Мартин Бросзат: Немец тарихшысы және нацистік Германия зерттеушісі

Кіріспе

Неміс тарихшысы (1926–1989)

Мартин Бросзат (14 тамыз 1926 – 14 қазан 1989) – қазіргі заманғы неміс әлеуметтік тарихы саласындағы неміс тарихшысы. 1972 жылдан өмірінің соңына дейін Мюнхендегі Zeitgeschichte институтының (Қазіргі заман тарихы институты) директоры қызметін атқарып, ол нацистік Германияны зерттеудегі әлемдегі ең көрнекті ғалымдардың бірі ретінде танылды. Бросзат 1955 жылы Кельн университетінен докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Zeitgeschichte институтына қабылданды және 1983 жылы «Гитлер күнделіктерінің» жалған екенін анықтауға көмектесті. Ол сонымен қатар Констанц университетінде құрметті профессор атанды. Иан Кершоудың сөзіне сәйкес, Бросзат төрт сала бойынша маңызды үлес қосты. 1950 жылдардың соңынан бастап ол Шығыс Еуропа, әсіресе Польша тарихын және нацистік концлагерьлерді зерттеді. Бұл оны нацистік Германия мемлекетінің құрылымын зерттеуге алып келді, нәтижесінде 1969 жылы «Гитлер мемлекеті» (Der Staat Hitlers) кітабы жарық көрді, ол 1981 жылы ағылшын тілінде «The Hitler State» деген атпен басылды. 1970 жылдары ол Alltagsgeschichte тақырыбына қызығушылық танытып, нацистер кезіндегі күнделікті өмірді зерттеді, «Resistenz» (қарсылық) тұжырымдамасын жасады және «Националдық социализм кезеңіндегі Бавария» (Bayern in der NS Zeit) атты алты томдық еңбекті редакциялады (1977–1983). 1985 жылы ол нацистік Германияның тарихи тұрғыдан қарастырылуы туралы пікірталас бастады, оны тарихтың басқа кез келген кезеңі сияқты, моральдық баға берусіз және оның күрделілігін мойындап зерттеу қажет деп мәлімдеді.

Әскери қызмет және оқу

Германияның Лейпциг қаласында (Веймар Республикасы) протестант отбасында дүниеге келген, пошта бастығының екінші ұлы Бросзат 1937 жылдан бастап Кенигин Карола гимназиясында оқыды және 1944 жылы онда Абитурды аяқтады. Адольф Гитлер 1933 жылдың қаңтарында Германия канцлері болғанда Бросзат алты жаста еді, ал 1939 жылдың қыркүйегінде Германия Польшаға шабуыл жасағанда Екінші дүниежүзілік соғыс (1939–1945) басталды, содан кейін Франция мен Ұлыбритания Германияға соғыс жариялады, олар ескерткендей. Мектепті бітірген соң Бросзат Wehrmacht (Stammkompanie des Panzergrenadier Ersatzbataillons 108, Дрезден) қатарына қабылданып, базалық әскери дайындығын аяқтады, одан кейін офицерлік дайындықтан өтті, сосын майданға қызмет етті. «Вильгельм кезеңіндегі Германиядағы антисемитизм қозғалысы» ("Die antisemitische Bewegung im Wilhelminischen Deutschland") тақырыбындағы диссертациясы үшін.

