Натаниель Айзекс: Оңтүстік Африкадағы саяхаттар мен шығармашылық жолдары
Nathaniel Isaacs
Натанiel Исаакс (1808-1872) – ағылшын саяхатшысы, Оңтүстік Африка тарихындағы маңызды тұлға. "Шығыс Африкадағы саяхаттар" атты мемуары зерттеушілерге көмектесті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын саяхатшысы (1808–1872)
English adventurer (1808–1872)
Натаниел Исаакс (1808–1872) – Оңтүстік Африканың Натал тарихында белгілі бір рөл атқарған ағылшын саяхатшысы. Ол екі томдық естеліктер жинағын жазды (олардың дәлдігі қазір күмәнді), ол «Шығыс Африкадағы саяхаттар мен оқиғалар» (1836) деп аталады. Бұл кітап кейін Натал тарихын жазған жазушылардың, оның ішінде Моррис («Найзалардың жуылуы: Зулу ұлтының өрлеуі мен құлдырауы»), Риттер («Шака Зулу: Зулу империясының өрлеуі») және Булпин («Натал және Зулу елі») ең негізгі деректерінің бірі болды.
Nathaniel Isaacs (1808–1872) was an English adventurer who played a part in the history of Natal, South Africa. He wrote a memoir spread over two volumes (whose accuracy is now disputed) called Travels and Adventures in Eastern Africa (1836). This book subsequently became one of the principal sources quoted by writers of the history of Natal, including Morris (The Washing of the Spears: The Rise and Fall of the Zulu Nation),
Ritter (Shaka Zulu: The Rise of the Zulu Empire) and Bulpin (Natal and the Zulu Country).
Ерте өмір
Айзекс Англияның Кентербери қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі саудагер және Чатем қаласының тұрғыны болса, анасы Лени Соломон – Маргейт қалалық Натаниел Соломон мен Нидерландыдан келген Фиби Мицтің қызы еді. 1822 жылы әкесі қайтыс болған соң, ол анасының інісі Саул Соломон ағаға қосылды. Оның туысы Саул Соломон кіші Кейп колониясының белгілі либерал саясаткері болды. 1825 жылдың маусым айында ол ағасын "Мэри" бригінің капитаны лейтенант Кингтің Оңтүстік Африкаға "серіктес" ретінде бірге сапарға шығуына көндірді. Бриг Кептаунда жүгін түсіргеннен кейін Кинг шығыс үнді саудагері Фрэнсис Фаревелл және он сегіз айдан бері хабарсыз жоғалған дәрігер Фрэнсис Финнді іздеу үшін Порт-Наталға аттанды.
Isaacs was born in Canterbury, England, into a Jewish family. His father was a merchant and resident of Chatham and his mother was Lenie Solomon, daughter of Nathaniel Solomon of Margate and Phoebe Mitz who came from the Netherlands. After his father died in 1822, he joined his maternal uncle, Saul Solomon Sr., a merchant based on the island of St. Helena. His cousin, Saul Solomon Jr., was an influential liberal politician of the Cape Colony. In June 1825 he persuaded his uncle to allow him to accompany Lieutenant King, captain of the brig The Mary to South Africa in the capacity of the captain's "companion". After the brig had discharged its cargoes in Cape Town, King sailed for Port Natal to search for the adventurers Francis Farewell, an East India merchant, and Francis Fynn, a physician, from whom nothing had been heard for eighteen months.
Наталда қамалып қалды
1825 жылы 26 тамызда Кейптаундан шығып, "Мэри" кемесі Оңтүстік Африка жағалауында бірнеше тоқтап, 1 қазанда Порт-Наталға жетіп, жағалай тоқтады. Портқа кіргенде, "Мэри" кемесі құмға соғылып, суға батып кетті. Жағалауға жеткен топ Фаревеллдің лагерін тапты, бірақ Фаревелл мен оның серіктері аң аулау экспедициясында болды. Фаревелл оралған соң, Айзекс Зулу патшасы Шаканың інісі Диганеге құрмет көрсету үшін барды. Шака Кингтің келгенін естігенде, Кингті және оның барлық серіктерін өз краалына шақыртты. Исаакс Зулу халқы мен олардың әдет-ғұрыптары туралы ойларын жазды, бұл өте қызықты, себебі ол Зулу халқының еуропалықтардың ықпалына түспеген кездегі жағдайы туралы баяндама. Ол Зулу империясының Оңтүстік Африкадағы ең қуатты кезеңінде Зулулардың күшті патшасы Шакамен күнделікті байланыста болды. Оған көбінесе жақсы қарайтын, оған жоғары дәреже мен құрмет беріп, үлкен жер телімін сыйлады. Шака туралы жазылған көптеген мәліметтер Генри Фрэнсис Финн мен Исаакстың естеліктерінен алынған, олар зулу тілін жетік меңгерген. Лейтенант Фаревелл, Финн және Исаакс Порт-Натал қаласын құрды, кейін Дербан деп аталды, ол қазіргі Оңтүстік Африкадағы екінші ірі қалаға айналды. 1828 жылы Шака патша Исааксты "Индуна Инкула", яғни Наталдың Бас басшысы етіп тағайындап, оған көптеген жерлерді берді.
