Кіріспе
Польшаның Конституциялық соты
The Constitutional Tribunal (Trybunał Konstytucyjny) is the constitutional court of the Republic of Poland, a judicial body established to resolve disputes on the constitutionality of the activities of state institutions; its main task is to supervise the compliance of statutory law with the Constitution of the Republic of Poland. Its creation was a request of the Solidarity movement following its 1981 National Congress that took place a few weeks before the introduction of martial law. Due to the brevity of the introduced article 33a, it was decided that a law must be brought forth that would outline the proceedings of the Constitutional Tribunal. This became an intricate process with 15 drafts developed, and the final act was ratified by the Sejm on 29 April 1985 which allowed for the formal commencement of the Tribunal's judicial proceedings on 1 January 1986. On 24 January 1986 the first motion, reference U 1/86, was brought before the Constitutional Tribunal on behalf of the Presidium of the Provincial National Council in Wrocław. Then on 8 October 2015, two weeks before the election, the Sejm elected these 5 judges. The new President Duda refused to let any of them take their oaths of office. After PiS won the elections and a majority of seats, they nominated a different set of five judges who were immediately sworn in. This ignited a fierce partisan struggle, as the remaining judges in the Tribunal, most of which had been nominated by PO majorities, ruled out 3 of the 5 PiS nominees, validating instead 3 PO nominees, In February 2020, former Constitutional Tribunal judges, including former presidents of the tribunal Andrzej Rzepliński, pl, pl, pl and Andrzej Zoll, stated,
!Sejm
!Term as a Justice
!Term length
|
! colspan="7" |Presidents
|
|1. |1 December 1985 – 1 December 1989
|prof. Alfons Klafkowski
|
|IX (PRL)
|1 December 1985 – 1 December 1989
|
|
|2. |1 December 1989 – 19 November 1993
|prof. Mieczysław Tyczka
|
|X (PRL)
|1 December 1989 – 17 June 1994
| (resigned)
|
|3. |19 November 1993 – 1 December 1997
|prof. Andrzej Zoll
|
|X (PRL)
|1 December 1989 – 1 December 1997
|
|
|–
|1 December 1997 – 6 January 1998
| colspan="5" |vacant
|
|4. |6 January 1998 – 5 November 2006
|prof. Marek Safjan
|
|III
|5 November 1997 – 5 November 2006
|
|
|5. |6 November 2006 – 25 June 2008
|Jerzy Stępień
|
|III
|25 June 1999 – 25 June 2008
|
|
|6. |26 June 2008 – 2 December 2010
|dr Bohdan Zdziennicki
|
|IV
|2 December 2001 – 2 December 2010
|
|
|7. |3 December 2010 – 19 December 2016
|prof. Andrzej Rzepliński
|
|VI
|19 December 2007 – 19 December 2016
|
| style="font weight:bold;background color:#EDEDFF;"
|–
|20 December 2016
| rowspan="2" |Julia Przyłębska'''
| rowspan="2" |
| rowspan="2" |VIII
| rowspan="2" |9 December 2015
| rowspan="2" |
| style="font weight:bold;background color:#EDEDFF;"
|8. |21 December 2016
|}
