Кіріспе

Кітапхана жинақтарына арналған бағдарламалық қамтамасыз ету

Интегралды кітапхана жүйесі (ILS), сонымен қатар кітапхана басқару жүйесі (LMS) деп те аталады, кітапхананың ресурстарын жоспарлау жүйесі болып табылады. Ол кітапханадағы бар заттарды, жасалған тапсырыстарды, төленген есептерді және кітапханадан кітап алған оқырмандарды тіркеуге қолданылады. ILS әдетте реляциялық деректер базасынан, осы деректер базасымен өзара әрекеттесуге арналған бағдарламалық жасақтамадан және екі графикалық пайдаланушы интерфейсінен (біреуі оқырмандар үшін, екіншісі қызметкерлер үшін) тұрады. Көптеген ILS бағдарламалық функцияларды дискретті бағдарламаларға – модульдерге бөледі, олардың әрқайсысы біртұтас интерфейспен байланыстырылған. Модульдер мысалдары:

әкелу (материалдарды тапсырыс беру, қабылдау және шот-фактура жасау)
каталогтау (материалдарды жіктеу және индекске енгізу)
тарату (оқырмандарға материалдарды беру және қайтарып алу)
кезеңді басылымдар (журналдар, жинақтар мен газеттерді тіркеу)
ашық онлайн каталог немесе OPAC (қоғамдық пайдаланушы интерфейсі)

Әрбір оқырман мен зат деректер базасында бірегей идентификаторға ие, бұл ILS-ке олардың қызметін қадағалауға мүмкіндік береді.

Компьютерлеуге дейінгі кезең

Компьютерленуге дейін кітапхана жұмысы қолмен және бір-бірінен тәуелсіз түрде орындалатын. Таңдаушылар материалдарды тапсырыс парақтары арқылы тапсыратын, каталогтаушылар дереккөздерді қолмен каталогтау және картотека жүйесімен индекстеу (барлық библиографиялық мәліметтер бір карточкада сақталар еді), айыппұлдарды жергілікті сот орындаушылары жинап, ал оқырмандар кітаптарды қолмен тіркеп, атын жеке карточкаларға жазып, оларды айналым бюросына қоятын. Алғашқы механикаландыру 1936 жылы Техас университеті кітапхана айналымын басқару үшін перфокарта жүйесін қолдана бастады. Перфокарта жүйесі несиелерді тиімдірек қадағалауға мүмкіндік бергенімен, кітапхана қызметтері толық интеграцияланбады және бұл өзгеріс кітапхананың басқа жұмыстарына ешқандай әсер етпеді.

1960 жылдар: компьютерлік технологиялардың ықпалы

Келесі маңызды инновация 1960 жылдары MARC стандарттарының енгізілуімен келді, бұл компьютерлік технологиялардың дамуымен бірге орын алды – кітапханаларды автоматтандыру туды. Intrex Retrieval System 1960 жылдардың соңынан бастап CTSS жүйесінде жұмыс істеді. Intrex – бұл эксперименталды, пилоттық үлгідегі машинаға бағытталған библиографиялық сақтау және ақпаратты іздеу жүйесі, оның дерекқорында шамамен 15 000 ғылыми мақала сақталған. Ол кітапханаларды автоматтандыру концепцияларын әзірлеу және сынау үшін қолданылды. 1972 жылы MIT Инженерлік кітапханасында сынақ жүргізу үшін орнатылған үш Intrex BRISC CRT консолі ARDS және DATEL есімді тағы екі жүйеге қарағанда тиімдірек екенін көрсетті.

1970-1980 жылдар: кітапханалардың біріктірілген жүйесі

1970 жылдар компьютерлік жадтың және телекоммуникацияның жақсару кезеңі болды. Технология дамыған сайын, кітапхананың басқа да жұмыстарын – сатып алу, каталогтау, кітаптарды резервтеу және журналдарды қадағалау сияқты міндеттерді де АБС (автоматтандырылған кітапханалық жүйе) арқылы орындау мүмкін болды.

