үшін қабылданбайды деп гласит. Заң жауапкершілік сақтандыруына толық меншік құқығын бермеуді қамтымайды, сондықтан оны жауапкердің тиісті сақтықпен әрекет етпегенін дәлелдеу үшін қолдануға болады.
Evidence that a person was or was not insured against liability is not admissible upon the issue whether the person acted negligently or otherwise wrongfully. This rule does not require the exclusion of evidence of insurance against liability when offered for another purpose, such as proof of agency, ownership, or control, or bias or prejudice of a witness. The rule spells out four exceptions to the rule of inadmissibility: evidence of a party's ownership of liability insurance—or of a party's failure to own liability insurance—is admissible to prove (1) a witness' bias or prejudice, i. e. for witness impeachment; (2) agency; (3) ownership; and (4) control. If the owner of the insurance policy disputes ownership or control of the property, for instance, evidence of liability insurance can be introduced to show that it is likely that the owner of the policy probably does own or control the property. If a witness has an interest in the policy that gives the witness a motive or bias with respect to specific testimony, the existence of the policy can be introduced to show this motive or bias. Federal rules of civil procedure rule 26 was amended in 1993 to require that any insurance policy that may pay or may reimburse be made available for photocopying by the opposing litigants, although the policies are not normally information given to the jury. Federal Rules of Appellate Procedure rule 46 says that an appeal can be dismissed or affirmed if counsel does not update their notice of appearance to acknowledge insurance. The Cornell University Legal Institute web site includes congressional notes. Additionally, an exception arises where the party's mention of its own liability insurance is inextricably intertwined with another statement that is admissible. For example, if after an automobile accident, the driver of one car runs over to the other and says "don't worry, my insurance will pay to fix the damage I caused to your car", the entire statement is admissible not to show that the driver is insured, but that the driver has admitted fault. Note that in California, California Evidence Code ("CEC") §1155 provides that evidence of a party's whole or part ownership of liability insurance is inadmissible to prove (1) negligence or (2) other wrongdoing. The statute does not include total lack of ownership of liability insurance, which may thus be used to prove that defendant did not exercise due care.
Ерекшелік ережесі
Шектеу ережесі – бұл тағы бір ереже, оның негізінде маңызды дәлелдер мемлекеттік саясат мәселелеріне байланысты қарастырылмай қоюы мүмкін. Ол полицияның заңсыз іздеуден жинаған дәлелдерін қылмыстық істе қабылдамауға себеп болады. Бұл шектеудің мақсаты, бір жағынан, құқық қорғау органдарының қызметкерлерін іздеуге тартылған адамның негізсіз іздеу мен тәркілеуге қарсы конституциялық құқықтарын бұзудан ұстау. Дегенмен, бұл ереже айыпталушының мұндай іздеуден қорғалу құқығымен де, сондай-ақ құқық қорғау органдарының жалпы әрекеттерімен де байланысты. Бұл ереже сонымен қатар, осы ереже бойынша қарастырылмайтын кейбір (бірақ барлық емес) дәлелдердің сенімділігі туралы сұрақтарды да қамтиды. Мысалы, ордерсіз іздеу жүргізетін полицейдің дәлелдерді жасау мүмкіндігі артады, ал адвокатқа қол жеткізу құқығынан айырылған адамнан күштеп алынған жақындықтама жалған болуы мүмкін. Құқық білімінде және талқылауларда шектеу ережесі көбінесе дәлелдеу ережесі емес, қылмыстық процестік ереже ретінде қарастырылады.