Партия мүшелігі

Жасөспірім кезінде Бросзат Гросдубенде (қазіргі Бёленнің бір бөлігі) Гитлер жастарына қосылды, мүшелік «арийліктер» үшін міндетті болған кезде. 1944 жылы оған нацистік партияның мүшелік куәлігі берілді. Бросзат Гитлер жастарына қосылғанын мойындады, бірақ оның атына нацистік партия куәлігі бар екені оның қайтысынан кейін ғана жарияланды. Ол партияға қосылуға өтініш білдірген бе, әлде куәлік Гитлер жастарының 17 жасқа толған мүшесі ретінде автоматты түрде берілді ме белгісіз; сол кезде мүшелер 17 жастан бастап қабылданатын. Оның куәлігі (номеры 9994096) Германияның Бундесархивінде сақталған он миллион куәліктің бірі. Институт нацистік дәуірді зерттеу үшін құрылған; сол кезде оның кеңесші кеңесінің төрағасы Ханс Ротфельс болды, ол сонымен қатар институттың «Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte» журналын да редакциялады. Бастапқыда Бросзаттың жұмысы неміс Остполитикасына (шығыс саясатына), сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Еуропадағы антисемитизм мен фашизмге бағытталған. Осы кезеңде ол Польшадағы неміс қатысуы туралы екі кітап жазды: «Nationalsozialistische Polenpolitik» (1961), онда Польшаның неміс оккупациясы зерттелді, және «Zweihundert Jahre deutscher Polenpolitik» (1963). Бұл еңбегі оған Польшада Германия мен Польша қарым-қатынасын адал баяндаған алғашқы неміс тарихшыларының бірі ретінде мақтау әкелді. Бросзаттың үнемі қызығушылығы – неліктен және қалай Германияда ұлттық социализм қалыптасты. «Бросзаттың басты ниеті – Германияның қалай варварлыққа құлдырауы мүмкін екенін түсінуге көмектесу болды», – деп жазды Кершоу. «Оның өзі нацистік қозғалыстың ынтасына беріліп, кейінгі ұрпаққа оның қалай болғанын түсіндіруге ұйтқы болды».

Дахау туралы хат (1962)

1962 жылы Бросзат Die Zeit газетіне "концентрациялық лагерьтер мен жойқын лагерьлер арасындағы қалыпты ескерілмейтін немесе жоққа шығарылатын айырмашылықты тағы да нақты жеткізу" үшін хат жазды. Немістер Германияда концентрациялық лагерьлер салды, бірақ олардың алты жойқын лагері – еврейлерді газбен өлтіру мақсатында салынған – Польшада орналасқан. (Дегенмен, концентрациялық лагерьлерде де аштықтан, аурулардан, ұрып-сапалаудан және мәжбүрлі еңбектен көптеген адам қайтыс болды.) Пол Рассинье, Гарри Элмер Барнс және Дэвид Хогган сияқты Холокостты жоққа шығарушылар 1960 жылдары Германиядағы Дахау концентрациялық лагерінде газ камерасы болмағанын көптеп айтты. Бросзат хатында Дахауды жойқын лагеріне айналдыру үшін соғыс аяқталуға аздай қалғанда газ камерасы салынғанын, бірақ ол ешқашан қолданылмағанын атап өтті. Ол халықтың санасында концентрациялық лагерь мен жойқын лагерь арасындағы шатасу, сондай-ақ Дахауды жойқын лагері деп қате көрсету тенденциясы жоққа шығарушыларға көмектесетінін мәлімдеді.

Бросзат Вулф хаттары (1963)

Неміс еврей тарихшысы Джозеф Вульф Батыс Германия Денсаулық сақтау министрлігінің жоғары лауазымды шенеунігі Вильгельм Хагенді Варшава геттосындағы еврейлерді жоюға көмектескені үшін айыптағанда, Бросзат және Institut für Zeitgeschichte-нің басқа да сарапшылары 1963 жылы хат алмасу арқылы оны үнсіздендіруге тырысты. Соғыс кезінде Германия басып алған Польша аумағының денсаулық сақтау бөлімінде жұмыс істеген Хаген, Варшава геттосындағы еврейлерді құтқару үшін бар күшін салғанын мәлімдеп, Institut für Zeitgeschichte-ден оқиғаның өзінің нұсқасын қолдауды сұрады. Бросзат Вульфқа хат жазып, "тарихи құжаттың дұрыстығы үшін" Хагенге қарсы айыптауларын қайтарып алуын талап етті. Иан Кершоу Бросзат пен Вульф арасындағы хат алмасу Бросзатты ең жақсы жарықтан көрсетпегенін жазды. Бросзат Вульфтың оқиғаның нұсқасын тек Вульф Хагеннің соғыс кезінде жазған, ауру еврейлерді "жайлауда жүргендерін" атып тастауға шақырған ескертуін ұсынғаннан кейін ғана қабылдады.

