Кіріспе

Жапон императорлық қарулы күштерінің валютасы
1937 жылға дейін Жапон империясы шығарған әскери валюта

Жапондық әскери валюта (қытай және жапон тілдерінде: 日本軍用手票, қысқаша: 日本軍票) – Жапон императорлық қарулы күштерінің әскерлеріне жалақы төлеу үшін шығарылған ақша. Әскери иен Тынық мұхиты соғысы кезінде, Жапон үкіметі оны барлық оккупацияланған аумақтарға шектен тыс мөлшерде шығарғанда, ең жоғары деңгейге жетті. Гонконгта жергілікті тұрғындарға әскери иенді аумақтың жалғыз ресми валютасы ретінде қабылдауға мәжбүр етті. Әскери иен алтынмен қамтамасыз етілмегендіктен және нақты шығарылған орны болмағандықтан, оны жапон иенасына айырбастау мүмкін болмады. Жергілікті халықты әскери иенді ресми түрде қолдануға мәжбүрлеу – Жапон үкіметінің жергілікті экономиканы бақылауға алу жолдарының бірі болды.

Жапония басып алған аумақтардағы валюталар

Жапония бақылауында немесе оккупациялаған аумақтарда көптеген түрлі валюталар болды. 1895 жылы Тайвань жапон үстемдігіне өткеннен кейін өз банктік жүйесі мен банкноттарын сақтап қалды. Корея да 1910 жылдан кейін осылай болды. 1931-1945 жылдар аралығында Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияның үлкен бөліктері Жапония тарапынан оккупацияланды. Оккупация кезінде онда бірнеше валюта түрлері айналымға енгізілді. Қытайда бірнеше марионеттік үкіметтер құрылды (мысалы, Маньчжурия), олардың әрқайсысы өз валютасын шығарды. Оңтүстік-Шығыс Азияда жапон әскері бұрын айналымда болған әртүрлі валюталармен (рупия, песо, доллар және т.б.) банкноттар шығаруды ұйымдастырды. Бұл соңғылары жапон оккупациялық ақшасы деп аталады. Осы валюталардан өзге, жапон әскері өз банкноттарын шығарды, олар иенамен белгіленген – бұл жапон әскери иенасы. Әскери иена кейбір оккупацияланған аймақтарда, мысалы, Гонконгта ресми валютаға айналды.

Гонконгтегі әскери иен

Гонконг үкіметі 1941 жылғы 25 желтоқсанда Жапон императорлық армиясына тәуел болғаннан кейін, жапон билігі келесі күні әскери иенді Гонконгтың заңды төлем құралы деп жариялады. Жапондықтар Гонконг долларын пайдалануға тыйым салып, долларды иенаға айырбастау үшін мерзім белгіледі. 1941 жылғы 26 желтоқсанда әскери иен алғаш рет енгізілгенде, Гонконг доллары мен әскери иен арасындағы айырбас бағамы 2:1 болды. Бірақ 1942 жылдың қазан айында бұл көрсеткіш 4:1-ге өзгертілді. Гонконг долларына айырбастағаннан кейін, жапон әскерилері көршілес бейтарап Португалияның Макао колониясынан жабдықтар мен стратегиялық тауарларды сатып алды. 1944 жылы Жапония соғыстағы қиындықтарына байланысты, Гонконгтағы жапон әскери билігі әскери иенді көптеп айналымға шығарды, нәтижесінде жоғары инфляция орын алды. 1945 жылғы 15 тамызда Жапонияның шартсыз капитуляциясын жариялағаннан кейін, британдық әскери билік әскери иен банкноттарын тәркіледі. Алайда, шамамен 1,9 миллиард иен болғанымен, жапон әскери әкімшілігі оның 700 миллион теңгелік бөлігін қасақана жойды.

Әскери иеннің күшін жою және өтеуді талап ету

1945 жылғы 6 қыркүйекте Жапонияның Қаржы министрлігі барлық әскери иеннің күшін жойғанын жариялады, осылайша әскери иенді қолдануға жарамсыз қағазға айналдырды. 1993 жылғы 13 тамызда Гонконгтағы әскери иенді қайтаруға тырысқан ұйым Жапонияға қарсы сотқа шағымданып, әскери иен күшін жойған кезде жоғалған ақшаны талап етті. Токионың аудандық соты 1999 жылғы 17 маусымда талапкердің шағымын қабылдамады, Гонконг халқының күйзелісін мойындағанымен, Жапония үкіметінің әскери иенге өтемақы төлеуге қатысты нақты заңдары жоқ екенін мәлімдеді. Жапония сондай-ақ Ұлыбритания қол қойған Сан-Франциско келісімін өтемақы төлеуден бас тартудың бір себебі ретінде пайдаланды.

Сыртқы сілтемелер мен сілтемелер

"Наркотик саудасы әскери билеттерді қамтамасыз етті", "The Japan Times", 2007 08 30. 2007 жылдың 16 қазанында алынды. Банкноттар галереясы. Жапония банкі "Екінші дүниежүзілік соғыс әскери валютасы". Гонконг өтемақы қауымдастығы. Валюталардың жаһандық тарихы (Жапония).