Кіріспе

Қытай бауырластық ұйымы, қазіргі уақытта зайырлы, бірақ тарихи түрде діни және құпия. Тиандихуэй, Көк пен Жер қоғамы, сондай-ақ Хонгмен (Ұлы отбасы) деп аталатын бұл ұйым, қытай бауырластық ұйымы және тарихи түрде Мин әулетіне адал Ақ Лотос сектасы сияқты құпия халықтық діни секта болған. Тиандихуэй әртүрлі округтер мен провинцияларға тараған сайын көптеген топтарға бөлініп, Санхэхуй сияқты көптеген атаулармен белгілі болды. Бүгінде Хонгмен тобы Тиандихуэй тұжырымдамасымен шамалы айырмашылығы бар, бірақ "Хонгмен" атауын кейбір қылмыстық топтар да пайдаланады. Оның қазіргі нұсқасы толығымен зайырлы. Гонконгтағы британдық үкім кезінде барлық қытай құпия қоғамдары қылмыстық қауіп ретінде қаралып, біріктіріліп "Триада" деп белгіленді, бірақ Хонгменнің олардан өзгеше екені айтылуы мүмкін. "Үш Гармония қоғамы" (Тиандихуэйдің "Санхэхуй" тобы) атауы, шын мәнінде, қытай ұйымдасқан қылмысымен байланысты "Триада" терминінің бастауы болды. Осы тарихының нәтижесінде Тиандихуэй (онда көбінесе "Триада" деп аталады) Гонконгта даулы және тыйым салынған.

Тарих

Республикалық ғалымдар әдетте Тяньдихуйді Мин әулетінің ертедегі адал жақтастарының Қытайға маньчжурлардың басқындығына қарсы тұру үшін құрған деп есептеген. 1964 жылы ғалым Цай Шаоцин Пекиндегі Цин мұрағаттарын (қазіргі Бірінші тарихи мұрағаттар деп аталады) зерттеуіне негізделген «Тяньдихуйдің пайда болуы туралы» мақаласын жариялады. Ол Тяньдихуйдің 1761 жылы құрылғанын және оның тамыры ұлттық саясат емес, өзара көмекке негізделгенін тұжырымдады. Оның түсіндіруін шәкірті Цин Баоцзи одан әрі дамытты және тайваньдық ғалым Чжуан Цзифаның тәуелсіз зерттеулерімен расталды. Тяньдихуйдің негізін қалаушылар – Ти Си, Ли Амин, Чжу Диньюань және Тао Юань – барлығы Гуандунмен шектес Фуцзянь провинциясының Чжанчжоу қаласындағы Чжанпуден шыққан. Олар Чжанпудан Сычуаньға кетіп, жергілікті культке қосылып, кейін көңілі толмады. Төрт адамның ішінде Ти Си жақын арада Гуандунға кетіп, Хуйчжоуда жақтастар тобын ұйымдастырды. 1761 жылы ол Фуцзяньге оралып, екі провинциядағы жақтастарын біріктіріп, Тяньдихуйді құрды. Бір ғасыр бұрын Цин әулеті мұндай қоғамдарға мүше болуды заңсыз деп жариялап, оларды Цинге қарсы күреске итермеледі, олар енді ұйымдастыру үлгісі ретінде қызмет етті. XVIII ғасырда мұндай қоғамдардың саны көбейді, олардың кейбіреулері, мысалы, Тяньдихуй, Цин әулетін құлатуға бағытталған. Тяньдихуй 1766 жылы Чжанчжоудың Чжанпу және Пинхэ округтерінде бекінді. 1767 жылы Лу Мао Тяньдихуй ішінде революциялық қызметін қаржыландыру үшін қарақшылық науқанын ұйымдастырды. Тяньдихуй өздерінің қоғамы Мин әулетінің адал жақтастары мен Шаолин монастырының қирауынан аман қалған бес адамның – Цай Дэчжун (蔡德忠), Фан Дахон (方大洪), Ма Чаосин (馬超興), Ху Деди (胡德帝) және Ли Шикай (李式開) – одағынан туғанын мәлімдеді. Олар Хунхуа Тингте («Асқараңғы немесе Қызыл Гүл Павильонында») кездесіп, «Фан Цин Фу Мин» миссиясына адал болуға ант берді. Осы бүлікшіл әрекеттерге қатысқан саудагер Ко Лай Хуан Қытайдан Сиам мен Малай мемлекеттеріне қашып, ақырында Пенангқа қоныстанды және 1826 жылы қайтыс болғанға дейін ол жерде алғашқы Капитан Қытай болды. XIX ғасырдың соңында Хонгменнің филиалдары АҚШ, Канада және Австралия сияқты шетелдегі қытай қауымдастықтарында құрылды, олар қазір «Қытай масондары» деп белгілі. 1911 жылы Қытайдағы Цин әулеті құлағаннан кейін Хонгмен кенеттен мақсатын жойды. Содан бері Хонгмен әртүрлі топтарға бөлінді. Қытайдағы кейбір Хонгмен топтары жергілікті тұрғындардың қайырымдылығына сүйене алмай, жылдар бойы жасырынып жүргеннен кейін нормалды өмірге орала алмағандықтан, заңсыз қызметке бет бұрып, қазіргі Триадтардың пайда болуына себеп болды.

