Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еврей әндері
Jewish hymns
Земмирот немесе З'мирос (zemîrôt, жекеше: zimrah, бірақ көбінесе еркекше zemer деп аталады) – еврей әндері, әдетте еврей немесе арамей тілдерінде орындалады, бірақ кейде шабат күні мен еврей мерекелерінде идиш немесе ладино тілдерінде де айтылады. Ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрге сәйкес, әлдебір қауымдық өзгерістер болғанымен, әрбір земмирот шабаттың үш міндетті тамағының бірімен байланыстырылған: жұма күні кешкі ас, сенбі күнігі ас және сенбі күні күн батқанға дейін басталатын үшінші шабат тағамы. Яһуди дұға кітабының (сидур) кейбір нұсқаларында осы әндердің сөздері әр тамақтан кейінгі (кидуштан) соң берілген. «Земмирот» термині шабат дастарқанында орындалатын әндерді сипаттау үшін қолданылатын көптеген терминдердің бірі болып табылады және бұл термин әсіресе ашкеназдық еврейлердің арасында кең таралған. Испан және португалдық еврейлерде «земмирот» таңғы құлшылықтағы псалмдар тізбегін білдіреді, ол басқа қауымдарда Талмудтағы «п’суке д’зимра» деген атаумен белгілі. Сефард қауымдары өздерінің қосымша діни, үй әндері дәстүрін сипаттау үшін көбінесе «пизмоним» терминін қолданады, бірақ бұл әндер көбінесе шабаттан басқа уақытта орындалады. Идиш тілінде «zemerl» (көпше: zmires) түрі де қолданылады.
Zemirot or Z'miros ( zǝmîrôt, singular: zimrah but often called by the masculine zemer) are Jewish hymns, usually sung in the Hebrew or Aramaic languages, but sometimes also in Yiddish or Ladino during Shabbat and to some extent the Jewish holidays. As a result of centuries of custom, albeit with some communal variations, each of the zemirot has become associated with one of the three obligatory meals of Shabbat: the Friday evening meal, the Saturday day meal, and the third Sabbath meal that typically starts just before sundown on Saturday afternoon. In some editions of the Jewish prayerbook (siddur), the words to these hymns are printed after the (kiddush) for each meal. The term zemirot is one of many that can be used to describe the table hymns of Shabbat, and the term is particularly popular in the parlance of Ashkenazi Jews. When used by Spanish and Portuguese Jews, zemirot refers to the sequence of psalms in the morning service, known to other communities by the Talmudic name p'suqe d'zimra. The Sephardic communities often use the term pizmonim to describe their own tradition of extra liturgical, domestic songs, albeit these songs are more commonly sung at times other than Shabbat. In Yiddish, the variant zemerl (plural: zmires) is also used.
Сөздері мен ән мәтіні
Көптеген земирот ерте орта ғасырларда әртүрлі раввиндер мен ғалымдар жазған өлеңдер жинағынан туындаған, кейін олар музыкаға қойылған. Олардың кейбіреулері земирот сияқты паралитургиялық мақсаттарға, ал басқалары пиютим сияқты литургиялық қолдануға бейімделген. 11-12 ғасырларда земиротты үй жағдайында ән салу дәстүрі еврей практикасында кеңінен таралды. Әсіресе 16 ғасырда, Сафед және Италия қалаларындағы Исаак Лурия және Израиль Наджара сияқты каббалистер, оларды сенбі күні әндері ретінде пайдалану ниетімен мәтіндер жазды, сол кездегі еврей ой-санасындағы мистикалық жаңаруға ықпал етті. Бұл земироттар, Левант және Түркия аймандарының беймәлім музыкалық үлгілерін немесе стильдерін пайдаланып, кейде олардың метафоралық тәсілдерін де қолданып, оларға тәуелді болған ықпалды мистикалық идеологиялар сияқты, еврей әлеміне кеңінен тарады. Басқа земироттар, мүмкін, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен анонимді халық әндері болған. Мазмұны жағынан земирот көбінесе сенбі күнінің немесе атап өтіліп жатқан мерекенің тақырыптарына назар аударады, сонымен қатар Киелі кітап, "Сефер Йецира" сияқты мистикалық еңбектер, Мидраш немесе Талмуд және заң әдебиеті сияқты алуан түрлі еврей канонына сілтемелер жасайды, бұл көркемдік немесе экспрессивтік мақсаттарға қызмет етеді. Кейбір әндер негізінен дидактикалық сипатта болып, сенбі күнгі тыйымдарды тізімдейді және ізгілікке шақырады, сонымен қатар Шаббаттың құнды қазына және келісім екенін атап көрсетеді. Көбінесе, лирикалық байланыс Шаббатпен тек жанама түрде болады. Уақыт өте келе, әртүрлі әндер, Шаббат туралы тікелей айтылмаса да, құтқарылу және еврей халқының таңдалуы сияқты Шаббат метафораларын қамтығандықтан, сенбі күнімен немесе мерекелермен байланыстырылды. Бұл күшейтілген тақырыптар Шаббатты сақтаудың рухани мақсаттарын нығайтады.