Конституциялық Трибунал (Trybunał Konstytucyjny) – Польша Республикасының конституциялық соты, мемлекеттік органдардың конституциялық тұрғыдан дұрыс екендігін тексеру үшін құрылған сот органы; оның негізгі міндеті – Польша Республикасының Конституциясына сәйкес заңдылықты қадағалау. Оның құрылуы 1981 жылғы Ұлттық съезден кейін «Солидарлық» қозғалысының тікелей өтінішімен болды, бұл съезд әскери жағдай режимі енгізілгенге дейін бірнеше апта бұрын өтті. Жаңа қабылданған 33а-баптың қысқалығына байланысты Конституциялық Трибуналдың рәсімдерін егжей-тегжейлі сипаттайтын заң қабылдау қажет болды. Бұл 15 жоба әзірленген күрделі процесс болды, ал соңғы акт 1985 жылғы 29 сәуірде Сеймде бекітілді, бұл Трибуналдың сот процесін 1986 жылғы 1 қаңтарда ресми түрде бастауға мүмкіндік берді. 1986 жылғы 24 қаңтарда Вроцлавтағы воеводалық ұлттық кеңесінің төрағалығы атынан Конституциялық Трибуналға U 1/86 нөмірімен алғашқы сауал жолданды. Содан кейін 2015 жылғы 8 қазанда, сайлауға екі апта қалғанда, Сейм бес судьяны сайлады. Жаңа президент Дуда олардың ешқайсысына қызметке кірісуге рұқсат бермеді. PiS сайлауда жеңіске жетіп, көпшілік орындарды иеленгеннен кейін, бес судьяның басқа тобын ұсынды, олар дереу қызметке кірісті. Бұл қатал партиялық күреске әкеп соқты, Трибуналдағы қалған судьялардың көпшілігі PO көпшілігі ұсынғандықтан, PiS ұсынған бес судьяның үшеуін мойынсоқсыз деп таныды, орнына үш PO кандидатын бекітті. 2020 жылғы ақпанда Конституциялық Трибуналдың бұрынғы судьялары, оның ішінде Трибуналдың бұрынғы президенттері Анджей Рзеплиньский, және Анджей Золь мәлімдеді.
The Constitutional Tribunal (Trybunał Konstytucyjny) is the constitutional court of the Republic of Poland, a judicial body established to resolve disputes on the constitutionality of the activities of state institutions; its main task is to supervise the compliance of statutory law with the Constitution of the Republic of Poland. Its creation was a request of the Solidarity movement following its 1981 National Congress that took place a few weeks before the introduction of martial law. Due to the brevity of the introduced article 33a, it was decided that a law must be brought forth that would outline the proceedings of the Constitutional Tribunal. This became an intricate process with 15 drafts developed, and the final act was ratified by the Sejm on 29 April 1985 which allowed for the formal commencement of the Tribunal's judicial proceedings on 1 January 1986. On 24 January 1986 the first motion, reference U 1/86, was brought before the Constitutional Tribunal on behalf of the Presidium of the Provincial National Council in Wrocław. Then on 8 October 2015, two weeks before the election, the Sejm elected these 5 judges. The new President Duda refused to let any of them take their oaths of office. After PiS won the elections and a majority of seats, they nominated a different set of five judges who were immediately sworn in. This ignited a fierce partisan struggle, as the remaining judges in the Tribunal, most of which had been nominated by PO majorities, ruled out 3 of the 5 PiS nominees, validating instead 3 PO nominees, In February 2020, former Constitutional Tribunal judges, including former presidents of the tribunal Andrzej Rzepliński, pl, pl, pl and Andrzej Zoll, stated,
!Sejm
!Term as a Justice
!Term length
|
! colspan="7" |Presidents
|