Гитлерлер мемлекеті (1969)

"Гитлер мемлекеті" атты еңбегінде Бросзат нацистік Германияны тоталитарлық режим деп сипаттауға қарсы шығып, Карл Дитрих Брахер мен Эрнст Нольтені мұндай көзқарас ұсынғаны үшін сынады. Ханс Моммсенмен бірге Бросзат нацистік Германияның "структуралық" немесе "функционалдық" түсіндірмесін жасады. 1969 жылғы "Гитлер мемлекеті" кітабында ол үкіметтің бәсекелес институттар мен билік күресінен құралғандығын, және осы ішкі тартыс, Адольф Гитлер емес, режимді қозғаушы күш болғанын дәлелдеді. Бросзат былай деп жазды:

Тарихшылар нацистік мемлекеттің бәсекелес бюрократиялардың жиынтығы екенін қабылдады. Бірақ Гитлердің "әлсіз диктатор" болғаны туралы пікірге көбісі келіспейді. Олардың сөзіне сенсек, Гитлер күнделікті басқаруға көп араласпағаны, оның қабілетсіздігінен емес (Бросзаттың айтуынша), күнделікті мәселелерге деген қызығушылығының болмауынан туындады. Кейін бұл еңбек ағылшын тілінде "Гитлер және «Соңғы шешімнің» пайда болуы: Дэвид Ирвингтің тезистеріне қатысты бағалау" деген атпен жарияланды. Бросзат Гитлердің "Яһуди мәселесінің соңғы шешімін" жүзеге асыруға қатысты жазбаша бұйрық бергенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ екенін мойындады. Шығыс майданындағы соғыстың тоқтап қалуы, еврейлерді Польшаға көшірудің нәтижесінде Еуропалық теміржол жүйесінің жүктелуі, және немістердің үш миллион поляк еврейін геттоларға мәжбүрлеуінен туындаған "проблема" шешілмей тұрғанда, Польшадағы неміс шенеуніктері өздерінің бастамасымен импровизациялық өлтіру жоспарларын іске қосты, деп мәлімдеді ол. Ол еврейлерге жасалған геноцидтің "stück und schubweise" ("бір-бірлеп, кезең-кезеңмен") дамығанын, себебі немістер өздерін "Sackgasse" ("соқыр көшеге") жеткізгенін жазды. Бросзаттың мақаласы – геноцид үшін жауапкершілік толығымен Гитлерге жүктелмейтін Холокосттың пайда болуы туралы танымал тарихшының алғашқы еңбегі болды. Кристофер Браунинг Бросзаттың мақаласынан кейін "тоқтаусыз ақпарат ағыны басталды" деп жазды, және Гитлердің яһудилерді өлтіру туралы шешімді қашан және қабылдаған-қабылмағаны мәселесі бір кезде Холокост тарихын зерттеушілердің басты мәселесіне айналды.

Дэвид Ирвингтің сын-пікірлері

Сол эсседе Бросзат Ирвингтің дереккөздерді пайдалануын қатты сынға алды, оны Гитлердің пайдасына тарихи шындықты бұрмалауға әрекеттенгені үшін айыптады. Ол Ирвингтің кең саяси контекстін ескермей, әскери оқиғаларға тым көп назар аударғанын, сондай-ақ нацистердің мәлімдемелерін, мысалы, Action T4 “эвтаназия” бағдарламасының “емделмейтін науқастарды” жараланған неміс әскерлеріне орын босату үшін 1939 жылдың қыркүйегінде басталғаны туралы талабын, шын мәнінде ол 1939 жылдың қаңтарында басталғанын ескермей, сөзсіз қабылдағанын айтты. Бросзат Ирвингтің 1941 жылғы қарашада Берлиннен Ригаға бағытталған (келген кезде атып тастау жоспарланған) неміс еврейлерінің пойыз конвойына қатысты Гиммлердің “Жою жоқ” деген телефон хабарламасы Гитлер Холокостты қаламағанының дәлелі деген пікірін сынады. Бросзат бұл “Жою жоқ” деген түсініктеме тек сол пойызға қатысты екенін, және бұл америкалық журналистердің Шығыс Еуропаға депортацияланған неміс еврейлерінің тағдыры туралы сұрақтарымен байланысты болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Бросзат Ирвингті СС Обергруппенфюрері Карл Вольфтың Холокост туралы білмегені туралы “фантастикалық” мәлімдемесін қабылдағаны үшін де сынады (Ирвингтің пікірінше, егер Вольф білмесе, Гитлер қалай білсін?), Вольф 1963 жылы Холокостқа қатысы бар екенін көрсететін құжаттық дәлелдер негізінде соғыс қылмысы үшін сотталған болатын. Бросзат сондай-ақ Ирвингтің 1943 жылғы сәуірде Гитлер мен венгр регенті адмирал Миклош Хорти арасындағы кездесу туралы қате түсінік тудыруға тырысқанын айтты, ол түпнұсқа жазбаларда көрсетілгендей, Гитлердің антисемиттік көзқарасын жұмсарту үшін сөздерді өзгертіп жазған.

