Кіріспе

Цифрлық құрылғылар үшін жасалған әдебиет. Электрондық немесе цифрлық әдебиет – интерактивтілік, көп түрлілік немесе алгоритмдік мәтін жасау сияқты цифрлық мүмкіндіктер эстетикалық тұрғыдан қолданылатын әдебиет жанры. Электрондық әдебиеттерді көбінесе компьютерлер, планшеттер және ұялы телефондар сияқты цифрлық құрылғыларда оқуға арналған. Оларды басып шығару қиын немесе мүлдем мүмкін емес, себебі туындының маңызды элементтерін баспа нұсқасына көшіруге болмайды. Компьютерлерге арналған алғашқы әдеби туындылар 1950 жылдары жасалған, олар өлеңдер мен әңгімелер жасайтын компьютерлік бағдарламалар еді, қазір олар генеративтік әдебиет деп аталады. 1960 жылдары тәжірибелі ақындар жаңа цифрлық ортаны зерттеуді бастады және алғашқы мәтіндік ойындар құрылды. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдары интерактивті көркем әдебиет танымал жанрға айналды, ал 2000 жылдары онлайн қауымдастықтар гүлденді. 1980 және 1990 жылдары гипермәтіндік көркем әдебиеттер алдымен дискеттерде, кейіннен интернетте жариялана бастады. Гипермәтіндік туындылар – оқырман сілтемелерді таңдау арқылы бір беттен екінші бетке өтетін оқиғалар. 2000 жылдары цифрлық поэзия танымал болды, көбінесе анимациялық мәтін, кескіндер және интерактивтілік кіретін. 2010 және 2020 жылдары электрондық әдебиет әлеуметтік желілер платформаларын пайдаланады, Instapoetry немесе Twitterature сияқты жаңа жанрлар, сондай-ақ netprov сияқты әдеби тәжірибелер пайда болды. Creepypasta және фанфикшн сияқты веб-жанрлар әрқашан электрондық әдебиет ретінде қарастырылмайды (өйткені олар көбінесе қағазға басылып, оқылатын сызықтық мәтіндер түрінде көрінеді), бірақ басқа ғалымдар олардың онлайн қауымдастықтарға байланысты туған цифрлық жанрлар екенін және оларды осы салаға қосу керек деп санайды. Электрондық әдебиет бойынша кең ауқымды зерттеулер жүргізілді. 1999 жылы Электрондық әдебиет ұйымы құрылды, ол жыл сайынғы конференциялар және басқа да іс-шаралар арқылы электрондық әдебиеттің жариялануын және зерттелуін қолдайды. Академиялық зерттеулердің бірі – электрондық әдебиет туындыларын сақтау және мұрағаттау. Бұл қиындық тудырады, себебі оларға арналған бағдарламалық немесе аппараттық құралдар ескірген кезде туындыларға қол жеткізу немесе оқу мүмкін болмайды. Сонымен қатар, электрондық әдебиеттер қалыптасқан баспа индустриясының бөлігі емес, сондықтан оларда ISBN нөмірлері жоқ және кітапхана каталогтарынан табылмайды. Бұл бірқатар мұрағаттар мен құжаттамалық жобалардың құрылуына әкелді.

