Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Солтүстік Сібірдің самоидтық этностық тобы – селькуптар. Селькуптар – Сібірде туып өскен, самоид тілінде сөйлейтін уралдық этнос. Олар Томск облысының, Красноярск өлкесінің және Тюмен облысының (Ямало-Ненец автономды округімен қоса) солтүстік бөліктерінде қоныстанған. 1850 жылдардан 1930 жылдарға дейін ғылыми әдебиеттерде селькуптарды «Остяко самоеды» (остяко самоеды, ostyako samoyedy) деп атаған. Бұл этноним кеңінен қолданылмаған.
Samoyedic ethnic group of northern Siberia
The Selkup (селькупы) are a Samoyedic speaking Uralic ethnic group native to Siberia. They live in the northern parts of Tomsk Oblast, Krasnoyarsk Krai and Tyumen Oblast (with Yamalo Nenets Autonomous Okrug). Selkups from 1850s until the 1930s exclusively in the scientific literature were called Ostyak Samoyeds (остяко самоеды, ostyako samoyedy). This ethnonym has never been widely used.
Тарих
Селькуптар селькуп тілінде сөйлейді, ол ураль тілдер отбасының самоид тілдері тобына жатады. Селькуптардың шығуы Обь өзенінің ортаңғы ағысымен байланысты, ол бұл аймақтың байырғы халқы мен бірінші мыңжылдықтың басында Саян тауларынан келген самоид халықтарының араласуынан пайда болды. 13 ғасырда селькуптар моңғолдардың ықпалына түсті. 1628 жыл шамасында орыстар бұл аймақты жаулап алып, селькуптарды бағындырды. Селькуптар орыс үкіметіне қарсы көтеріліске қатысты, бірақ олар атылып, жеңіліске ұшырады. 17 ғасырда селькуптардың бір бөлігі Таз және Турухан өзендерінің бойында өмір сүру үшін солтүстікке қоныс аударды. Олар негізінен аң аулау, балық аулау және бұғы шаруашылығымен айналысты. 18 ғасырда аймаққа орыс қоныс аударушыларының келуі селькуптардың бұғыларын орыстардың аулауына әкеп соқты, бұл бұғы шаруашылығын күрделендірді. 1911, 1912 және 1914 жылдары фин тіл білімі және этнографы Кай Рейнхольд Доннер (1888-1935) селькуптардың тілін, фольклорын, күнделікті мәдениетін және дәстүрлі өмір салтын зерттеумен айналысқан экспедициялар ұйымдастырды. Тағы бір белгілі селькуп зерттеушісі – Евгений Гелимский.
Selkups speak the Selkup language, which belongs to the Samoyedic languages of the Uralic language family. The Selkups originated in the middle basin of the Ob River, from interactions between the aboriginal Yeniseian population and Samoyedic peoples that came to the region from the Sayan Mountains during the early part of the first millennium CE. In the 13th century, the Selkups came under the sway of the Mongols. Around 1628, the Russians conquered the area and the Selkups were subjugated. The Selkups joined an uprising against Russian rule but were gunned down and defeated. In the 17th century, some of the Selkups relocated up north to live along the Taz River and Turukhan River. They were engaged mainly in hunting, fishing, and reindeer breeding. The arrival of Russian settlers to the area in the 18th century led to the Russians hunting down the reindeers of the Selkups which made breeding reindeer much more difficult. In 1911 1912 and 1914, the expeditions of the Finnish linguist and ethnographer Kai Reinhold Donner (1888 1935) were engaged in studying the language, folklore, everyday culture and the traditional way of life of the Selkups. Another famous Selkupologist was Eugene Helimski.