Кіріспе

Батыс Врачар немесе Zapadni Vračar (серб кириллісі: Западни Врачар) – Сербияның астанасы Белградтың бұрынғы қалалық ауданы және муниципалитеті. Ол Белградтың Савский Венац муниципалитетінің аумағында орналасқан, қазіргі кезде оның солтүстік бөлігімен шамамен сәйкес келеді.

Орналасқан жері

Zapadni Vračar қазіргі Савский Венец муниципалитетінің солтүстік бөлігін қамтитын аймақта орналасқан. Ол солтүстікте Савамала және Бара Венеция, шығыста Источни Врачар (қазіргі Врачар) және оңтүстікте Сенжак және Джатаган Мала (қазіргі Мостар және Прокоп) шағын аудандарымен шектесетін. Бұл, әлдеқашан болған, кең ауқымды Врачар ауданының батыс бөлігі болды.

Тарих

Батыс Врачар құрылысы Осман империясының билігінен кейін қазіргі Белградтың салынысының басталуын білдіреді. Ол кең көшелер мен бульварлар, саябақтар мен ескерткіштермен салынды. XIX ғасырдың бірінші жартысында осы жерде барлық серб мемлекеттік ғимараттары мен мемлекеттік мекемелері орналасқан. Ортағасырлық Белградтың Калемегдан бекінісінің қамалында тұрған христиан халқы қаланың тығыздығына себеп болды. Түріктердің болуы князь Милош Обреновичтің айналасын кеңейтуін қажет етті. Жақын маңда Савамала, Палилула ауылдары және бұрынғы "Циганская Бара", кейін Бара Венеция деп аталған, кең батпақты жерлер мен жүзімдіктер жатқан кең аумақтар бар еді. Белградтың байлары атаусыз көлге жабайы үйректерге аң аулауға баратын, қазіргі Кнеза Милоша және Король Милана көшелерінің қиылысы. Бүгінгі Зеленый Венац базары орналасқан жерде ХХ ғасырдың басында бассейн болған, сондай-ақ Ұлттық театрды салуға жасалған сәтсіз әрекет те осы жерде болды. 1929-1935 жылдары DIF ғимаратының кешенінде қоғамдық бассейн салынды. Бұл 1904 жылы Дорчол ауданындағы Крисманович ағайындыларының моншасындағы бассейннен кейін Белградтағы екінші бассейн болды. Славия алаңының үстінде, Крагуевац жолы бойында, қазіргі Бостандық бульвары бойында тығыз салынған блок тұрғызылды. Бульвар мен Тиршова және Катичева көшелері арасындағы үшбұрышты аумақта архитектор Никола Несторовичтің "көрікті туындысы" – Мұғалімдер орталығының ірі ғимараты салынды. Оған Đura Bodrošić жобалаған зейнеткерлер үйі (пенсиялық) Катичева көшесіне қарап, ал Тау-кен басқармасы бульварға қарап жалғасты. Катичева көшесінің ар жағында өнеркәсіпші Жорже Рош және оның інісі салған екі ескі үй орналасқан. Үшбұрышты аумақ 1941 жылдың 6 сәуірінде неміс авиациясының Белградты бомбалау кезінде зардап шекті, екі күнге созылған өрттен кейін толығымен өртенді, ал көшедегі Рош үйлері сақталып қалды. 1960 жылға дейін бұл аумақ бос жатты, содан кейін ол жасыл аймақ ретінде жабдықталып, 2021 жылы толыққанды саябаққа айналдырылды. 2021 жылдың тамызында қалалық Мәдени ескерткіштерді қорғау институты Батыс Врачардың екі бөлігін – Батыс Врачар және Мемлекеттік аурухана кешенін – қорғалатын мәдени-тарихи аймақ деп жариялау бойынша зерттеу жүргізіп жатқаны хабарланды.

Қалалық әкімдігі

Врачар муниципалитеті 1952 жылы Белград әкімшілік тұрғыдан аудандардан (район) муниципалитеттерге қайта ұйымдастырылғаннан кейін ресми түрде құрылды. 1955 жылдың 1 қыркүйегінде Врачар Батыс Врачар және Шығыс Врачар болып бөлінді. Бір жарым жыл өткен соң, 1957 жылдың 1 қаңтарында Шығыс Врачардың бір бөлігі Неймар муниципалитетімен және Теразие муниципалитетінің батыс бөлігімен бірігіп, Белградтағы ең кішкентай муниципалитет құрылды. Батыс Врачар Топчидерско Брдо муниципалитетімен бірігіп, Савский Венац муниципалитетін құрды, ал Шығыс Врачардың ең шығыс бөлігі Звездара муниципалитетіне қосылды. Батыс Врачар әлі де Савский Венац ішіндегі шағын жергілікті қауымдастықтың атауы болып табылады, 2002 жылы оның халқы 7 644 адамды құрады (қөршілес жергілікті қауымдастықтарды қоса алғанда 15 991 адам).

Ерекшеліктері

Соколског дома «Матица» ғимараты ауданда, Делиградская көшесі, 27 мекенжайында орналасқан. Ол қазіргі кезде Ескі DIF (Stari DIF) ретінде жақсы танымал. Ғимарат 1929-1935 жылдары салынған. Алғашқы жоспарларда фасадында көптеген мүсіндік әшекейлер көзделген, бірақ құрылыс барысында жоба қарапайым нұсқаға дейін тоғытылды. Оны «серб Гаудиі» деп аталатын архитектор Момир Корунович жобалаған, және бүгінде ол Белградтағы оның ең маңызды қоғамдық құрылысы болып саналады. Ғимарат 2007 жылы мәдени ескерткіш деп жарияланды. 2021 жылдың қараша айында ғимаратқа әсем жарықтар орнатылды. 1928 жылы 79-шы Светозара Марковића көшесінде (бұрынғы 62-ші Студеничка көшесі) Чех үйінің ғимараты салынды. Оны Белградта тұратын чехтар салған. Жер учаскесі 1925 жылы сатып алынып, құрылыс 1926 жылдың қазан айында басталды. Ғимаратта балалар бақшасы, мектеп, театр залы және көптеген кеңселер орналасқан. 1938 жылдан кейін ол Чехословакиядан қашқан және француздық иммиграциялық құжаттарын күткен чех босқындары үшін маңызды тоқтау орны болды. 1941 жылы Белградты неміс әскері басып алғаннан кейін, чех мектебі неміс мектебіне айналды. 1946 жылы чех мектебі қайта ашылды, бірақ 1960 жылы оқушылардың саны азайғандықтан жабылды. 1964 жылы мемлекет ғимаратты мемлекеттік меншікке алды. Ғимарат ешқашан қорғауға алынбаған, бірақ Врачардың алдын ала (уақытша) қорғау аймағының, содан кейін Батыс Врачардың құрамына кірген, ол 2020 жылы тоқтатылды. Онда Батыс Врачар жергілікті қауымдастығының кеңселері орналасқан. 2021 жылдың мамыр айында Сербия президенті Александр Вучич бұл ғимарат Чехияға сыйға берілетінін мәлімдеді.