Alltagsgeschichte және Бавария жобасы (1977-1983)

Бросзат күнделікті өмір тарихының (Alltagsgeschichte) пионері болды. Ол 1977-1983 жылдар аралығында "Бавария жобасын" жетекшілік етті, ол 1933-1945 жылдар аралығында Бавариядағы күнделікті өмір тарихын жан-жақты зерттеді. Бавария жобасындағы жұмысы арқылы Бросзат иммунитет (Resistenz) тұжырымдамасын қалыптастырды, ол қарсылық (Widerstand) мағынасындағы оппозициядан ерекшеленеді. Иммунитет – Вермахт, Рим-католик шіркеуі және бюрократия сияқты институттардың нацистердің толық билікке талап етуінен "қорғалуы" және режимнің саяси монополиясына тікелей қарсылық көрсетпей, дәстүрлі құндылықтарына сәйкес қызметін жалғастыру қабілетіне қатысты. Бросзат иммунитет тұжырымдамасын жергілікті деңгейде Веймар мен нацистік кезеңдер арасында Германиядағы үлкен сабақтастық бар деген көзқарасты қолдау үшін пайдаланды. Ол "Германияда нацистік кезеңде болған тарихи маңызды оқиғалардың бәрі режимнің қатігез және диктаторлық үстемдік мақсаттарына ғана қызмет еткен жоқ" деп жазды. Бросзат 1940 жылы DAF ұсынған неміс әлеуметтік сақтандыру жүйесінің кең ауқымды реформасын мысал ретінде келтірді, ол көп жағынан 1957 жылғы Батыс Германияның әлеуметтік сақтандыру жоспарының алдашысы болды, оның ішінде мемлекет кепілдік берген зейнетақылардың жалкі ұлттық табыс деңгейіне индекстелуі (екі жоспардың да жасалуына бір адамдар қатысқандықтан, бұл көңіл көншітпейтін жайт емес). Бросзаттың "тарихтастыру" (historization) концепциясын Израиль тарихшысы Омер Бартов сынға алды, ол Бросзатты неміс тарихын ақтап көрсетуге және еврей халқының қасіретін азайтуға тырысқан деп айыптады. Бартов Бросзаттың неміс тарихшыларын өз тарихына көбірек сезімталдық танытуға шақырғанын айтты. Бартовтың пікірінше, сезімталдық жетіспеген жоқ, керісінше, құрбандарға деген сезімталдық жетіспеді. Тарихшылар қылмыскерлерден алшақтады, бірақ олар неміс халқынан, "(көбінесе кінәлі) куәгерлерден" алшақтамады. Құрбандарға сезімталдық таныту "өз өзіңе сезімталдық таныту мүмкіндігін жояды, осылайша төтеп беруге келмейтін психологиялық ауыртпалық тудырады". Бұған қарсы неміс тарихшысы Райнер Цительманн Бросзаттың тәсілі жемісті болды деп санайды, өйткені Совет Одағында бәрі жаман болған жоқ, нацистік Германияда да бәрі жаман болған жоқ және нацистік режим көптеген табысты әлеуметтік реформаларды жүзеге асырды. Бросзаттың пікірін тағы да бірнеше ғалымдар қолдады, олардың ішінде американдық тарихшы Джон Лукакс (тарихтастыру процесі, шын мәнінде, 30 жыл бұрын басталды), неміс философы Юрген Хабермас, неміс тарихшысы Ханс Моммсен және британдық тарихшы Ричард Дж. Эванс бар.