Many zemirot derive from a corpus of poems written by various rabbis and sages during the early Middle Ages, which were then set to music at a later point, with some appropriated for paraliturgical purposes, such as the zemirot, and others for liturgical use, as with the piyyutim. The extra liturgical domestic tradition of singing the zemirot increasingly gained a foothold in Jewish praxis by the 11th to 12th centuries. In the 16th century, especially, certain kabbalists of Safed and Italy such as Isaac Luria and Israel Najara, specifically authored texts with the intention of utilization as Sabbath song texts, helping to promote a mystical renaissance in Jewish thought they were pioneering at the time. Using the tunes or styles of surrounding gentile musical selections from the Levant and Turkey, and at times deploying their metaphorical strategies as well, these zemirot have diffused throughout the Jewish world similarly to the influential mystical ideologies on which they depend. Others of the zemirot were likely conceived as anonymous folk songs that have been passed down from generation to generation. Lyrically, zemirot tend to focus on the themes of the Sabbath or the specific holiday being celebrated while employing intertextual references to the extended Jewish canon from sources as diverse as the Bible, mystical works like Sefer Yetzirah, Midrash, or Talmudical or legal literature for either artistic or expressive reasons. Certain songs are primarily didactic, listing Sabbath prohibitions and issuing recommendations for pious conduct, while underscoring the ideas of Shabbat as a treasure and covenant. Often the lyrical tie in to Shabbat is merely implicit. Over time, various songs have acquired an association with the Sabbath or holidays based on their incorporation of metaphors for Shabbat such as redemption and Jewish chosenness, even when mention of Shabbat is absent. These heightened themes reinforce the spiritual goals of Shabbat observance.
Әндері
Земирот әуендері бір яһуди қауымынан екіншісіне қатты өзгешеді, бұл яһуди діни мазмұнының жергілікті әуендерге және/немесе яһуди емес халық арасындағы музыкалық стильдерге бейімделуінің нәтижесі. Сондықтан, репертуарлар олардың пайда болған жер аударған яһуди қауымдастықтарында әртүрлі болады. Кейбір еуропалық орталықтарда земирот әуендері, кең қатысуды қамтамасыз ету үшін, неміс халық әндерінің әуендік үлгілеріне жақын, әдейі жеңіл жасалды. Земирот өзінің қарапайымдылығымен кантиорлық синагог діни музыкасының күрделілігіне қарсы салмақ ретінде жиі танылды. Дегенмен, земирот кейде көрнекті кантиорлық фразаларды қосуға мүмкіндік берді, осылайша земиротты яһуди еместердің халық репертуарынан ерекшелендіріп, оларды еврей музыкалық дамуымен байланыстырды. Бірақ, кем дегенде кейбір ашкеназ әуендері, әсіресе өлең ұзындығы әртүрлі әндер үшін (яғни, земироттың әдеттегі құрылымынан – рефрен мен белгілі ұзындықтағы өлеңдердің кезектесуінен) виртуоздық стильде солистерге арналған. Ал сефард әуендері көбінесе әсемдеулі болады. Бір танымал әнұран, Адон Олам («Әлемнің Иесі»), өте бейімделгіш екенін дәлелдеді және көптеген әуендерге қойылды. Бүгінгі күнге дейін сол ежелгі мәтіндерге жаңа әуендер жазылуда. Алайда, қазіргі уақытта жаңа діни емес мәтіндердің жазылуы сирек, тек сефард және мизрахи яһуди қауымдастықтарында (мысалы, Аарон Амрам, Ашер Мизрахи және т.б.) пизмонимдер жазылуда.
