Кіріспе

Миллен Брэнд (19 қаңтар 1906 – 19 наурыз 1980) – американдық жазушы және ақын. Оның «Сыртқы бөлме» (1938) және «Жабайы ұйқы» (1968) романдары психикалық денсаулық сақтау мекемелеріне қатысты мәселелерді көтеріп, сол кезде көп сатылған кітаптардың қатарына кірді.

Жеке өмір

Брэнд 1906 жылғы 19 қаңтарда Нью-Джерси штатының Джерси-Сити қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келген. Оның әкесі электрик болып жұмыс істеген, ал анасы медбике болған. Анасының әкесі ағаш шебер болса, әкесінің әкесі фермер болған. 1906 жылы Брэндтің әкесі ферма сатып алды, ал Миллен фермадағы шаруалық жұмыстарды істеуді ұнатқандықтан жергілікті мектепке баруын тоқтатты. Бірнеше жылдан кейін олар ферманың қаржылық тұрғыдан тиімді болмауына байланысты қалаға қайтып оралды. Брэндтің анасының тарапынан Пенсильвания голландтарының ұрпағы еді. Ол Гринвич-Виллиджде, содан кейін Хелен Мендельсонмен бірге тұрды (екі неке де ажырасып бітті). Оның бірінші некеден үш баласы, екінші некеден бір баласы болды.

Мансап

Колумбия университетінен Б.А. және Б.Литт (журналистика) дәрежесін алғаннан кейін, Брэнд 1929-1937 жылдары «New York Telephone Company» компаниясында копирайтер болып жұмыс істеді. 1935 жылы Брэнд Америка жазушылары лигасына (1935-1943) қосылды, оның құрамына Александр Трахтенберг, Франк Фолсом, Луис Унтермейер, И.Ф. Стоун, Майра Пейдж, Артур Миллер, Лилиан Хеллман және Дашилл Хэммет кірді. Лига мүшелері АҚШ Коммунистік партиясына симпатия танытты. Нью-Йорк қаласында Брэнд пен Полин Лидер суретшілер, жазушылар және саяси белсенділердің арасында өмір сүрді. Жазушылар кейіпкерлерін көбінесе достарынан алды, ал суретшілер таныстарын бейнелейтін. Мысалы, суретші Элис Нил Брэндтің үйінен жақын жерде тұрды және оның психиатриялық ауруханаға түсуі Брэндтің «Сыртқы бөлме» романына әсер етті (төменде қараңыз). Оның үйі осы кітаптың Нью-Йорк бөлігіне айналды, ал оның екі тұрғыны кейіннен кітаптың сахналық қойылымында ойнаған актерлер болды. Брэндтің портретін салған Нил сондай-ақ 1959 жылғы Брэндтің «Сүйе білгендер, ашқандар» романындағы Роза Холлис кейіпкерінің прототипі болды. Тағы бір танымал досы – эксцентриктік автор Джо Гулд. 1937 жылы Брэнд өзінің «Сыртқы бөлме» атты тұңғыш романын жазды. Бұл кітап «Айлық кітап клубының» таңдауына ілігіп, жарты миллионнан астам данасы сатылғандықтан сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Ол алты тілге аударылып, Бродвейдегі пьесаға («Біз жасаған әлем»), радио драмасына және жас Чарльтон Хестонның басты рөлде ойнаған телеспектакльге ұласты. «Сыртқы бөлме» – Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі психиатриялық ауруханаға жатқызылған Харриет есімді жас пациенттің тарихы. Жеті жыл емделгеннен кейін ол құлыпталған палатадан қашып, Нью-Йорк қаласына келді. Жұмыс таба алмаған ол Джон есімді жас механик және кәсіподақ белсендісінің көмегімен құтқарылып, онымен бірге тұрып, ғашық болып, соңынан үйленді. Брэндтің марксистік көзқарасына сәйкес, Харриет Джонмен қарым-қатынасы, жұмысшы табының өміріне енуі және Төменгі Шығыс жағының қарапайым, бірақ адал адамдарымен араласуы арқылы ауруынан айықты. Харриеттің ауруы балалық шақтағы жарақаттан туындаған және кітаптың соңғы бетінде шешілген Электра кешенімен байланысты болғанымен, бұл фрейдистік сюжет оқырмандар мен сыншылар тарапынан ешқандай пікірсіз қабылдалды. Сыншылар кітаптың көркем жазылуын жоғары бағалады, оны депрессия ортасында бір-бірін қолдап, байланысуға тырысатын ер адам мен әйел туралы әңгіме ретінде қарастырды. Психикалық ауру – бұл басқалардан оқшаланудың бір түрі екенін атап өтті. Медициналық мамандар ақыл-саулық және ақылсыздық туралы түсініктерге ие болғанымен, олар қорқынышпен толған науқастарға жете алмайды және қажетті емдеу қарым-қатынасын қамтамасыз ете алмайды. 1940 жылдары Брэнд Нью-Гэмпшир университетінің жазғы жазу бағдарламасында танымал оқытушы болды және Нью-Йорк университетінде жазудан сабақ берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Брэнд Азаматтық қорғаныс кеңсесінде копирайтер болып жұмыс істеді, онда оның «нұсқаулықтарды» жазуы автор және Брэндтің жазу жөніндегі оқытушысы Джон Гулдтың мақұлдауына ие болды. 1948 жылы Брэнд «Жылан ордасы» (Фрэнк Партоспен бірге) романы үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік сценарий» номинациясына ұсынылды, бұл Мэри Джейн Уордтың «Сыртқы бөлме» романы сияқты психиатриялық мекемеде қамауда отыру туралы бейімделу болды. Розеннің әдістерімен тәжірибе алған Брэнд «Қатігез ұйқы» (1968) романын жазды. Фильм және театр саласындағы жұмыстан шеттетілген Брэнд 1950 жылдардың басында «Crown Publishers» баспасында жиырма жылға жуық редактор болып жұмыс істеді, онда ол үнді әлеуметтік реалист жазушы Бхабани Бхаттачарьяның шығармаларын редакциялады.

Белсенділік

Брэнд 1930 жылдары бастап түрлі антифашистік қозғалыстарды қолдады және кейін бейбітшілік қозғалысында белсенділік танытты. 1953 жылы Брэнд сенатор Джозеф Маккарти төрағалық еткен АҚШ Сенатының Тергеу комиссиясының алдына шақырылды, онда ол Америка жазушылар лигасының мүшелеріне қарсы куәлік беруден бас тартып, АҚШ Конституциясының бесінші түзетуін пайдаланды. Осының салдарынан оның шығармалары АҚШ Мемлекеттік департаментінің шетелдегі кітапханаларында тыйым салынды.