Анықтамалар

Әдеби сыншы және профессор Н. Кэтрин Хейлс электрондық әдебиетті "цифрлық туылған" (,) және (әдетте) компьютерде оқуға арналған" деп анықтайды, бұл электрондық кітаптар мен цифрланған баспа әдебиетін қамтымайды. Электрондық әдебиет ұйымының (ЭЛО) берген анықтамасында электронды әдебиет "жеке немесе желілік компьютердің мүмкіндіктері мен контексттерін пайдаланатын маңызды әдеби аспектісі бар шығармаларды білдіреді" деп айтылған. Бұл гипертексттік көркем шығармалар, анимациялық поэзия (көбінесе кинетикалық поэзия деп аталады) және цифрлық поэзияның басқа түрлері, әдеби чат-боттар, компьютерлік баяндамалар немесе поэзия, маңызды әдеби аспектілері бар көркем инсталляциялар, интерактивті көркем шығармалар және әлеуметтік медианың әдеби қолданылуы. Цифрлық поэзияда өлеңдегі сөздер экраннан қозғалуы немесе ойын сияқты интерактивтілік болуы мүмкін. Генеративтік әдебиетте бір шығарма көптеген түрлі өлеңдер мен әңгімелер тудыруы мүмкін. 2000 жылдардың басына дейін электрондық әдебиет шығармалары дискетте, CD-ROM-да, онлайн әдеби журналдарда немесе арнайы веб-сайттарда жарияланды. Алайда, 2010 жылдан бері Instapoetry, Twitterature немесе netprov сияқты әлеуметтік медиа платформаларындағы әдеби жанрлар электрондық әдебиет ретінде қарастырыла бастады. Әдеби сыншы Леонардо Флорес бұл шығармаларды вебке дейінгі шығармалардың бірінші ұрпағы мен вебке негізделген шығармалардың екінші ұрпағынан кейін үшінші ұрпақ электрондық әдебиет деп атады. Электрондық әдебиет шығармасы "әдеби эстетикасы есептеуден туындаған құрылым" деп анықталуы мүмкін, "оның тек осы үшін жасалған/жазылған/кодталған кеңістікте ғана болуы мүмкін" – цифрлық кеңістік. Өзінің "Электрондық әдебиет" атты кітабында автор және ғалым Скотт Реттберг кең анықтаманың артықшылығы оның икемділігі болып табылады, бұл әдебиеттің жаңа платформалары мен тәсілдері пайда болған сайын жаңа жанрларды қамтуға мүмкіндік береді деп айтады.

Алдын ала өнімдер

Ғалымдар электронды әдебиетке дейінгі түрлі алғышарттарды талқылаған, ежелгі қытай кітабы "И Цзиннен" бастап, ойлап табушы Джон Кларктың 1830-1843 жылдардағы механикалық латын тілінде өлең жасайтын машинасына және дадаизм қозғалысының тілімдеу әдісіне дейін.

1950 жылдар

Британдық компьютер ғалымы Кристофер Стречидің Манчестер Mark 1 компьютері үшін жазған 1952 жылғы махаббат хаттарын құрастырушысы, компьютер жасау немесе оқу қажеттілігін тудыратын әдебиеттің алғашқы мысалы болуы мүмкін. Бұл жұмыс қысқа махаббат хаттарын жасайды және комбинаторлық поэзияның, сондай-ақ генеративтік поэзияның үлгісі болып табылады. Бастапқы код жоғалып кетті, бірақ цифрлық ақын және ғалым Ник Монфорт оны қалған құжаттама негізінде қайта іске қосты, және осы нұсқасын веб-браузерде қарауға болады. 1959 жылы неміс компьютер ғалымы Тео Латц көп жылдар бойы алғашқы цифрлық әдеби мәтін деп есептелген «Стохастикалық мәтіндерді» (Stochastic Texts) жазды. «Стохастикалық мәтіндер» Z22 компьютері үшін жазылған бағдарлама, ол Франц Кафканың «Қала» романындағы тараулардың атаулары мен тақырыптарының корпусына сүйене отырып, кездейсоқ қысқа сөйлемдерді жасады. Бұл сонымен қатар қазіргі заманғы жасанды интеллект арқылы жасалған әдебиеттің маңызды алғышарты болып табылады. Неміс философы және медиа-ғалымы де жазғандай, «Стохастикалық мәтіндер» генеративтік әдебиеттегі «тізбекті парадигманың» мысалы, ал жаңа «байланыстық парадигманың» үлгілеріне қарсы қойылады: «Интуицияны, гениальдылықты немесе өрнекті қайта жаратуға тырысудың орнына, машинаның логикасы – яғни, детерминистік түрде орындалатын ережелердің логикасы – «Стохастикалық мәтіндерде» эстетикалық нормаға айналады».