1990-2000 жылдар: Интернеттің дамуы

1990 және 2000 жылдардағы Интернеттің дамуымен бірге ILS пайдаланушыларға OPAC және онлайн веб-порталдар арқылы кітапханаларымен одан да белсенді әрекеттесуге мүмкіндік берді. Пайдаланушылар кітапханалық тіркелгіштеріне кіріп, кітаптарды резервке қоюға немесе жаңаруға, сондай-ақ кітапхана төлемдік онлайн дерекқорларына қол жеткізу үшін өзін куәландыра алатын болды. Кітапханашыларға білім беру жүйелік талдауға жаңа назар аударумен жауап берді. Сөзсіз, осы кезеңде ILS нарығы экспоненциалды түрде өсті. 2002 жылға қарай ILS индустриясының жылдық орташа сатылымы шамамен 500 миллион АҚШ долларын құрады, бұл 1982 жылғы 50 миллион АҚШ долларымен салыстырғанда едәуір жоғары көрсеткіш. Вендорларға тәуелділіктен құтылу кітапханаларға өздерінің қажеттіліктерін шұғылдылығына қарай бағалауға мүмкіндік берді, вендордың ұсыныстарына емес. Ашық ILS-ке көшкен кітапханалар вендорлар енді ILS бағдарламалық қамтамасының меншік құқығына ие болмағандықтан және кітапханаларды қатаң шарттармен байланыстыра алмағандықтан, серіктестікті сақтау үшін сапалы қызмет көрсетуге бейім екенін анықтады. Сауалнамаға қатысушылардың арасында ашық ILS қолданушылардың үлесі 2009 жылы 8%-ға, 2010 жылы 12%-ға, ал 2011 жылы сауалнамаға қатысқан кітапханалардың 11%-ы ашық кодты ILS жүйелерін қабылдады. Келесі жылғы сауалнама (2013 жылдың сәуірінде жарияланған) көрсеткіш 14%-ға дейін өскенін хабарлады, сонымен қатар «Ашық бастапқы ILS өнімдері, соның ішінде Evergreen және Koha, индустриялық белсенділіктің маңызды бөлігін құрайды. 794 келісімшарттың 113-і немесе 14 пайызы осы ашық кодты жүйелерге қолдау көрсету қызметтерін ұсынуға бағытталған» делінген.

2010 жылдардан қазіргі уақытқа дейін: бұлтқа негізделген шешімдердің пайда болуы

Бұлтты технологияның дамуымен бірге бұлтты кітапхана басқару жүйелерін пайдалану едәуір артты. NIST-тің мәліметінше, бұлтты есептеулер түрлі "сипаттамаларды (мысалы, өздік қызмет көрсету, ресурстарды біріктіру және серпімділік), басқару үлгілерін (мысалы, қызметке, платформаға немесе инфрақұрылымға бағытталған) және орналастыру үлгілерін (мысалы, мемлекеттік, жеке) " қамтуы мүмкін. Бұл бұлтты кітапхана жүйелеріне де қатысты.

ISBN негізінде деректерді енгізуге көмек

Көптеген қолданбалар кітаптың ISBN нөмірін енгізу арқылы, MARC стандарттары технологиясын қолдана отырып, деректерді автоматты түрде толтырып, қолмен дерек енгізуді қысықартуға мүмкіндік береді.

Штрих-кодты сканерлеу және басып шығару

Көптеген бағдарламалық жасақтамаларда пайдаланушылар штрих-код сканерін пайдаланып қолмен енгізуді азайтуға болады. Кейбір бағдарламалық жасақтамалар сканер мүмкіндіктерін қосу үшін арнайы жасалған, немесе қосымша модульмен толықтырылуы мүмкін. Көптеген бағдарламалық жасақтама жеткізушілер сканерлерді интеграциялаудың түрлі тәсілдерін ұсынады, ал кейбіреулері штрих-код жапсырмаларын басып шығарады.

Ашық бастапқы ILS платформаларын салыстыру

Бағдарламалық жасақтамашы Шығарылған жылы Соңғы тұрақты нұсқасы шыққан жылы Негізгі мақсаты Лицензиясы Коха Коха қауымдастығы 2000 2021 Perl Кітапханалық ақпараттық жүйе (ILS) GPL 3.0 немесе одан кейінгі PMB PMB әзірлеу тобы 2002 2022 PHP Кітапханалық ақпараттық жүйе (ILS) CECILL 2.0 NewGenLib Verus Solutions 2005 2015 Java Кітапханалық ақпараттық жүйе (ILS) GPL Evergreen Georgia Public Library Service (GPLS) 2006 2021 Perl, C, XUL Кітапханалық ақпараттық жүйе (ILS) GPL 2.0 немесе одан кейінгі OpenBiblio OpenBiblio әзірлеу тобы 2002 2018 PHP Кітапханалық ақпараттық жүйе (ILS) GPL 2.0 немесе одан кейінгі