Broszat was a pioneer of Alltagsgeschichte (history of everyday life). He led the "Bavaria Project" between 1977 and 1983, a comprehensive look at Alltagsgeschichte in Bavaria between 1933 and 1945. Through his work on the Bavaria Project, Broszat formed the concept of Resistenz (immunity), which differs from resistance in the sense of Widerstand. Resistenz referred to the ability of institutions such as the Wehrmacht, the Roman Catholic Church and the bureaucracy to enjoy "immunity" from the Nazis' claims to total power, and to continue functioning according to their traditional values, without having to challenge the regime's political monopoly. Broszat used the Resistenz concept to advance the view that at the local level, there was much continuity in Germany between the Weimar and Nazi eras. he wrote that "not all those historically significant developments which occurred in Germany during the Nazi period merely served the regime's goals of inhuman and dictatorial domination". Broszat used as an example the wide ranging reform of the German social insurance system proposed in 1940 by the DAF, which he argued was in many ways the forerunner of the West German social insurance plan of 1957, with such features as pensions guaranteed by the state indexed to the level of GNP (which was not surprising given that many of the same people worked on both plans). Broszat's "historicization" concept was criticized by the Israeli historian Omer Bartov, who accused Broszat of attempting to white wash the German past and of trying to diminish Jewish suffering. Bartov argued that Broszat was calling on German historians to show more empathy for their own history. In Bartov's view, empathy was never lacking; rather, it was empathy for the victims that was lacking. Historians distanced themselves from the perpetrators, but they did not distance themselves from the German people, "the (often complicit) bystanders". Showing empathy for the victims would "block the option of empathy for oneself, creating thereby an unbearable psychological burden". Against this, the German historian Rainer Zitelmann suggested that Broszat's approach was a fruitful one, arguing that just as not everything was evil in the Soviet Union, not everything was evil in Nazi Germany, and that the Nazi regime had accomplished many successful social reforms. Several other scholars supported Broszat's arguments, including the American historian John Lukacs (who said the process of historization had, in fact, begun over 30 years ago), the German philosopher Jürgen Habermas, the German historian Hans Mommsen, and the British historian Richard J. Evans.

"Жүректер ажыраса" (1986)

1986-1988 жылдардағы Historikerstreit ("тарихшылардың дау-дамайы") неміс тарихшысы Эрнст Нольте 1986 жылы маусымда консервативті Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) газетінде жариялаған "Өтпейтін өткен" атты мақаласынан бастау алды. Нольте нацистік кезеңнің басқа тарихи кезеңдердей зерттелуінің орнына, Германияның үстінде қылыштай ілініп тұрғанын жазды. Аушвицті ГУЛАГпен салыстырып, Холокостты Гитлердің Кеңес Одағынан сескенуіне жауап ретінде қарастырды. Нольтенің кейбір аргументтері Бросзаттың пікірлерімен ұқсас болғанымен, Бросзат 1986 жылғы қазан айында "Ди Цайт" журналында жарияланған "Wo sich die Geister scheiden" ("Көзқарастар қақтығысатын жерде") атты эссесінде Нольтенің көзқарастарын қатаң сынады. Ол әсіресе Нольтенің екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сионистік ұйымның президенті Хайм Вейцманның 1939 жылы әлемдік еврейлер атынан Германияға соғыс жариялағаны туралы бұрынғы мәлімдемесіне қатысты сын айтты. Бросзат Вейцманның Невилл Чемберленге еврей агенттігінің Гитлерге қарсы қолдау көрсетуі туралы хатындағы уәдесінің "соғыс жариялау" емес екенін, сондай-ақ Вейцманның ешкімге соғыс жариялауға заңдық құқығы болмағанын жазды: "Мүмкін, күмәнді білімі бар оңшыл жазушы бұл фактілерді байқамауы мүмкін, бірақ колледж профессоры Эрнст Нольте байқамайды деп ойламаймын". Ол Андреас Хиллгрюбердің нацистік идеологияны қолдаушыға жақын тұрғанын, ал Нольтенің аргументтерінің, тіпті оның ниетінен тыс, апологетикаға айналғанын айтты. Эссесін аяқтағанда, неміс халқының жақсы болашағын қамтамасыз ету үшін оларды өткеніне қатысты сынды көзқарастан бас тартуға көндіруге болмайтынын мәлімдеді.