|1. |1 December 1985 – 1 December 1989
|prof. Alfons Klafkowski
|
|IX (PRL)
|1 December 1985 – 1 December 1989
|
|
|2. |1 December 1989 – 19 November 1993
|prof. Mieczysław Tyczka
|
|X (PRL)
|1 December 1989 – 17 June 1994
| (resigned)
|
|3. |19 November 1993 – 1 December 1997
|prof. Andrzej Zoll
|
|X (PRL)
|1 December 1989 – 1 December 1997
|
|
|–
|1 December 1997 – 6 January 1998
| colspan="5" |vacant
|
|4. |6 January 1998 – 5 November 2006
|prof. Marek Safjan
|
|III
|5 November 1997 – 5 November 2006
|
|
|5. |6 November 2006 – 25 June 2008
|Jerzy Stępień
|
|III
|25 June 1999 – 25 June 2008
|
|
|6. |26 June 2008 – 2 December 2010
|dr Bohdan Zdziennicki
|
|IV
|2 December 2001 – 2 December 2010
|
|
|7. |3 December 2010 – 19 December 2016
|prof. Andrzej Rzepliński
|
|VI
|19 December 2007 – 19 December 2016
|
| style="font weight:bold;background color:#EDEDFF;"
|–
|20 December 2016
| rowspan="2" |Julia Przyłębska'''
| rowspan="2" |
| rowspan="2" |VIII
| rowspan="2" |9 December 2015
| rowspan="2" |
| style="font weight:bold;background color:#EDEDFF;"
|8. |21 December 2016
|}
!Сейм
!Судья ретіндегі мерзім
!Мерзім ұзақтығы
|
!colspan="7" |Президенттер
|
|1. |1985 жылғы 1 желтоқсан – 1989 жылғы 1 желтоқсан
|проф. Альфонс Клафковский
|
|IX (PRL)
|1985 жылғы 1 желтоқсан – 1989 жылғы 1 желтоқсан
|
|
|2. |1989 жылғы 1 желтоқсан – 1993 жылғы 19 қараша
|проф. Миечислав Тычка
|
|X (PRL)
|1989 жылғы 1 желтоқсан – 1994 жылғы 17 маусым
| (қызметтен кетті)
|
|3. |1993 жылғы 19 қараша – 1997 жылғы 1 желтоқсан
|проф. Анджей Золь
|
|X (PRL)
|1989 жылғы 1 желтоқсан – 1997 жылғы 1 желтоқсан
|
|
|–
|1997 жылғы 1 желтоқсан – 1998 жылғы 6 қаңтар
|colspan="5" |бос
|
|4. |1998 жылғы 6 қаңтар – 2006 жылғы 5 қараша
|проф. Марек Сафьян
|
|III
|1997 жылғы 5 қараша – 2006 жылғы 5 қараша
|
|
|5. |2006 жылғы 6 қараша – 2008 жылғы 25 маусым
|Ежи Стемпень
|
|III
|1999 жылғы 25 маусым – 2008 жылғы 25 маусым
|
|
|6. |2008 жылғы 26 маусым – 2010 жылғы 2 желтоқсан
|др. Богдан Здзенницкий
|
|IV
|2001 жылғы 2 желтоқсан – 2010 жылғы 2 желтоқсан
|
|
|7. |2010 жылғы 3 желтоқсан – 2016 жылғы 19 желтоқсан
|проф. Анджей Рзеплиньский
|
|VI
|2007 жылғы 19 желтоқсан – 2016 жылғы 19 желтоқсан
|
| style="font-weight:bold;background-color:#EDEDFF;"
|–
|2016 жылғы 20 желтоқсан
|rowspan="2" |Юлия Пжылебска
|rowspan="2" |
|rowspan="2" |VIII
|rowspan="2" |2015 жылғы 9 желтоқсан
|rowspan="2" |
| style="font-weight:bold;background-color:#EDEDFF;"
|8. |2016 жылғы 21 желтоқсан
|
The Constitutional Tribunal (Trybunał Konstytucyjny) is the constitutional court of the Republic of Poland, a judicial body established to resolve disputes on the constitutionality of the activities of state institutions; its main task is to supervise the compliance of statutory law with the Constitution of the Republic of Poland. Its creation was a request of the Solidarity movement following its 1981 National Congress that took place a few weeks before the introduction of martial law. Due to the brevity of the introduced article 33a, it was decided that a law must be brought forth that would outline the proceedings of the Constitutional Tribunal. This became an intricate