1960 жылдар

1960 жылдар әдеби тәжірибелер жасау дәуірі болды, өнер және технология, сондай-ақ нақты поэзия салалары арасында тығыз байланыс болды. Итальян ақыны және суретші Нанни Балестринидің "Таспа Марк I" поэмасы 1961 жылы IBM 7070 компьютерінде құрастырылды, ал поэзия генераторынан алынған нәтижелер романшы және ғалым Умберто Эко мен суретші Бруно Мунари редакциялаған журналдың арнайы санында жарияланды, осылайша ол итальяндық электрондық әдебиеттің алғашқы туындысы болды. Auto Beatnik (1961) – R. M. Worthy және Librascope компьютер өндіруші компаниясының әріптестері жасаған бағдарлама. Auto Beatnik, Beat поэзиясының стилін имитациялау үшін LGP 30 компьютерінде өлеңдер жасады. Компьютер ғалымы Джозеф Вайзенбаум 1966 жылы ELIZA чат-ботын бағдарламалап, әңгімелесу арқылы жазылған әдеби туындылардың немесе боттардың жаңа жанрын қалыптастырды. Осы онжылдықта социолог және философ Тед Нельсон гипермәтін және гипермедиа терминдерін енгізді.

1970 жылдар

Жазушылар мен суретшілер өнер, технология және әдебиетті біріктірумен тәжірибе жүргізуді жалғастырды. Мысалы, 1970 жылғы Blikk инсталляциясы – норвегиялық үштік: суретші No, композитор Сигурд Берге және ақын Ян Эрик Вольд. Вольдтың өлеңдерін Берге дыбыс монтаждары ретінде өңдеп, Хени Онстад өнер орталығында өткен көрмеде Ягердің кинетикалық мүсіндерімен үйлестірді. Бұл туынды 2022 жылы композитор және куратор No. қайта жаңғыртылды және қазір Норвегия Ұлттық мұражайының тұрақты коллекциясының бөлігі болып табылады. 1970-ші жылдардағы тағы бір маңызды даму – қазір интерактивті әдебиет деп белгілі мәтіндік ойын-сауықтардың танымалдылығы. 1975–76 жылдары Уилл Кроутер Colossal Cave Adventure (Adventure немесе ADVENT деп те аталады) атты мәтіндік ойынды бағдарламалады. Ол оқырманға бару жолын таңдауға мүмкіндік беретін сюжетке ие болды. Бұл таңдаулар оқырманды соңына жеткізе немесе оның ерте қазасына соқтыруы мүмкін. Ол көбінесе интерактивті әдебиеттің алғашқы туындысы деп есептеледі, сондай-ақ Мейбел Аддистің "Сумерлік ойыны" да бар. Ол «классикалық», «жанрды бастаған негізгі туынды», «видеоойындардың Гилгамеші» деп аталады және «ойыншылардың буын-буынын хабардар етіп, шабыттандырған» деп саналады.

1980 жылдар

Персональды компьютерлердің пайда болуымен интерактивті әдебиет Infocom сияқты компаниялардың арқасында коммерциялық сәттілікке жетті. Компаниялар авторлар мен бағдарламашыларды мәтіндік ойын-сауық ойындарын жазуға шақырды, 1982 жылы «Хоббит» видеоойынын жазған Вероника Меглер The Guardian газетіне берген сұхбатында осы туралы айтқандай. Гипермәтіндік әдебиет және цифрлық поэзия үшін сексенінші жылдар – бір-бірін жақсы білмейтін, тәжірибе жасап көрген әртүрлі қауымдастықтардың кезеңі болды. Канадада ақын Б.П. Никол 1984 жылы BASIC тілінде жазылған «First Screening: Computer Poems» атты туындысын жариялады. Калифорниялық жазушы Джуди Маллой 1986/87 жылдары «Роджер аға» туындысын The WELL онлайн қауымдастығында жариялады. Майкл Джойстің «Кешкі ас», гипермәтіндік әдебиеттің ең көп сілтеме берілген туындыларының бірі, 1987 жылғы конференцияда көрсетілді, ал Марк Бернштейн бұл жұмысты Eastgate Systems баспасында жариялады. Ол кезде генеративтік поэзияны еуропалық жанр деп санауға болады. Жазушылар ғана емес, сонымен қатар цифрлық суретшілер де электрондық әдебиет саласына әсер еткен, көркемдік құрамы бар туындылар жасады. Мысалы, австралиялық суретші Джеффри Шоу мен Дирк Гронвельдтің «Оқырманға түсінікті қала» инсталляциясы 1988 жылы Карлсруэдегі ZKM өнер және медиа орталығында алғаш рет көрсетілді. «Оқырманға түсінікті қала» – бұл көркем инсталляция, онда келуші компьютерлік мәтінмен бейнеленген қала арқылы жүріп, стационарлық велосипедпен саяхаттайды. Ғимараттар мен көшелер әріптер мен сөздерден құралған 3D нысандар түрінде бейнеленеді, бұл оқырманға қала арқылы педаль тебу кезінде оны «оқуға» мүмкіндік береді.

