Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грекиялық православиелік монастырь және Түркиядағы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізуге үміткер нысан – Сумела монастыры (Μονή Παναγίας Σουμελά, Moní Panagías Soumelá; Sümela Manastırı) – қазіргі Түркиядағы Трабзон провинциясының Мачка ауданындағы Понтий тауларындағы Караджа (Су Мела) жерінде орналасқан, Марияға арналған грек православиелік монастыры. Алтындар аңғарына қарайтын, шамамен биіктіктегі тік жартасқа жайласқан бұл орын зор тарихи және мәдени маңызға ие, сонымен қатар Алтындар ұлттық паркіндегі маңызды туристік орындардың бірі болып табылады. Тас құлау қаупінің артуына байланысты, 2015 жылдың 22 қыркүйегінде монастырь қауіпсіздік шаралары ретінде, мәселені шешу үшін бір жылға жабылды; кейін бұл мерзім үш жылға ұзартылды. 2019 жылдың 25 мамырында туристерге қайта ашылды. Монастырь Трабзонның ең маңызды тарихи және туристік орындарының бірі.
Greek Orthodox monastery and Tentative UNESCO World Heritage Site in Turkey
Sumela Monastery (Μονή Παναγίας Σουμελά, Moní Panagías Soumelá; Sümela Manastırı) is a Greek Orthodox monastery dedicated to Mary located at Karadağ (Sou Melá) within the Pontic Mountains, in the Maçka district of Trabzon Province in modern Turkey. Nestled in a steep cliff at an altitude of about facing the Altındere valley, it is a site of great historical and cultural significance, as well as a major tourist attraction within Altındere National Park. Due to an increase in rock falls, on 22 September 2015 the monastery was closed to the public for safety reasons for the duration of one year to resolve the problem; this was later extended to three years. It reopened to tourists 25 May 2019. The monastery is one of the most important historic and touristic venues in Trabzon.
Этимология
Соумела грек тіліндегі "Су Мела" сөзінен келген, "қара (тау)" деген мағынаны білдіреді (қарсы жатқан қара/қоңыр тау сияқты).
Soumela comes from the Greek 'Sou Melá', meaning "of black (mountain)" (as in the dark/black mountain).
Тарих
Монастырь қашан құрылғаны белгісіз, бірақ Түркияның Мәдениет және туризм министрлігі оны император Феодосий I (375-395 жж.) тұсында шамамен 386 жылы салынған деп санайды. Уильям Миллердің сөзіне сәйкес, бұл монастырды афиналық екі монах – Барнаба мен Софроний құрған. Ол Панагия Горгоэпекоос деп аталатын Құдай анасының иконасымен әйгілі болды, оның апостол Лұқа салғандығы айтылады. Ұзақ тарихында монастырь бірнеше рет қирап, түрлі императорлар оны қайта жаңартып келген. 6-шы ғасырда император Юстинианның бұйрығымен византиялық генерал Белисарий оны қалпына келтіріп, кеңейтті. Алексий III-тің ұлы Мануил III және одан кейінгі билеушілер тұсында Сумела императорлық үсыныстар арқасында одан да байыды. 1461 жылы Османлы сұлтаны Мехмед II жаулап алғаннан кейін, монастырь сұлтанның қорғауына алынып, келесі сұлтандар жаңартқан құқықтар мен жеңілдіктер берілді. Монастырь жылдар бойы монахтар мен саяхатшылар үшін танымал орын болып қала берді. 1682 жылы және одан кейінгі онжылдықтарда монастырьда Трапезунд Пронтистерионы орналасқан, ол аймақтағы белгілі грек білім беру мекемесі еді.
It is not known when the monastery was founded, but the Turkish Ministry of Culture and Tourism places the date around AD 386, during the reign of the emperor Theodosius I (375–395 AD). According to William Miller, two Athenian monks named Barnabas and Sophronios founded the monastery. It became famous for an icon of the Theotokos known as the Panagia Gorgoepekoos, said to have been painted by the Apostle Luke. During its long history, the monastery fell into ruin several times and was restored by various emperors. During the 6th century AD, it was restored and enlarged by the Byzantine general Belisarius at the behest of emperor Justinian. During the time of Manuel III, son of Alexios III, and during the reigns of subsequent princes, Sumela gained further wealth from imperial grants. Following the conquest by the Ottoman Sultan Mehmed II in 1461, it was granted the sultan's protection and given rights and privileges that were renewed by following sultans. The monastery remained a popular destination for monks and travelers through the years. In 1682 and for the following decades, the monastery housed the Phrontisterion of Trapezous, a well known Greek educational institution of the region.