process with 15 drafts developed, and the final act was ratified by the Sejm on 29 April 1985 which allowed for the formal commencement of the Tribunal's judicial proceedings on 1 January 1986. On 24 January 1986 the first motion, reference U 1/86, was brought before the Constitutional Tribunal on behalf of the Presidium of the Provincial National Council in Wrocław. Then on 8 October 2015, two weeks before the election, the Sejm elected these 5 judges. The new President Duda refused to let any of them take their oaths of office. After PiS won the elections and a majority of seats, they nominated a different set of five judges who were immediately sworn in. This ignited a fierce partisan struggle, as the remaining judges in the Tribunal, most of which had been nominated by PO majorities, ruled out 3 of the 5 PiS nominees, validating instead 3 PO nominees, In February 2020, former Constitutional Tribunal judges, including former presidents of the tribunal Andrzej Rzepliński, pl, pl, pl and Andrzej Zoll, stated,
!Sejm
!Term as a Justice
!Term length
|
! colspan="7" |Presidents
|
|1. |1 December 1985 – 1 December 1989
|prof. Alfons Klafkowski
|
|IX (PRL)
|1 December 1985 – 1 December 1989
|
|
|2. |1 December 1989 – 19 November 1993
|prof. Mieczysław Tyczka
|
|X (PRL)
|1 December 1989 – 17 June 1994
| (resigned)
|
|3. |19 November 1993 – 1 December 1997
|prof. Andrzej Zoll
|
|X (PRL)
|1 December 1989 – 1 December 1997
|
|
|–
|1 December 1997 – 6 January 1998
| colspan="5" |vacant
|
|4. |6 January 1998 – 5 November 2006
|prof. Marek Safjan
|
|III
|5 November 1997 – 5 November 2006
|
|
|5. |6 November 2006 – 25 June 2008
|Jerzy Stępień
|
|III
|25 June 1999 – 25 June 2008
|
|
|6. |26 June 2008 – 2 December 2010
|dr Bohdan Zdziennicki
|
|IV
|2 December 2001 – 2 December 2010
|
|
|7. |3 December 2010 – 19 December 2016
|prof. Andrzej Rzepliński
|
|VI
|19 December 2007 – 19 December 2016
|
| style="font weight:bold;background color:#EDEDFF;"
|–
|20 December 2016
| rowspan="2" |Julia Przyłębska'''
| rowspan="2" |
| rowspan="2" |VIII
| rowspan="2" |9 December 2015
| rowspan="2" |
| style="font weight:bold;background color:#EDEDFF;"
|8. |21 December 2016
|}
Төрағалардың орынбасары
Жоқ. Басталу және аяқталу күніТолық аты-жөніСейм Әділет қызметі мерзіміҚызмет мерзіміВице-президенттер1.1985 жылғы 1 желтоқсан – 1993 жылғы 1 желтоқсанпроф. Леонард ŁukaszukIX (PRL)1985 жылғы 1 желтоқсан – 1993 жылғы 1 желтоқсан2.1993 жылғы 1 желтоқсан – 2001 жылғы 1 желтоқсанпроф. Януш ТржчиньскийII1993 жылғы 1 желтоқсан – 2001 жылғы 1 желтоқсан3.2001 жылғы 2 желтоқсан – 2006 жылғы 1 желтоқсанпроф. Анджей МончинскийIII1997 жылғы 1 желтоқсан – 2006 жылғы 1 желтоқсан4.2006 жылғы 2 желтоқсан – 2010 жылғы 2 наурызЯнуш НемцевичIII2001 жылғы 2 наурыз – 2010 жылғы 2 наурыз5.2010 жылғы 3 наурыз – 2010 жылғы 2 желтоқсандокт. Марек МазуркевичIV2001 жылғы 2 желтоқсан – 2010 жылғы 2 желтоқсан6.2010 жылғы 3 желтоқсан – 2017 жылғы 26 маусымпроф. Станислав БиернатVI2008 жылғы 26 маусым – 2017 жылғы 26 маусым–2017 жылғы 27 маусым – 4 шілде бос7.2017 жылғы 5 шілде – 2023 жылғы 5 шілдедокт. Мариуш Мушинский VIII2015 жылғы 2 желтоқсан – 2023 жылғы 6 шілде бос
