Кіріспе

Француз философы, белсенді және жазушы (1937–2015)

Андре Глюксманн (Глюксман; 19 маусым 1937 – 10 қараша 2015) – француз философы, белсенді және жазушы. Ол жаңа философтардың жетекші тұлғасы болды. Глюксман мансабын марксист ретінде бастады, бірақ "La Cuisinière et le Mangeur d'Hommes" (1975) атты танымал кітабында марксизм-ленинизмді және нақты социализмді жобады, содан кейін коммунизмге қарсы шығып, Кеңес Одағы мен одан кейінгі Ресейдің сыртқы саясатын ашық сынады. Ол адам құқықтарын қатты қолдады. Кейінірек ол ислами терроризмнің ислам мен Батыс әлемі арасындағы өркениеттер қақтығысының салдары деген пікірге қарсы болды.

Алғашқы жылдар

Андре Глюксманн 1937 жылы Булонь-Биланкур қаласында Австрия-Мажарстаннан келген ашкенази еврей ата-анасының ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Солтүстік Буковинадағы Черновицтен шыққан, кейін Румынияның құрамына кірген, қазір Украинадағы қала, ал анасы Прагадан, кейін Чехословакияның астанасы болған. Глюксманның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты, ал анасы мен әпкесі француз Төңкерісіне белсенді қатысты. Отбасы Холокост кезінде "лагерьтерге депортациядан мүжілген", бұл Глюксманның "мемлекеттің барбарлықтың түпкі көзі" деген идеяларын қалыптастыруына әсер етті. Вьетнам соғысы жылдарында Глюксман вьетнамдық қайықпен жүрген адамдарды қолдағаннан кейін ұлттық деңгейде танымал болды. Бұрын олар екеуі де танымал марксистер болған. Біраз уақыттан кейін олар, өз буынындағы марксизмді қабылдамаған басқалармен бірге, Левидің жасаған "Жаңа философтар" терминімен белгілі болды. Берлин қабырғасы құлағаннан кейін Глюксманн атом энергиясын қолдануды жақтады. Ол 1999 жылы Сербияға НАТО-ның араласуын қолдады, сондай-ақ Чечняның тәуелсіздігін жақтады.

Философия

Глюксманн өзінің "Манхэттендегі Достоевский" атты кітабында нигилизм, әсіресе Достоевскийдің "Жындар" және "Қарамазов ағайындылары" романдарында бейнеленгендей, қазіргі терроризмнің "ерекше формасы" екенін айтады. Иван Карамазовтың "Егер Құдай болмаса, бәрі де рұқсат" деген тұжырымын пайдалана отырып, Глюксман былай деп аргументтейді: "Нигилистік терроризмнің мәні – Құдай бар және мен оның өкілімін, немесе Құдай жоқ және мен оның орнына өзімді қоямын, сондықтан бәрі де рұқсат". Глюксман ислам терроризмі – ислам мен Батыс арасындағы мәдениеттер қақтығысының салдары деген пікірге қарсы шығып, ислам терроризмінің алғашқы құрбандары – мұсылмандар екенін көрсетті. Ол былай деп жазды: "Неліктен Дарфурда қаза болған 200 мың мұсылман Ливандағы 200 есе аз қаза болғандарға қарағанда азырақ ашу тудырады? Мұсылманның басқа мұсылманның қолынан қаза табуы мұсылман билігінің көзінде немесе Батыстың жаман ар-ұжданы арқылы қарағанда есепке алынбайды деген қорытынды жасауымыз керек пе?"

Кейінгі жылдар

Глюксманн Батыс әскери қимылын Ауғанстан мен Иракта қолдады және Ресейдің сыртқы саясатын қатты сынға алды, мысалы, Чеченстанның тәуелсіздігін қолдады. Ол Грузиядан Абхазия мен Оңтүстік Осетияның тәуелсіздігіне қарсы болды, Грузияның Ресейге қарсы Еуропалық Одақтың "энергетикалық тәуелсіздігін" сақтау үшін, бұрынғы кеңестік республикалардағы мұнай және газ қоры арқылы маңызды екенін айтты. "Егер Тбилиси құласа, Газпромды айналып өтудің және Әзірбайжан, Түркіменстан және Қазақстанның газ бен мұнай байлығына дербес қол жеткізудің жолы болмайды" деді ол. Глюксманн мұны ресейліктердің Украина мен Еуропаға газды тоқтатуға ниетті екендігінің дәлелі ретінде келтірді. Ол былай деп жазды: "Мәскеудегі әскери хордың орындаған танымал әнін қарастырайық. Оның қосымы "Газпромның" дайындап жатқан "жарық болашағын" көрсетеді: "Еуропаның бізбен мәселесі бар ма? Біз газды тоқтатамыз". Ресей жұртшылығы бұл әнді ұнатады". Глюксманн 2007 жылғы француз президенттік сайлауында Николя Саркозиді қолдады. 2008 жылдың тамызында ол Вацлав Гавел, Десмонд Туту және Вэй Цзиншеньмен бірге Қытай билігін 2008 жылғы жазғы Олимпиада кезінде де, одан кейін де адам құқықтарын құрметтеуге шақыратын ашық хатқа қол қойды. Ол сондай-ақ Еуропалық сана мен коммунизм туралы Прага декларациясына қол қойды.

Сұхбаттар

"Андре Глюксменмен сұхбат". Telos 33 (1977 жылғы күзі). Нью-Йорк: Телос баспасы.