Қазіргі заман
Ресейдің Трабзонды басып алуына дейін (1916–1918 жылдар), Сумела монастыры жұмыс істеп тұрды және оған монахтар, сондай-ақ христиан және мұсылман паломниктері келіп тұратын. 1923 жылы Осман империясы құлап, Ұлттық Азаттық соғысынан кейін Ататүрік тәуелсіз Түрік Республикасын құрды. 1923 жылдан кейін Сумела монастыры, Лозанна шартында белгіленген Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу салдарынан тасталып қалды. 1930 жылы көшіп келгендер Грекияның Македония аймағындағы Верия қаласына жақын Кастания ауылының жанында Вермион тауының етегінде жаңа Панагия Сумела монастырын құрды. Ескі Сумела монастырының бір бөлігі Грекиядағы жаңа монастырға жеткізілді. 1930 жылы Сумела монастырының ағаш бөліктері өртеніп кетті, ал одан кейінгі жылдары монастырьдің басқа бөліктері зақымданды және қазына іздеушілер тонады. 2019 жылдың 25 мамырынан бастап, 2012 жылдан бері түрік үкіметі қайта құру жұмыстарын қаржыландырып келеді, ал монастырь Грекия, Грузия және Ресейден келетін паломниктердің қызығушылығын қайта жаңғыртуда. Монастырьдің басты қызметі – туристік орталық ретінде танылуы. Оның орналасқан жері орман мен өзендерге қарап тұрады, сондықтан ол әсемдігімен қатар мәдени және діни маңызымен де танымал. 2010 жылдың 15 тамызында монастырь аумағында православиелік діни қызмет өткізуге рұқсат берілді. Тәңір анасының ұйықтауы немесе Көкке көтерілу мерекесі күні, яғни 15 тамызда діни қызмет өткізілген кезде Константинопольдің Экуменикалық Патриархатынан арнайы рұқсат алу қажет. Монастырьға 450-500 адамға дейін кіруге рұқсат етіледі, ал жақын жердегі кафеде оқиғаны көру үшін кең экранды теледидарлар орнатылған. 2015 жылдың 22 қыркүйегінде монастырь үш жылға жабылды, себебі қалпына келтіру және далалық жұмыстар жүргізілуі тиіс болды. Ол 2019 жылдың 18 мамырында қайта ашылды. 2022 жылы түсірілген видеода заманауи музыка мен би көрсетілді. Тарихи монастырь би клубына айналды деген интернеттегі наразылықтарға жауап ретінде, бұл туризмді дамыту мақсатында жасалғаны түсіндірілді.
Until the Russian occupation of Trabzon (1916–1918), the Sumela Monastery was active and was visited by monks and Christian and Muslim pilgrimages. In 1923, the Ottoman Empire collapsed and after the National War of Liberation, an independent Turkish Republic was founded by Ataturk. After 1923, the Sumela Monastery was abandoned following the population exchange between Greece and Turkey as laid down in the Treaty of Lausanne. In 1930, those who migrated founded a new monastery which they named as the new Panagia Sumela Monastery on the slopes of Mount Vermion, near the village of Kastania near Veria, in Macedonia, Greece. Some treasures from the old Sumela Monastery were carried to the new one in Greece. In 1930, the wooden parts of the Sumela Monastery were destroyed by fire and in the years following other parts of the monastery were damaged and pillaged by treasure hunters. As of 25 May 2019 As of 2012, the Turkish government is funding reconstruction work, and the monastery is enjoying a revival in pilgrimage from Greece, Georgia and Russia. The monastery's primary function is as a tourist attraction. It overlooks forests and streams, making it popular for its aesthetics as well as its cultural and religious significance. On 15 August 2010, Orthodox divine liturgy was allowed to take place in the monastery compound. A special pass issued by the Ecumenical Patriarchate of Constantinople is required to visit on August 15, the day of the Dormition of the Theotokos or Feast of the Assumption, when a divine liturgy is held. Only 450 to 500 visitors are allowed inside the monastery, although widescreen televisions are available to observe the event at a nearby cafe. On 22 September 2015, the Monastery was closed to visitors for three years due to necessary restoration and field work. It reopened on May 18, 2019. In 2022, video footage showed modern music and dancing at the site. Amid outcry on the internet that the historic monastery was turned into a dance club, an explanation was given that this was done to promote tourism.