Саул Фридландермен пікірсайыс

Бросзаттың нацистік дәуірді "тарихиландыруға" шақыруы оны 1980-ші жылдардың екінші жартысында үш израильдік тарихшымен: Отто Дов Кулкамен, Дэн Динермен және, ең бастысы, франко-израильдік тарихшы Саул Фридландермен күрес пікірталасқа тартты. Бросзат пен Фридландер арасындағы пікірталас 1987 жылдан бастап Бросзаттың 1989 жылы қайтыс болуына дейін хаттар арқылы жүргізілді. 1990 жылы Бросзат-Фридландердің хат алмасы ағылшын тіліне аударылып, Питер Болдуин редакциялаған "Өткенді қайта қарастыру: Гитлер, Холокост және тарихшылар арасындағы пікірсайыс" атты жинақта жарияланды.

Жеке өмір

1953 жылы Бросзат Элис Уэлтерге үйленді; олардың үш баласы болды.

Таңдалған шығармалар

(1957). "Германиялық ұйымдар мен ұлттық социализм". "Заман тарихы үшін тоқсандықтар" (Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte), 5(3), шілде, 273–278. (1960). "Берлиндегі НСДАП-ның бастауы, 1926/27". "Заман тарихы үшін тоқсандықтар", 8, 85–118. (1960). Ұлттық социализм: көзқарас, бағдарлама және шындық. Ханновер: Funke. (1961). Ұлттық социалистік Польша саясаты, 1939–1945. Штутгарт: Deutsche Verlags Anstalt. (1961). "Гитлердің екінші кітабына қатысты ойлар". "Заман тарихы үшін тоқсандықтар", 9, 417–430. Ладислаус Хоримен бірге (1964). Хорватиялық "Усташа мемлекеті", 1941–1945. Штутгарт: Deutsche Verlags Anstalt. (1966). Немец ұлттық социализмі, 1919–1945. "Ұлттық социализм: көзқарас, бағдарлама және шындық" еңбегінің ағылшын тіліне аудармасы. Аудармашылар: Курт Розенбаум және Инге Паули Боем, Санта-Барбара, Калифорния: Clio Press. (1966). "Фашизм және Шығыс Орталық Еуропадағы ынтымақтастық". "Заман тарихы үшін тоқсандықтар", 14(3), шілде, 225–251. (1968). "Германия, Венгрия, Румыния: 1938–1941 жылдардағы ұлттық социалистік гегемониялық одақтың дамуы мен негізгі факторлары". Historische Zeitschrift, 206(1), ақпан, 45–96. Гельмут Краусник, Ханс Буххайм және Ханс Адольф Якобсенмен бірге (1968). СС мемлекетінің анатомиясы. Коллинз: Лондон. (1969). Гитлер мемлекеті: ішкі құрылымының негізі мен дамуы. (1981). Гитлер мемлекеті: Үшінші рейхтің ішкі құрылымының негізі мен дамуы. Лондон: Longman. (1970). "Ұлттық социализмдегі әлеуметтік мотивация және көшбасшыға адалдық". "Заман тарихы үшін тоқсандықтар", 18, 392–409. Elke Fröhlich, Falk Wiesemann және т.б. (ред.) (1977–1983). Бавария НС дәуірінде. I–VI томдар. Мюнхен және Вена: R. Oldenbourg Verlag. (1977). "Гитлер және "Соңғы шешімнің" пайда болуы. Дэвид Ирвингтің тезистеріне орай". "Заман тарихы үшін тоқсандықтар", 25(4), 739–775. (1979). "Гитлер және "Соңғы шешімнің" пайда болуы: Дэвид Ирвингтің тезистеріне бағалау". Yad Vashem зерттеулері, 13, 73–125. (1985). H. W. Koch (ред.) еңбегінде қайта басылды. Үшінші рейхтің қырлары. Лондон: Macmillan, 390–429. (1983). "НС жаппақ қозғалысының құрылымы". "Заман тарихы үшін тоқсандықтар", 31, 52–76. Норберт Фреймен бірге (ред.) (1983). Үшінші рейх: шығу тегі, оқиғалары, әсерлері. Вюрцбург: Ploetz. (1983). Сондай-ақ, "Das Dritte Reich im Überblick: Chronik, Ereignisse, Zusammenhänge" деген атпен жарияланды. Мюнхен және Цюрих: Piper, 1983. (1984). Билікке келу: НСДАП-тың өрлеуі және Веймар республикасының құлауы. (1987). Гитлер және Веймар Германиясының құлауы. Леамингтон Спа: Berg. (1986). Гитлерден кейін: тарихымызбен күресудің қиындығы. Мюнхен: Oldenbourg. (1986). "Көзқарастардың айырылысқан жері. Тарихты ұлттық дінге алмастыруға болмайды". Die Zeit, 3 қазан. (1993). "Жолдардың айырылысқан жері: тарих ұлтшылдық діннің орынбасары емес", Джеймс Ноултон және Труэтт Кейтс (аудармашылар). Гитлердің көлеңкесінде мәңгілік пе? Атлантик Хайлендс, Нью-Джерси: Humanities Press, 1993, 125–129.

