Кіріспе

"Интеллектуалдық сұлулыққа гимн" – Перси Бише Шеллидің 1816 жылы жазылған және 1817 жылы жарық көрген өлеңі.

Құрастыру және жариялау

"Интеллектуалды сұлулыққа гимн" 1816 жылдың жазында Перси мен Мэри Шелли Швейцариядағы Женева көліне жақын Лорд Байронмен бірге болғанда жазылған. Перси Шелли өлеңнің аяқталған түрін досы Ли Хантқа жіберді, бірақ ол оны бірден жоғалтып алды. Сондықтан Шелли өлеңнің тағы бір аяқталған нұсқасын жасауға және қайта жіберуге мәжбүр болды. Ол 1817 жылдың 19 қаңтарында Ханттың "Экзаминер" басылымында жарияланды. Бұл өлең сондай-ақ 1819 жылғы "Розалинда мен Хелен, заманауи эклог; басқа өлеңдермен" жинағында, Лондондағы Чарльз мен Джеймс Ольер үшін C. H. Рейнелл басып шығарған, және 1826 жылы Лондонда Уильям Бенбоудың "Перси Биш Шеллидің әртүрлі және өлімнен кейінгі өлеңдері" жинағында жарық көрді. Алғашқы жарияланудан кейін Перси Шелли 27-ші және 58-ші жолдарды түзетті, бірақ басқа өзгерістер енгізбеді. Өте дайын екінші нұсқасы 1976 жылдың желтоқсанында Scrope Davies Notebook-та табылған; ол Мэри Шеллинің қолымен жазылған және алғашқы басылған нұсқадан көптеген айырмашылықтарды қамтиды.

Қорытынды

Бір ғажайып күштің көлеңкесі әлемді аралап, адамдарға еніп, сырлы түрде келіп-кетіп жатыр. Шелли осы көлеңкеден, оны "Сұлулық рухы" деп атайды, қайда кеттің және неге жоғалып, бізді қаңғыртты деп сұрайды. Бірақ ол мұндай сұрақ қоюдың бекер екенін түсінеді; неге көкжиектер жоғалады немесе адам неге махаббат пен жек көру, үміт пен үмітсіздік сезімінде болады деп сұраудың өзі бекер. Бұл сұрақтарға ешқашан басқа бір әлемнен жауап келген емес. "Джин, әруақ және жұмақ" деген аттар – адамдардың осындай сұрақтарға жауап табуға жасаған сәтсіз тырысыстарының куәсі. Тек Сұлулық рухының нұры ғана өмірдің аяқталмайтын арманына инабат пен шындық сыйлайды. Егер Сұлулық рухы адаммен мәңгілік болса, адам өлмейтін және шексіз күшті болар еді. Ол адамның ойын дамытады. Ақын осы рухты әлемнен кетпеуін жалбарынады. Ол болмаса, өлімнен қорқуға болар еді. Шелли жастығында әруақтар мен өлгендерден рухани шындықты іздеді. Іздеу кезінде оған Сұлулық рухының көлеңкесі түсіп, оны қуанышқа толы етті. Ол осы Рухқа өмірін арнауға уәде берді және осы уәдесін орындады. Ол оның әлемді құлдықтан азат ететініне сенімді. Ол осы күшті өміріне тыныштық әкелу үшін дұға етеді, себебі оған табынады. Ол өзін-өзі қорқуға және барлық адамзатты сүюге үйретті.

Вариациялар

Алғашқы жарияланған басылым тілі және философиялық тұрғысынан Scrope Davies Notebook-тағы өлеңнің көшірмесінен және түпнұсқа қолжазба нұсқасынан өзгеше.

Тақырыптар

Шеллидің сұлулықты идеалды және әмбебап ұғым ретінде түсінуі, оны әдеттегідей объектіге эстетикалық баға беруден өзгешеледі және бұл Платонның еңбектерін білуімен байланысты. Дегенмен, Платон сұлулықты нағыз сұлулыққа жететіндей біртіндеп, сатылап іздеу керек дейтін, бұл процеске диалектика көмектесетін еді, ал Шелли сұлулықты жердегі көріністері арқылы да табуға болатынын, онымен тек қиял арқылы байланысуға болатынын сендірді. Шеллинің сұлулықты түсінуінің бастауы мен оған қалай қол жеткізуге болатыны "Интеллектуалды сұлулыққа гимн" поэмасында жатқан. Поэманың тақырыбы – сұлулық, бірақ Шеллинің сананың жұмыс істеуін түсінуі Платоннан өзгеше: Платон (әсіресе «Симпозиумда») сұлулықтың нақты заттардың тәжірибемізден тәуелсіз, метафизикалық нысан екенін жазса, Шелли философия мен метафизика шындықты аша алмайды, сұлулықты түсіну бекершілік деп есептеді. Керісінше, сұлулықты тек сезінуге болады, ал оның бастауы белгісіз.