1990 жылдар

"Storyspace мектебі" 1990-шы жылдардың басында АҚШ-та, әдебиеттанушы Джей Дэвид Болтер мен автор Майкл Джойс 1980-ші жылдары жасаған Storyspace гипермәтіндік авторлық бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалана отырып жазылған туындылардан тұрады. Болтер мен Джойс 1990 жылы Storyspace бағдарламалық қамтамасыз етуін Eastgate Systems компаниясына сатты. Бұл кішкентай бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы баспа үйіне айналып, 1990-шы жылдары, әсіресе 1990-шы жылдардың басында, туындыларды веб-сайтта жариялау мүмкін болмағандықтан, гипермәтіндік көркем әдебиеттің негізгі дистрибьюторы болды. Storyspace және осыған ұқсас бағдарламалар мәтін ішінде сілтемелер жасау үшін гипермәтінді қолданады. Гипермәтінді пайдаланатын әдебиет жиі гипермәтіндік көркем әдебиет деп аталады. Бастапқыда осы туындылар дискілерде, кейін CD-ROM-да таратылды. Гипермәтіндік көркем әдебиет бүгінге дейін Storyspace-тің ғана емес, Twine сияқты басқа да бағдарламаларды пайдалана отырып жасалуда. 1993 жылы New York Times Book Review басылымында жарық көрген Роберт Кувердің "Гиперфикция: Компьютерлік романдар" атты мақаласында, жазушы және профессор осы әртүрлі әңгіме әлемін зерттеудің жаңа мүмкіндіктерін атап өтті: "[Бұл] гиперғарыш – ерекше орын, ол сыртқы емес, ішкі кеңістікке көбірек ұқсайды, координаттар емес, шексіз қиял кеңістігі". Осы кезеңдегі маңызды туындыларға Стюарт Моултроптың "Жеңіс бағы", Шелли Джексонның "Патчворк қызы" (1995) және Дина Ларсеннің жұмыстары жатады. Онжылдықтың ортасына қарай авторлар веб-сайтта жаза бастады. Стюарт Моултроптың "Гегираскоп" туындысы 1995 жылы жарық көрді. Алғашқы веб-гипермәтіндік көркем әдебиеттерге Олия Лиалинаның "Жігітім соғыстан оралды", Адриен Эйзеннің "Алты секс көрінісі" және Роберт Арелланоның "Sunshine '69" кіретін болды. Олар "Электрондық әдебиет жинағы" томының 2-ші басылымында жарияланды және көптеген ғалымдар тарапынан талданды. Электрондық әдебиет ұйымы (ЭЛО) 1999 жылы гипермәтіндік автор Скотт Реттберг, шығармашылық жазу авторы және оқытушысы Роберт Кувер және интернет инвесторы Джефф Балоу тарапынан "электрондық медиадағы әдебиетті жазуды, жариялауды және оқуды жеңілдету және насихаттау" миссиясымен құрылды. ЭЛО бүгінге дейін жыл сайынғы конференциялар, онлайн-талқылаулар және жарияланымдар арқылы белсенді қызметін жүргізуде.

