Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жоғарғы Сот (Sąd Najwyższy) – Польша Республикасының жоғарғы сатыдағы соты. Ол Варшава қаласындағы Красинский алаңында орналасқан. Жоғарғы Соттың құзыреті мен қызметін анықтайтын құқықтық негіздер – Польша Конституциясы, Жоғарғы Сот туралы заң және Жоғарғы Сот ұйымдастырылуы туралы Президенттің Жарлығы.
The Supreme Court (Sąd Najwyższy) is the highest court in the Republic of Poland. It is located in the Krasiński Square, Warsaw. The legal basis for the competence and activities of the Supreme Court is the Polish Constitution, the Act on the Supreme Court and the Presidential Decree on the organisation of the Supreme Court.
Тарих
Жоғарғы Сот Варшава княздығының кассациялық сотынан кейін құрылды. Ол 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік императорлық Жоғарғы Сот (поляк тілінде: Królewsko Cesarski Sąd Najwyższy) ретінде жұмысын бастады. Соттың алғашқы президенті болып Помиан Срзедницкий тағайындалды. Польша 1918 жылы толық тәуелсіздік алғаннан кейін, 1919 жылғы 8 ақпандағы жарлық бойынша Жоғарғы Сот реформаланды және императорға адал деп есептелген көптеген судьялар қызметтен босатылды. 1989 жылдың басында Жоғарғы Сот таратылып, қайта құрылды, бірақ көбінесе коммунистік дәуірден қалған ескі судьялармен. 2002 жылы Жоғарғы Сот ұйымдастырылуының жаңа құқықтық негізі құрылды, ол 1984 жылғы ескі құқықтық негізді алмастырды.
The Supreme Court followed on from the Court of Cassation of the Principality of Warsaw. It began its work in 1917 during the First World War as the Royal Imperial Supreme Court (Polish: Królewsko Cesarski Sąd Najwyższy). Pomian Srzednicki was appointed the first president of the court. After Poland gained full independence in 1918, the Supreme Court was reformed by decree of 8 February 1919 and many judges who were considered to be loyal to the emperor were dismissed. At the turn of 1989 the Supreme Court was dissolved and re established, but for the most part with the old judges from the communist era. In 2002 a new legal basis for the organisation of the Supreme Court was created, replacing the old one of 1984.
2017-2018 Конституциялық дағдарыс
2017 жылы Польша үкіметі заң қабылдады, ол Әділет министрінің рұқсатымен зейнеткерлікке шыққандардан басқа, Жоғарғы Сот судьяларының барлығын міндетті түрде зейнеткерлікке жіберуге бағытталған еді. Бұл заң жобасы Польша Сеймі мен Сенатында мақұлданды, бірақ заңға қарсы жаппай наразылықтардан кейін президент Анджей Дуда 2017 жылдың 24 маусымында оны ветолады. Кейіннен заң жобасына түзетулер енгізіліп, судьялардың міндетті зейнеткерлік жасы 70-тен 65-ке төмендетілді. Президент Дуда бұл түзетілген заңға қол қойды және ол 2018 жылдың шілдесінде күшіне енді. Нәтижесінде Жоғарғы Соттың құрамының 40 пайызы, соның ішінде Жоғарғы Соттың төрағасы Малгожата Герсдорф зейнеткерлікке кетті. Польшаның оппозициялық партиялары, Еуропалық комиссия, Еуропалық парламент, Польшаның Жоғарғы соты және Сот жүйесінің ұлттық кеңесі бұл заңның конституцияға қайшы келетінін, себебі ол сот тәуелсіздігінің қағидаларын бұзады деп мәлімдеді. 2018 жылдың тамызында Жоғарғы Сот реформаларға қатысты мәселелер бойынша Еуропалық сотқа сауалдар жіберді. Еуропалық Одақ заңнамасына сәйкес, егер заң сот тәуелсіздігіне қатысты Еуропалық Одақтың шарттарына қайшы келсе, сот оның күшіне енуін тоқтата алады. 2018 жылдың 17 желтоқсанында президент Дуда жұмысынан босатылған судьяларды қызметке қайта орналастыратын заңға қол қойды. 2020 жылдың 8 сәуірінде Еуропалық Одақтың соты ("Комиссия Польшаға қарсы") ісі бойынша Польшаның Еуропалық Одақ заңнамасы бойынша міндеттемелерін орындамағанын анықтады. Соның салдарынан, сот "Комиссияның уақытша шараларға қатысты өтінішін" қанағаттандырды, бұл ақшалай айыппұлдар түрінде іске асырылуы мүмкін.
In 2017 the Polish government passed a law which would have forced all Supreme Court judges into mandatory retirement apart from those granted an extension by the Minister of Justice. The bill was passed in the Polish Sejm and the Senate however following mass protests against the bill it was ultimately vetoed by President Andrzej Duda on 24 June 2017. A revised bill reduced mandatory retirement age of judges from 70 to 65. The bill was later signed by President Duda and came into force in July 2018. The law effectively retires 40% of the Supreme Court bench including the First President of the Supreme Court, Malgorzata Gersdorf. Polish opposition parties, the European Commission, the European Parliament, the Polish Supreme Court, and the National Council of the Judiciary have claimed the law is unconstitutional because it violates the principles of the independence of the judiciary. In August 2018 the Supreme Court sent questions to the European Court of Justice regarding the reforms. Under Union law the court can prevent the State law from coming into force if it undermines the treaties of the European Union regarding judicial independence. On 17 December 2018, President Duda signed a law that will reinstate the judges who had been forced out of their jobs. On 8 April 2020 the EU Court of Justice ruled in a court case ("Commission v Poland") that the state of Poland "had failed to fulfil its obligations under EU law". As a result, the Court granted "the Commission’s application for interim measures" which will likely be realised with monetary fines.
ЕСҚ Тәртіптік палатаның қызметін тоқтату
2020 жылдың 12 қазанында Тәртіптік палата судьясы Адам Томчинский Краков аудандық сотының судьясы Беата Моравецтің судьялық тиістілігін жоққа шығарды. Осыдан кейін бірден Еуропалық судьялар қауымдастығы судья Беата Моравецке және барлық тәуелсіз польша судьяларына өздерінің толық қолдауын білдірді және тағы да "Польша Жоғарғы Сотының Тәртіптік палатасы сот емес және сот ретінде әрекет ете алмайды" деп мәлімдеді, сондай-ақ Еуропалық комиссияны Польшада Еуроодақтың құқықтық тәртібін дереу қалпына келтіру үшін барлық қажетті шараларды қабылдауға шақырды.
On 12 October 2020, Adam Tomczyński, a Judge from the Disciplinary Chamber, waived the immunity of Beata Morawiec, judge of the District Court in Kraków. Moments after that the European Association of Judges expressed its unbreakable solidarity to Judge Beata Morawiec and to all independent Polish judges and once again stated that "The Disciplinary Chamber of the Polish Supreme Court is not a court and cannot continue to act as one" and urges the European Commission to take all necessary measures to urgently reestablish the EU legal order in Poland.