Leaving Cape Town on 26 August 1825, The Mary the party made several stops along the Southern African coast, anchoring off Port Natal on 1 October. On entry to the port, The Mary foundered when she struck a sandbank. On reaching shore, the party found Farewell's camp, but Farewell and his party were on a hunting expedition. Once Farewell returned, Isaacs accompanied King on a courtesy visit to Dingane, brother of the Zulu king Shaka. Once Shaka heard of King's arrival, King and his entire party were summoned to his kraal. Isaacs records his impressions of the Zulu people and their customs which are particularly interesting as they are an account of the Zulu people before they came under European influence. He lived in daily contact with the powerful King Shaka of the Zulus, at the time the Zulu Empire was at its peak influence in Southern Africa. He was treated on the whole with favour, having rank and honours conferred upon him, as well as a large tract of land. Most of what has been written about Shaka comes from the accounts of Henry Francis Fynn and Isaacs who learned to speak the Zulu language fluently. Lt Farewell, Fynn and Isaacs established the town of Port Natal, later renamed Durban, which became the second largest city in South Africa in modern times. In 1828 King Shaka made Isaacs "Induna Incoola", or Principal Chief of Natal, and granted him great areas of land.
Тарихшылардың түсініктемелері
Соңғы жылдары көптеген ғалымдар Исаактың жазбаларының дұрыстығына күмән келтірді. Родс университетінің академигі Дэн Уайли, Исаакс өзінің және Флинннің кітаптарының сатылымын арттыру үшін Шаканың қатыгездігін әдейі ұлғайтып көрсеткенін айтты. Бірақ басқа тарихшылар Уайлиге қарсы шықты. Зуллу шайқастарының экскурсоводы және тарихшы Петрос Сибани, Шаканың "қатыгез және аяусыз адам болғанына еш күмән жоқ, бірақ сол заманның өзі қатыгез және аяусыз болған" деді. Тағы бір тарихшы Стивен Грей, Исаакстың жазбаларының дұрыстығына күмән келтірді. Ол Чарльз Роуден Маклиннің "The Nautical Magazine" журналындағы жазбаларына түсініктеме беріп, Маклиннің Исаакс туралы ештеңе айтпағанын көрсетті. Сонымен қатар, Маклиннің нақты есімін есінде ұстай алмағандықтан, Исаакс оған "Джон Росс" деген ат берген болуы мүмкін деп болжайды. Грей Исааксқа соншалықты қарсы шығып, екі адамның жазбаларын салыстырып: "Маклин мен Исаакстың [Шаканың қатыгездігі туралы] баяндамаларының арасындағы айырмашылықтар соншалықты анық, олардың қайсысы жалған айтады деп сұрауға тура келеді" деп жазды.
In recent years many academics have questioned the accuracy of Isaac's writings. Dan Wylie, an academic at Rhodes University has asserted that Isaacs deliberately exaggerated the extent of Shaka's brutality to boost the sales of his and of Flynn's books. Other historians though were quick to challenge Wylie. Petros Sibani, a historian and tour guide of Zulu battlefields, said there was no doubting Shaka "was a cruel and ruthless man but they were cruel and ruthless times". Another historian, Stephen Gray, also questioned the accuracy of Isaacs's writings. In his commentary on the writings of Charles Rawden Maclean in The Nautical Magazine, he notes that Maclean made no mention of Isaacs at all. He also conjectures that it was Isaacs who gave Maclean the name "John Ross" because he could not remember Maclean's real name. Gray is scathing of Isaacs to the extent that when comparing the writings of the two men he wrote "The differences between Maclean's and Isaacs' accounts [of Shaka's brutality] are so glaring that one is forced to ask which of the two is plain lying."