Ағымдағы
Жоқ. Толық аты-жөні Сейм дауысы Басталу күні Қызмет мерзімі Ескертулер62. д. хаб. Анджей Якубецкий VIII272 Қызметке PiS кандидаттарының тағайындалуымен тоқтатылды63. Пиотр Пщолковский 233 3 желтоқсан 201564. Юлия Приленбска 234 9 желтоқсан 201565. д. хаб. Збигнев Жендрежевский 227 28 сәуір 201666. д. хаб. Миха́л Варчинский 231 20 желтоқсан 201668. д. Анджей Зиелонский 227 28 маусым 201769. д. хаб. Кшиштоф Шлебзак 268 Қызметке PiS кандидаттарының тағайындалуымен тоқтатылды70. д. хаб. Роман Хаузер 274 Қызметке PiS кандидаттарының тағайындалуымен тоқтатылды71. д. Войцех Сыч 228 8 сәуір 201972. д. хаб. Крыстина Павлович IX230 5 желтоқсан 201973. Станислав Пиотрович 230 5 желтоқсан 2019 233 5 желтоқсан 2019 239 7 қаңтар 202076. Бартломие Сочанский 234 9 сәуір 202077. Богдан Свенчковский 233 16 ақпан 2022
2015 жылғы Польша Конституциялық сотының дағдарысы
2015 жылдың жазы мен күзіне қарай билік ауысты, «Азаматтық платформа» (PO) Сейм мен Президенттікті «Заң және Әділет» (PiS) партиясына жоғалтты. Осы екі орган жаңа судьяларды тағайындап, оларға ант беру рәсімін өткізеді. 2015 жылы бес судьяның өкілеттік мерзімі аяқталуға тиіс болды, олардың үшеуі Сейм сайлауы күні мен жаңа заң шығарушы органның отырысы арасында, ал қалған екеуі бір айдан кейін мерзімі бітті. «Азаматтық платформа» оларды алдын ала тағайындауға тырысты (Роман Хаузер, Кшиштоф Слебзак, Анджей Якубецкий, Бронислав Ситек және Анджей Сокала), бірақ жаңа PiS президенті Анджей Дуда олардың антын қабылдаудан бас тартты. Осының салдарынан олар қызметке кірген жоқ. Жаңа PiS көпшілігі 2015 жылдың 2 желтоқсанында Генрик Чиох, Лех Моравски және Мариуш Музыньскийті тағайындады, ал келесі аптада Пиотр Пшчолковски мен Юлия Приленбсканы тағайындап, олар дереу ант берді. Кейін Чиох пен Моравски қызмет бабында қайтыс болды, олардың орнына Юстин Пискорский мен Ярослав Вирембак тағайындалды. Сайлауға дейін жасалған тағайындаулардың соңғы екеуін Конституциялық сот жарамсыз деп танып, алғашқы үшеуін қабылдады. Осыған байланысты, сайлаудан кейін тағайындалғандардың соңғы екеуі (Пиотр Пшчолковски мен Юлия Приленбска) сот тарапынан қабылданды, ал алғашқы үшеуі (Генрик Чиох, Лех Моравски және Мариуш Музыньский) жарамсыз деп танылды. Алайда, жаңа үкімет бұл шешімге қарсылық білдіріп, сот регламентін өзгертіп, өз кандидаттарын тағайындауға тырысты. 2015 жылғы Польша Конституциялық сотының дағдарысы туралы көріңіз. Соттың құқықтық мәртебесіне қатысты көптеген істер Еуропалық адам құқықтары сотына және Еуропалық сотқа жіберілді. «Xero Flor v Poland» ісі бойынша ЕҚАҚ 2021 жылдың 7 мамырында поляк компаниясының әділ сотқа қатысу құқығы бұзылғанын, себебі Музыньскийдің сайлануы заңсыз болғанын мәлімдеді. Конституциялық сот 2021 жылдың 3 тамызында ЕҚАҚ шешімін орындауға келісе ме, жоқ па, деген мәселені қарастыруға тиіс; бұл Еуропалық немесе Польша соттарының жоғарылығы туралы шешім ретінде қарастырылуда. 2021 жылдың 14 шілдесіндегі шешімінде Сот ЕҚАҚ-тың Польша соттарын тоқтата тұруға бағытталған кез келген әрекетінің конституциялық еместігін мәлімдеді, өйткені мұндай өкілеттік ешқандай шарт арқылы берілмеген.