Талдау

"Интеллектуалды сұлулыққа арналған гимн" 1816 жылғы маусымда Швейцарияның Женева көлінде Байронмен қайықпен саяхаттағанда туды және жазылды. Көлдің және Швейцария Альпінің сұлулығы Шеллидің "Интеллектуалды сұлулық" деп атаған нәрсені ғаламның басқарушы қағидасы етіп көтеруіне себеп болды. Альпі пейзажы Шелли үшін жаңалық болды және айтылмас сұлулыққа ие еді. Ол оған терең әсер етті, және өлеңді, ол Ли Хантқа жазғандай, "маған тіпті көз жасымды төгіп жіберген сезімдердің ықпалымен жаздым". Альпі тауларының арқасында христиан дінінен бас тартқан Шелли, соңында шын жүректен құдайлық санаған нәрсені тапты. Сұлулыққа табыну – Шеллидің жаңа діні, және оның өлеңін гимн деп атауы маңызды, өйткені бұл термин көбінесе діни өлеңдер үшін қолданылады. Кейін, 1817 жылғы тамызда Шелли Платонның "Симпозиум" еңбегін оқыды, және оның сұлулыққа деген сенімі, сөзсіз, Платонның осы еңбекте және 1818 жылғы тамызда Шелли оқыған "Федрде" абстрактілі сұлулық туралы талқылауымен күшейді. Алайда, Шеллиді жаңа дініне Платон емес, таңғажайып сұлулықпен күнделікті байланыс әкелді. Джозеф Баррелл "Шелли және оның заманының ой-пікірлері: идеялар тарихындағы зерттеу" еңбегінде "Гимн" Платондық емес екенін көрсетті. "Интеллектуалды сұлулыққа арналған гимн" кітабының орталық идеясы – адамның жүрегінен де, материалдық әлемнен де бөлек рухани күш бар екендігі. Бұл күш адамға беймәлім және көзге көрінбейді, бірақ оның көлеңкесі "осы алуантүрлі әлемді гүлден гүлге қарай желдей соғатын тұрақсыз қанатпен / аралайды" және ол "әр адамның жүрегі мен бет-әлпетіне тұрақсыз үңіліспен / келеді". Ол кеткенде "біздің жағдайымыз, / Бұл көз жасының қараңғы, кең аңғары бос және шөлге айналады". Шелли "белгісіз және қорқынышты" деп атаған Интеллектуалды сұлулықтың неге тұрақсыз келуші екенін білмеймін дейді, бірақ ол егер ол адамның жүрегінде "өте керемет, берік күйде" сақталса, адам "өлімсіз және құдіретті" болады деп сендіреді. Бірақ Әдемілік рухы әлемге және адамның жүрегіне осындай ретсіз келіп жатқандықтан, Шелли оны мадақтаудың орнына құдайдан жалбарынады. Ол әлі де алыста және қолжетімді емес. Соңғы шумақта Шелли, Әдемілік рухының күші "Сені құлшылық ететін адамға және сені қамтитын барлық нысандарға" тыныштығын беруді жалғастыра беруін сұрап, жалбарынушы болып тұр. V шумақта Шелли, жастығында, негізінен готикалық романдарды оқып, рухани шындықты іздеген кезде, Интеллектуалды сұлулықтың көлеңкесі кенеттен оған түскенін мойындайды. Ол қуаныштан айқайлап, қолын бір-біріне қысты. Осы оқиғаның нәтижесінде ол, VI шумақта айтқандай, өзінің "қуаттарын / Өзіңе және саған арнауға" уәде берді және ол уәдесін орындады. Бұл оқиға оған "Бұл әлемді қараңғы құлдықтан" Әдемілік рухы босатады деген үміт сыйлады. Бұл шумақта Шелли өміріндегі екі маңызды қызығушылығын біріктірді: сұлулыққа және бостандыққа деген сүйіспеншілік. Атаудың "Интеллектуалды сұлулығы" туралы Баррелл, оның ақыл-ой қабілеттері арқылы тәсілді білдіретінін, бірақ Шелли оның сұлулық туралы түсінігі нақты емес, абстрактілі екенін көрсетуді көздегенін айтты. Оның тәсілі романтикалық және эмоционалды. Алайда Шелли өзінің Әдемілік рухын христиан дінінің Құдайы сияқты жеке тұлға ретінде қарастырады. Ол оған үндеседі, жалбарынады, оған құлшылық етеді, бірақ ол тек тұлғаландырудың риторикалық тәсілін қолданады.