The melodies of the zemirot vary greatly from one Jewish community to another, a result of the adaptation of Jewish liturgical content to what was available, namely local tunes and/or styles of music amid non Jews. Hence, repertoires will differ among the diverse Jewish exilic communities in which they originated. In certain European centers, the zemirot were devised to be purposely accessible, hewing close to the melodic models of German folksongs so as to support the participation of the wider community in singing. The zemirot in their simplicity often proved a counterpoint to the growing elaborateness of cantorial synagogal liturgical music. Even still, the zemirot have lent themselves to the occasional insertion of opulent cantorial phrases, differentiating these zemirot from the gentile folk repertoires by uniting them with specifically Jewish musical developments. Still, at least some Ashkenazi tunes were conceived of for soloists in a more virtuosic vein, particularly for songs with deviating verse lengths (i. e. in contrast to the norm of zemirot alternating between choruses and verses of fixed length). By contrast, Sephardic tunes are generally more florid. One famous hymn, Adon Olam, (Ruler of the Universe) has proven particularly adaptable, and has been set to numerous tunes. New tunes continue to be written today for the same ancient lyrics. It is currently relatively rare, however, for new paraliturgical texts to be written, except for in the Sephardic and Mizrachi Jewish communities, (e. g. Aharon Amram, Asher Mizrachi, etc.) where pizmonim continue to be penned.
Тарих
Земирот Шаббат үстелімен ажырасып жатыр, бұл – қатысушылардың құлшынысын білдіретін, үйде оқылатын литургияның бір түрі және синагогтағы әнмен тең дәрежеде. Шаббат мерекесінде әндерді тағамдық рәсімдерге қосу, яһуди дінінің үйдегі дастарқанды ғибадатханадағы құрбандық тақтасының бейнесіне айналдыру арқылы мақсатына жетуге көмектеседі деп саналады. Земирот әнін орындау туралы алғашқы мәліметтер 13 ғасырдың басында жазылған Machzor Vitry атты солтүстік француз қолжазбасында кездеседі. Ғалым Альберт Кохнның сөзіне сәйкес, Machzor Vitry-ға күндізгі және кешкі тамаққа арналған әндердің тұрақты тізімі енгізілген. Бұл раббилердің бастамасы болып табылады, олар осы оқиғаға арналған күрделі мәтінді әндермен толыққан, үйдегі литургияны жасауға тырысқан, әсіресе Ибн Эзра және басқа да шеберлердің поэзиясынан алынған. Рабби Елеазар Вормстың айтуынша, земирот әр түрлі мақсаттарда қолданылуы мүмкін, Шаббат түскі асы мен үшінші астың міндетті уақыттарын бөлу немесе тамақтан кейінгі дұғаның орнына қолданылатын рәсімдік мүмкіндіктерге айналған.
The zemirot are quintessentially associated with the Shabbat table, as a domestic form of liturgy constituting a pious practice for participants and vying in stature with synagogal singing. The inclusion of songs into the gustatory rites of Shabbat is thought to help achieve the Jewish religious aspiration of transforming the domestic table into a recreation of the Temple altar. The first evidence for the practice of singing zemirot occurs in the northern French manuscript Machzor Vitry, from around the turn of the 13th century. Per scholar Albert Kohn, the Machzor Vitry included a fixed repertoire of day and evening meal songs as a rabbinic initiative to create a domestically situated liturgy complete with sophisticated song texts for the occasion, particularly from poetry written by rabbis such as Ibn Ezra and other masters. According to Rabbi Eleazar of Worms, the zemirot could also have had various functional uses, becoming ritualized occasions for separating between the obligatory meals of Shabbat lunch and the third meal, or substituting for Grace after Meals.