2000 жылдар

[[Файл:Жанрлары электрондық әдебиет 2009 2013 желілік визуализацияда көрсетілген. jpg|thumb|upright=1.15|2009-2013 жылдар аралығында электрондық әдебиет бойынша қорғалған докторлық диссертациялар жанрлардағы өзгерісті көрсетеді. Классикалық гипертексттік шығармалар әлі де кездеседі (қызыл шеңбер), сондай-ақ тәжірибелік веб-мәтіндер, интерактивтік шығармалар және генеративтік туындылар да бар. Бұл диссертация жазушылар буыны үшін маңызды екі жаңа жанр пайда болды: кинетикалық поэзия және цифрлық поэзия инсталляциясы. Мәтіндік хабарламалар кең тараған Үндістан және Еуропа сияқты басқа елдерде де ұқсас жанрлар пайда болды. Үндістанның электрондық әдебиетінің алғашқы туындысы, әдетте, 2004 жылғы SMS-роман «Cloak Room» болып саналады, авторы RoGue псевдонимін қолданған. «Cloak Room» оқырмандарды мәтіндік хабарламалармен бірге қолданылатын блогта жауап беруге немесе пікір қалдыруға шақырып, оқиғаға қатысуға ынталандырды. Солтүстік Америкада веб электрондық әдебиеттің басты платформасына айналды. Канадалық автор Кейтлин Фишердің «Қыздардың бұл толқындары» (2001) – суреттер мен дыбыстармен қатар сілтемелер мен мәтіндерді пайдалана отырып, қыз бала кезінің оқиғаларын баяндайтын гипермедиалық повесть. Американдық автор Талан Меммоттың «Лексиядан Перплексияға» (2000) кейде өзін-өзі шатастыратын және жасыратын күрделі визуалды және мәтіндік қабаттарды ұсынады, ал әдеби сыншы Лиза Суонстром оны «электрондық әдебиеттің әдемі күрделі туындысы» деп сипаттайды. Кейт Пуллингердің «Жансыз Әлиса» – веб-роман ретінде басталып, кейіннен сценарий және VR тәжірибесі сияқты бірнеше форматта пайда болған туындының мысалы. Автор және ғалым Ноа Уордрип Фруин және оның серіктестерінің «The Impermanence Agent» сияқты жұмыстары вебтің оқырман үшін оқиғаны бейімдеу мүмкіндігін зерттеді. 2002-2013 жылдар аралығында жарияланған электрондық әдебиет туралы 44 докторлық диссертацияны талдау көрсетті, блогтік шығармалар Африкада электрондық әдебиеттің ерекше танымал жанры болғанын. Блогтардың ауызшалық сипаты афроамерикандық блогтардың ерекшелігі ретінде де талданды.

2010 жылдар

Смартфондар мен планшеттердің таралуы Саманта Горман мен Дэнни Каннизарроның «Прай» (2014) немесе Кейт Пуллингердің «Тыныс: Перғауынның әңгімесі» сияқты сенсорлық экранды зерттеген әдеби туындыларға алып келді. Instagram-ға тән визуалды поэзия стилі – инстапоэзия кең танымал болды. Веб-ге негізделген гипермәтіндік құрал Twine осы онжылдықта үлкен сұранысқа ие болды. Бұл «Twine революциясы» интерактивті әдебиет пен гипермәтіннің қайта жандануына әкелді, ол енді «әдеби ойын өндірісі мен қарым-қатынастың басты түріне» айналды. Twine-да жазылған және электрондық әдебиет ретінде жиі талқыланатын көрнекті туындылардың қатарында Анна Антропидің «Әлем соңындағы махаббаттағы ерекше жандар» (2013) және Дэн Хетттің Манчестер аренасындағы жарылыстан ағасын жоғалтқандығы туралы автобиографиялық «C ya laterrrr» (2017) кітаптары бар. Машиналық оқыту табиғи тілді өңдеу және терең оқыту саласында үлкен жетістіктерге жеткенде, авторлар ИЖ-мен тәжірибе жасау және жазуға кірісті. Дэвид Джэв Джонстонның «ReRites» осы жаңа генеративтік әдебиеттің мысалы және адам мен ИЖ ынтымақтастығының нәтижесінде жазылған поэтикалық туынды. GPT 2 тілдік моделі заманауи поэзия корпусына оқытылып, әр түні жаңа өлеңдер жасауға бағдарланды. Әр таңертең Джэв Джонстон өлеңдерді күнделікті дәстүр ретінде қайта жазатын: сондықтан туындының атауы «ReRites» болды. 2009-2013 жылдар аралығында жарияланған диссертациялар әлі де гипермәтіндік әдебиет, интерактивті әдебиет, тәжірибелік веб-мәтіндер және генеративтік мәтіндер жанрындағы көптеген еңбектерге сілтеме жасайды. Цифрлық поэзия да маңызды жанр ретінде пайда болды, диссертациялық авторлар цифрлық поэзияның екі ерекше кластері туралы жазды: кинетикалық поэзия және өнер галереяларындағы поэтикалық инсталляциялар. Бұл туындылардың көпшілігі 1980-жылдардан 2000-жылдардың басына дейін жарық көрген, сондықтан бұл 2010 жылдары шығарылған шығармашылық туындылардың түрінде үлкен өзгеріс емес, ғылыми қызығушылықтың артуын көрсетеді. 2024 жылы жарық көрген «Үнді электрондық әдебиет антологиясының» бірінші томында хинди және ағылшын тілдерінде жазылған 17 электрондық әдебиет туындысы ұсынылған.

