Кіріспе

Карл Линней кітабы Species Plantarum (лат. "Өсімдіктер түрі") – Карл Линнейдің 1753 жылы жарық көрген кітабы. Онда сол кезде белгілі барлық өсімдік түрлері туыстарға бөлініп тізілген. Бұл еңбек биномдық номенклатураны тұрақты түрде қолданған алғашқы жұмыс және өсімдіктерге ат қою жүйесінің бастауы болды.

Жарияланым

Species Plantarum 1753 жылдың 1 мамырында Лорантиус Сальвиус Стокгольмде екі томдық түрінде жарияланды. 1762–1763 жылдары екінші басылымы жарық көрді, ал 1778 жылы Линней қайтыс болғаннан кейін Карл Людвиг Вильденовтың басшылығымен, Берлин ботаникалық бағының директоры Карл Людвиг Вильденовтың жетекшілігінде тағы да басылымдар шықты; бесінші басылым (1800 жыл) төрт томдық болып жарық көрді.

Маңыздылық

Species Plantarum – кез келген ірі топқа атаудың биномдық номенклатура жүйесін жүйелі түрде қолданған алғашқы ботаникалық еңбек (Линнейдің «Systema Naturae» еңбегінің оныншы басылымы осы әдісті жануарларға алғаш рет 1758 жылы қолданды). Бұл жұмыстан бұрын өсімдік түрі ұзақ полиномиал арқылы белгілі болған, мысалы, Plantago foliis ovato lanceolatis pubescentibus, spica cylindrica, scapo tereti («пубестентті жұмыршаланған ланцет тәрізді жапырақтары, цилиндрлі қызылгүл және дөңгелек сабағы бар плантайн»). Биномдық атаулар бастапқыда мал жейтін өсімдіктер туралы студенттік жобадағы ықшамдату ретінде әзірленген. Ерекше есімнен кейін Линней әр түрдің қысқаша сипаттамасын және синонимиясын берді. Сипаттамалар мұқият және лаконикалық болды, кішкентай туыстарда аз ғана сөздерден тұрды; мысалы, Glycyrrhiza-да үш түр (Glycyrrhiza echinata, Glycyrrhiza glabra және «Glycyrrhiza hirsuta») сәйкесінше «leguminibus echinatis», «leguminibus glabris» және «leguminibus hirsutis» деп сипатталды. Биномдық номенклатура тұңғыш рет жүйелі түрде қолданылған еңбек болғандықтан, Species Plantarum көптеген өсімдіктердің номенклатурасы үшін «бастапқы нүкте» ретінде таңдалды (кейбір тамырсыз өсімдіктердің және барлық саңырауқұлақтың номенклатурасы кейінірек пайда болған бастапқы нүктелерді қолданады).

Мазмұны

Species Plantarum Линнейге сол кезде белгілі мыңдаған өсімдік түрлерінің сипаттамаларын қамтиды. Алғашқы басылымда 5940 атау болды, Acalypha australis-тен Zygophyllum spinosum-ға дейін. Кіріспесінде Линней барлық өсімдік түрлерінің саны 10 000-нан аспайды деп есептеді; қазір гүлді өсімдіктердің өзі 400 000-ға жуық түрі бар деп саналады. Түрлер шамамен мың туысқа топтастырылды, олар Линнейдің жыныстық жіктеу жүйесіне сәйкес 24 сыныпқа бөлінді. Species Plantarum-да туыстардың сипаттамалары жоқ. Ескертпе: Линней өзінің «жыныстық жүйесінің» жалпы тектік байланысты нақты бейнелемейтін, жасанды жүйе екенін мойындады, бірақ жүйенің қарапайымдығы мамандар емес адамдарға гүлдің аталық және аналық бөліктері сияқты қарапайым есептеулерге негізделген дұрыс сыныпты жылдам табуға көмектесті.