Бұрынғы
Жоқ, жоқ. Толық аты-жөніСейім Сотқа қызмет мерзімі Қызмет мерзімі1. профессор Генрик де ФьюмельIX (PRL) 1 желтоқсан 1985 – 17 маусым 1986 (қызметте қайтыс болды)2. профессор Казимеж Бучала1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 19893. профессор Наталия Гайл1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 19894. доктор Адам Йозефович1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 19895. доктор Анджей Кабат1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 19896. профессор Альфонс Клафковски1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 19897. профессор Станислав Павела1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 19898. доктор Чеслав Бакаларски1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 19939. профессор Казимеж Дзялоха1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 199310. профессор Генрик Гросзик1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 199311. профессор Леонард Луашюк1 желтоқсан 1985 – 1 желтоқсан 199312. Ремигиуш Ожеховски1 желтоқсан 1985 – 13 тамыз 1993 (қызметте қайтыс болды)13. Мария Лабор Сорока25 қараша 1986 – 30 қараша 199314. Антони ФильцекX (PRL)1 желтоқсан 1989 – 31 қазан 1992 (қызметтен кетті)15. профессор Миечислав Тычка1 желтоқсан 1989 – 17 маусым 1994 (қызметтен кетті)16. профессор Янина Закжевска1 желтоқсан 1989 – 27 мамыр 1995 (қызметте қайтыс болды)17. профессор Томаш Дыбовски1 желтоқсан 1989 – 1 желтоқсан 199718. профессор Войцех Łączkowski1 желтоқсан 1989 – 1 желтоқсан 199719. профессор Анджей Zoll1 желтоқсан 1989 – 1 желтоқсан 199720. Фердинанд РымарзI19 ақпан 1993 – 19 ақпан 200121. dr hab. Блажей ВирцбовскиII1 желтоқсан 1993 – 30 қараша 1998 (қызметтен кетті)22. профессор Войцех Соколевич1 желтоқсан 1993 – 31 мамыр 199928. Ядвига Скужевска Łосяк21 шілде 1995 – 21 шілде 200329. профессор Тереза Дęбовска РомановскаIII5 қараша 1997 – 5 қараша 200630. профессор Марек Сафян5 қараша 1997 – 5 қараша 200633. профессор Бирута Леваскьевич Петриковска1 желтоқсан 1997 – 1 желтоқсан 200636. Ежи Стęпень25 маусым 1999 – 25 маусым 200837. Януш Немцевич2 наурыз 2001 – 2 наурыз 201038. профессор Мариан ГрызбовскиIV2 желтоқсан 2001 – 2 желтоқсан 201039. dr hab. Марек Мазуркевич2 желтоқсан 2001 – 2 желтоқсан 201043. профессор Адам Ямроз22 шілде 2003 – 22 шілде 201244. dr hab. Мария Гинтовт ЯнковичV6 қараша 2006 – 6 қараша 201545. Войцех Гермелински6 қараша 2006 – 6 қараша 201548. dr hab. Тереза Лишч8 желтоқсан 2006 – 8 желтоқсан 201549. Лидия Багинска8 желтоқсан 2006 – 12 наурыз 2007 (қызметтен кетті)50. профессор Мирослав Гранат27 сәуір 2007 – 27 сәуір 201651. профессор Анджей РзеплинскиVI19 желтоқсан 2007 – 19 желтоқсан 201652. профессор Станислав Биернат26 маусым 2008 – 26 маусым 201753. профессор Славомира Вронковска Яскевич6 мамыр 2010 – 6 мамыр 201954. Станислав Рымар3 желтоқсан 2010 – 3 желтоқсан 201955. профессор Пьотр Тулея5 қаңтар 2011 – 5 қаңтар 202058. профессор Анджей Вробель29 мамыр 2011 – 24 қаңтар 2017 (қызметтен кетті)59. профессор Леон Кирес23 шілде 2012 – 23 шілде 2021 профессор Роман ХаузерVII7 қараша 2015профессор Кшиштоф Слебзак7 қараша 2015профессор Анджей Якубецки7 қараша 2015профессор Бронислав Ситек(3 желтоқсан 2015)профессор Анджей Сокала(9 желтоқсан 2015)60. профессор Генрик ЧиохVIII2 желтоқсан 2015 – 20 желтоқсан 2017 (қызметте қайтыс болды)61. профессор Лех Моравски27 ақпан 2017 – 19 қаңтар 2020 (қызметте қайтыс болды)