Тарих және уақыт сызығы

Электрондық әдебиет және оның түрлері тарихы туралы көптеген еңбектер жазылған. Мысалы, Скотт Реттбергтің "Электрондық әдебиет" және Астрид Энсслиннің "Web-ке дейінгі цифрлық басылымдар және электрондық әдебиет туралы". Жоғарыдағы "Анықтамалар" бөлімінде айтылғандай, әдебиет сыншысы Леонардо Флорес электрондық әдебиетті ұрпақтар бойынша қарастыруды ұсынады: бірінші ұрпақ – web-ке дейінгі, екінші ұрпақ – web-ті пайдаланатын, ал үшінші ұрпақ – әлеуметтік желілер, web API және мобильді құрылғыларды қолданатын шығармалар. Дегенмен, Спенсер Джордан атап өткендей, барлық туындылар осы жіктемеге дәл сәйкес келмейді. Ол, мысалы, "Белгісіз" туындысы екінші және үшінші ұрпақтардың анықтамалары арасында қиын жағдайда екенін жазады.

Оқырманның өзара әрекеттесуі және сызықтық емес

Цифрлық әдебиет пайдаланушыдан әдебиетті цифрлық орта арқылы зерделеуді жиі талап етеді, бұл ортаны әдеби алмасудың бір бөлігіне айналдырады. Эспен Дж. Арсест өзінің «Кибермәтін: Эргодикалық әдебиетке қатысты көзқарас» атты кітабында: «Бұл мәтіндерде жоғалған, зерттеген және жасырын жолдарды табуға болады, бұл тек мәтіндік механизмнің топологиялық құрылымдары арқылы мүмкін, әрі бұл метафора емес» деп жазды. Джордж Ландоу гипермәтіндік сілтемелерді пайдалану оқырман мен жазушы рөлінің дәстүрлі көзқарасын біріктіреді дейді, себебі оқырман сілтемелерді бағынышты ету арқылы мәтінді құрастырады. Астрид Энсслин мен Элис Белл электрондық әдебиет туындылары баспа әдебиетінен өзгеше негізгі қайшылықтарды бейнелей алатынын атап көрсетеді. Олар мысал ретінде «түстен кейін» (апат болуы немесе болмауы мүмкін), «Жеңіс бағы» (кейіпкер бірден қайтыс болады да, тірі қалады) және «Жамалы қыз» (кейіпкер нақты не қиял) сияқты туындыларды келтіреді. Оқырман таңдаған жолға байланысты сюжеттік желі, эмоционалдық күш, кейіпкерлердің мінез-қалпы мен сипаттамалары өзгеріп отыруы мүмкін. J Yellowlees Дуглас Майкл Джойстің 1991 жылғы «WOE» гипермәтіндік туындысында осының алғашқы мысалын көрсетеді, онда оқырманның таңдаған жолына қарай кейіпкерлер арасында махаббат оқиғалары дамиды.

