Кіріспе
Хұдуд әл-Әлам (حدود العالم, "Әлемнің шекаралары" немесе "Әлемнің шектері") – 10 ғасырдағы парсы тілінде жазылған географиялық кітап, авторы белгісіз, Гузғаннан (қазіргі Ауғанстанның солтүстігі). Кітаптың толық атауы – "Худуд әл Алам мин әл Машриқ ила әл Мағриб" ("Дүниежүзінің шығыстан батысқа дейінгі шекаралары"). Ағылшын тілінде Владимир Минорскийдің 1937 жылғы аудармасына сәйкес бұл атау "Әлемнің аймақтары" деп аударылады, онда ол атау туралы былай деп түсіндірді: "Біздің жағдайда ḥudūd сөзі (дәл 'шекаралар') Ḥ. Ә-де әлем бөлінген 'белгілі шекаралардағы аймақтарға' сіңіріледі, автор осы аумақтардың әрқайсысының шекараларын ерекше қамқорлықпен көрсетеді, v. i., 30-бет. [Мен "аймақ" сөзін көбінесе nāḥiyat үшін қолданғандықтан, Худуд аль Аламды "Әлемнің шектеулі аймақтары" деп аудару ыңғайлырақ болар еді.]
The Ḥudūd al ʿĀlam (حدود العالم, "Boundaries of the World" or "Limits of the World") is a 10th century geography book written in Persian by an unknown author from Guzgan (present day northern Afghanistan). The title in full is حدود العالم من المشرق الی المغرب (Ḥudūd al ʿĀlam min al Mashriq ilá l Maghrib, "The Boundaries of The World from The East to the West"). In English, the title is also translated as "The Regions of the World" following Vladimir Minorsky's 1937 translation, in which he commented on the title as follows: "The word ḥudūd (properly 'boundaries') in our case evidently refers to the 'regions within definite boundaries' into which the world is divided in the Ḥ. 'Ā., the author indicating with special care the frontiers of each one of these areas, v. i., p. 30. [As I use the word "region" mostly for nāḥiyat it would have been better, perhaps, to translate Ḥudūd al Ālam as "The limited areas of the World".]"
Қайта табу және аудару
Орыс шығыстанушысы Александр Туманский 1892 жылы Бұхарада осы мәтіннің көшірмесі бар қолжазбаны тапты. Түпнұсқадан көшірмені парсы жылнамашысы Әбу әл Муаяд Абд әл Қаюм ибн әл Хусайн ибн 'Али әл Фариси 1258 жылы жасаған.
Маңыздылық
Оның географиялық трактатының ислам әлемінің шекараларын сипаттайтын бөлімдері зор тарихи маңызға ие. Бұл еңбекке сондай-ақ Орталық Азиядағы түркі халықтарының маңызды алғашқы сипаттамалары да кіреді. Худудтың ескірген тілі мен стилі де ерекше атауға лайық, ол оны парсы тілінің құнды тілдік ескерткіші етеді.