(1957). "Die Memeldeutschen Organisationen und der Nationalsozialismus". Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, 5(3), July, 273–278. (1960). "Die Anfänge der Berliner NSDAP, 1926/27". Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, 8, 85–118. (1960). Der Nationalsozialismus: Weltanschauung, Programmatik und Wirklichkeit. Hannover: Funke. (1961). Nationalsozialistische Polenpolitik, 1939–1945. Stuttgart: Deutsche Verlags Anstalt. (1961). "Betrachtungen zu Hitlers Zweitem Buch". Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, 9, 417–430. with Ladislaus Hory (1964). Der kroatische Ustascha Staat, 1941–1945. Stuttgart: Deutsche Verlags Anstalt. (1966). German National Socialism, 1919–1945. English translation of Der Nationalsozialismus: Weltanschauung, Programmatik und Wirklichkeit. Translated by Kurt Rosenbaum & Inge Pauli Boehm, Santa Barbara, CA: Clio Press. (1966). "Faschismus und Kollaboration in Ostmitteleuropa zwischen dem Weltkriegn". Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, 14(3), July, 225–251. (1968). "Deutschland Ungarn Rumänien, Entwicklung und Grundfaktoren nationalsozialistischer hegemonial Bündnispolitik 1938–41". Historische Zeitschrift, 206(1), February, 45–96. with Helmut Krausnick, Hans Buchheim and Hans Adolf Jacobsen (1968). Anatomy of The SS State. Collins: London. (1969). Der Staat Hitlers: Grundlegung und Entwicklung seiner inneren Verfassung. (1981). The Hitler State: The Foundation and Development Of The Internal Structure Of The Third Reich. London: Longman. (1970). "Soziale Motivation und Führer Bindung im Nationalsozialismus". Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, 18, 392–409. with Elke Fröhlich, Falk Wiesemann, et al. (eds.) (1977–1983). Bayern in der NS Zeit. Volumes I–VI. Munich and Vienna: R. Oldenbourg Verlag. (1977). "Hitler und die Genesis der 'Endlösung'. Aus Anlaß der Thesen von David Irving". Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, 25(4), 739–775. (1979). "Hitler and the Genesis of the 'Final Solution': An Assessment of David Irving's Theses". Yad Vashem Studies, 13, 73–125. (1985). Reprinted in H. W. Koch (ed.). Aspects of the Third Reich. London: Macmillan, 390–429. (1983). "Zur Struktur der NS Massenbewegung". Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte, 31, 52–76. with Norbert Frei (eds.) (1983). Das Dritte Reich: Ursprünge, Ereignisse, Wirkungen. Würzburg: Ploetz. (1983). Also published as Das Dritte Reich im Überblick: Chronik, Ereignisse, Zusammenhänge. Munich and Zürich: Piper, 1983. (1984). Die Machtergreifung: der Aufstieg der NSDAP und die Zerstörung der Weimarer Republik. (1987). Hitler and the Collapse of Weimar Germany. Leamington Spa: Berg. (1986). Nach Hitler: der schwierige Umgang mit unserer Geschichte. Munich: Oldenbourg. (1986). "Wo sich die Geister scheiden. Die Beschwörung der Geschichte taugt nicht als nationaler Religionsersatz". Die Zeit 3 October. (1993). "Where the Roads Part: History Is Not a Suitable Substitute for a Religion of Nationalism", in James Knowlton and Truett Cates (translators). Forever In The Shadow of Hitler? Atlantic Highlands, NJ: Humanities Press, 1993, 125–129.