Хонгмендер бүгінде

Гонмендердің бүкіл әлем бойынша шамамен 300 000 мүшеден тұратыны айтылады, олар материктік Қытайда, Тайваньда және қытай диаспорасының қауымдастықтарында кездеседі. Мүшелердің көп бөлігі этникалық қытайлар, бірақ жапондықтар мен ақ американдықтар да бар. Хонгмендер шамамен 180 тармаққа бөлінген. Олардың ең ірісі – У-Шен-Шан, онда шамамен 180 000 мүше бар. Мүшелік негізінен жұмысшы табынан құралған, сонымен қатар Тайвань Республикасының (Тайвань) қарулы күштерінде де көптеген мүшелері бар. Гонмендердің бүкіл әлемдегі мүшелері белгілі бір ортақ дәстүрлерді сақтап келеді: олардың барлығы өздерінің патриоттық тарихын басады; олардың барлығы әділдік, патриотизм және адалдықтың символы болған, құдайландырылған тарихи қытай тұлғасы Гуан Иесін құрметтейді; және олардың барлығы бауырластық пен құпия қол алысу сияқты белгілі бір рәсімдер мен дәстүрлерді ортақ пайдаланады.

Гонконг

Бүгінде Хонгмен Гонконгта үштіктермен дәстүрлі байланысы болғандықтан заңсыз ұйым болып саналады.

Тайвань

Тайваньда Хонгмен, керісінше, тек заңды ғана емес, сонымен қатар саяси ықпалды; бұл таңқаларлық емес, себебі Қытай Республикасының негізін қалаушы Сунь Ятсен және ұлтшыл көшбасшы Чан Кайшек Хонгменнің жоғары лауазымды мүшелері болған. Сонымен қатар, Гоминьдан, яки Қытай Ұлттық партиясы, Хинчжунхуэй және Гуанфухуэй ұйымдарынан құрылды, олар Хонгменге ұқсас болды. Хонгменнің революциялық сипаты мен құпиялылығының арқасында, Қытай Республикасының орталық үкіметі Тайваньға көшкеннен кейін олардың болашағы белгісіз болды. Ұзақ уақыт бойы Тайваньдағы Қытай Республикасы Хонгменнің ашық түрде жұмыс істеуіне рұқсат бермеді. 1989 жылы әскери жағдай тоқтатылғаннан кейін, "Ге Шан Тан" құрылып, сыртқы әлеммен байланыс орнатуды бастады. Чан Кайшектің ықпалымен Хонгмендер белгілі бір құпиялылықты сақтауға тырысты, бірақ соңғы жылдары ұйымның қызметі көбірек ашыққа шықты. Ұйымның көптеген бизнес мүдделері бар және Тайваньда жекпе-жек өнері мектебін ашуға тырысып жатыр. 2004 жылдың 1 қаңтарында "Нан Хуа Шан Тан" Тайвань Ішкі істер министрлігінде тіркелді.

Қытай материгі

Қытайдың материктік бөлігінде Хонгмен партиясы Цзи Гонг партиясы ретінде танымал, ол Қытай Халық Саяси Кеңестік Конференциясына қатысатын саяси партия. Цзи Гонг партиясының төрағасы Цзян Цзуоцзюнь қазіргі уақытта Қытай үкіметіндегі Коммунистік партияға жатпайтын жалғыз министр.

Канада

Канададағы филиал 1863 жылы Баркервилл қаласында, Британдық Колумбия провинциясында құрылды. 1971 жылы Канаданың Қытай еркін мүсіншілер ұлттық штабы (加拿大洪門民治黨) 1971 жылғы 31 мамырдағы Канада корпорациялары заңына сәйкес тіркелді және 1971 жылғы 22 шілдеде мемлекеттік тіркеуден өтті. Баркервиллдегі бас кеңсе Британдық Колумбия үкіметіне сыйға тартылды.

Басқа

Хонгмен көптеген шетелдегі қытай қауымдастықтарында әлі де бар, бірақ мүшелері қартайып барады; бүгінгі күні оның басты мақсаты – шетелдегі қытайлар арасында бауырластық қарым-қатынастарды нығайту және қайырымдылық шараларына қатысу. 1992 жылдың 28 шілдесінде Хонгмен АҚШ-та 3-ші Дүниежүзілік Хонгмен конференциясын өткізді. Екі күнге созылған пікір-алуға әлемнің 100-ден астам өкілі қатысып, ұйымдық ережелерді бекітті және жаһандық Хонгмен қауымдастығының құрылғанын жариялады. Бірінші сессияда президент Ли Жипенг Гонолулуде Хонгмен бас кеңсесінің салынатынын хабарлады.

Өмірбаяндары

Канадалық қытай масондарының құжаттарына негізделген және «Канададағы Хунмэн мен қытай масондарының тарихы» (洪門及加拿大洪門史論) деп аталатын тарихи еңбек Виктория университетінің докторы Дэвид Чуенян Лайдың қаламынан туды.