Сақтау және мұрағаттау

Электрондық әдебиет компьютерде оқуға арналғандықтан, оны жасаған бағдарламалық платформалар немесе технологиялар ескірген кезде туындыларды оқу мүмкін болмай қалуы жиі кездеседі. Әдебиет сыншысы Н. Кэтрин Хейлс атап өткендей, бұл электрондық әдебиетке «басылым әдебиетімен байланысты дәстүрлерді» қалыптастыруды қиындатуы мүмкін. Электрондық әдебиетті сақтауға арналған бірнеше ұйым жұмыс істейді. Ұлыбританиядағы Digital Preservation Coalition жалпы цифрлық ресурстарды сақтауға бағытталса, Электрондық әдебиет ұйымының PAD (Preservation / Archiving / Dissemination) жобасы электрондық әдебиетті жазу және жариялау кезінде алдын ала ойлау қажеттігі туралы ұсынымдар берді, сондай-ақ қолданыстан шыққан платформалардағы туындыларды қазіргі технологияларға қалай көшіруге болатыны туралы нұсқаулар ұсынды. Британ кітапханасы Ұлыбританияның Ұлттық веб-архивінде Жаңа медиа жазу сыйлығының жеңімпаздарын сақтайды. Dene Grigar басқаратын NEXT, Электрондық әдебиет ұйымы үшін көптеген электрондық әдебиет және цифрлық жазу туындыларының бастапқы файлдарын және құжаттамасын ұсынады. Электрондық әдебиет білім базасы (ELMCIP) – 2024 жылдың 11 ақпанына дейін 3875 шығармашылық туынды тіркелген электрондық әдебиетті зерттеуге арналған ресурс. Электрондық әдебиет каталогы туындылардың рецензияланған сипаттамаларына немесе шолуларына назар аударады. Көптілді африкалық электрондық әдебиет дерекқоры және Африка диаспорасының электрондық әдебиет дерекқоры (MAELD & ADELD) – Африка аймағына бағытталған жоба. Мэриленд гуманитарлық технологиялар институты және Вашингтон штатының Ванкувер қаласындағы Электрондық әдебиет зертханасы электрондық әдебиет пен гипермедианы құжаттау және сақтау жөніндегі жұмыстарды жүзеге асырады. Канадада NT2 зертханасы электрондық әдебиет және цифрлық өнерге қатысты зерттеулер мен деректер қорын ұсынады. Электрондық әдебиет жинағы – Электрондық әдебиет ұйымы CD/DVD және онлайн форматтарында жариялаған электрондық әдебиет антологияларының сериясы. Бұл электрондық әдебиеттің болашақ ұрпақтарға қолжетімді болуын қамтамасыз етудің тағы бір стратегиясы болып табылады.

Үлкен марапаттар

Электрондық әдебиетке арналған жыл сайынғы наградаларға Электрондық әдебиет ұйымы сыйлығы және Жаңа медиа жазу сыйлығы кіреді. Бұрынғы наградалардың бірі – trAce Alt X конкурсы. 1998 жылы 1000 ағылшын фунты көлеміндегі сыйлықты екі туынды бөлісті: Уильям Гиллеспидің «Белінбейтін» (The Unknown); Скотт Реттберг, Дирк Страттон және Джени Вейттің (Австралия) «Райс» туындылары. Үш сайт Құрметті айдарға ие болды: Мэри Ким Арнольдтың «Кокура», Майкл Атавардың "****", және Линда Кароли мен Жозефин Уилсонның «Су әрқашан көпше түрде жазады». 2001 жылы Талан Меммоттың «Лексиядан Перплексияға» trAce/Alt X New Media Writing Award сыйлығын жеңіп алды. 2004 жылы сыйлық гипермәтін туралы мақалалар үшін төрт негізгі санатқа бөлінді (шолулар, пікірлер және редактор таңдауы). Бір ғана мультимедиалық жұмыс аталды – Салли Прайордың «Жазудан алынған хаттар».