Құрылыс және ғимараттар
Монастырь кешенінің негізгі элементтері – Тас шіркеуі, бірнеше шағын шіркеулер, ас үйлер, студенттер бөлмелері, қонақ үй, кітапхана және Шығыс православие христиандары құрметтейтін қасиетті бұлақ. Монастырды сумен қамтамасыз еткен кіреберістегі үлкен суарнасы, жартастың бетіне салынған. Суарнасында көптеген аркалар бар, олардың көпшілігі қайта жаңартылған. Монастырға кіреберіс ұзын және тар баспалдақпен жоғары көтеріледі. Кіреберістің жанында күзет бөлмесі орналасқан. Баспалдақ сол жерден төмен ішкі аулаға түседі. Сол жақта, үңгірдің алдында бірнеше монастырь ғимараттары бар. Ғибадатханаға айналған үңгір монастырьдың орталық бөлігін құрайды. Кітапхана оң жақта орналасқан. Жартастың алдыңғы бөлігінде балконмен салынған үлкен ғимарат монахтардың ұялары және қонақтарды орналастыру үшін пайдаланылған. Ол 1840 жылы салынған. Тас шіркеуінің ішкі және сыртқы қабырғалары, сондай-ақ жақын орналасқан шағын шіркеудің қабырғалары фрескалармен әсемделген. Трапезундтық Алексий III дәуірінен бастап Тас шіркеуінің аулаға қараған ішкі қабырғасын фрескалар жапқан. Шағын шіркеудің үш деңгейде үш түрлі кезеңде салынған фрескалары 18 ғасырдың басына жатады. Төменгі қатардағы фрескалар ең жоғары сапалы. Монастырь фрескалары вандализм салдарынан қатты зақымдалған. Фрескалардың негізгі тақырыбы – Иса мен Марияның өмірінен алынған Киелі кітап көріністері. 2015–2017 жылдарғы реставрация жұмыстары кезінде құпия туннель табылды, ол христиандар үшін ғибадатхана немесе шағын шіркеу ретінде пайдаланылған деп есептеледі. Сонымен қатар, жұртқа бұрын көрінбеген, көк пен тозақты, өмір мен өлімді бейнелейтін фрескалар да табылды.
The principal elements of the Monastery complex are the Rock Church, several chapels, kitchens, student rooms, a guesthouse, a library, and a sacred spring revered by Eastern Orthodox Christians. The large aqueduct at the entrance, which supplied water to the Monastery, is constructed against the side of the cliff. The aqueduct has many arches which have mostly been restored. The entrance to the Monastery leads up a long and narrow stairway. There is a guard room next to the entrance. The stairs lead down from there to the inner courtyard. On the left, in front of a cave, there are several monastery buildings. The cave, which was converted into a church, constitutes the center of the monastery. The library is to the right. The large building with a balcony on the front part of the cliff was used for the monks' cells and for housing guests. It dates from 1840. The inner and outer walls of the Rock Church and the walls of the adjacent chapel are decorated with frescoes. Frescoes dating from the era of Alexios III of Trebizond line the inner wall of the Rock Church facing the courtyard. The frescoes of the chapel which were painted on three levels in three different periods are dated to the beginning of the 18th century. The frescoes of the bottom band are of superior quality. The frescoes of the monastery are seriously damaged due to vandalism. The main subject of the frescoes are biblical scenes telling the story of Jesus and the Virgin Mary. During the 2015–2017 restoration works, a secret tunnel was discovered which lead to a place which is believed to have served as a temple or chapel for Christians. Also, unseen frescoes were discovered depicting heaven and hell as well as life and death.