Кіріспе
Назарет жазуы немесе Назарет жарлығы – грек тілінде жазылған мәрмәр тақташа, онда аты аталмаған Цезарь қабірлерді бұзуға немесе зираттарды зардап етуге ұшырағандарға өлім жазасын тағайындаған бұйрық жазылған. Эпиграфиялық зерттеулерге сүйене отырып, бұл жазу біздің заманымыздың бірінші жартысында, яғни I ғасырда жасалған деп саналады. Оның қайдан алынғаны белгісіз, бірақ француз коллекционері бұл тасты Назареттен сатып алған. Қазіргі таңда ол Лувр мұражайының қорында сақталуда. Ғалымдар бұл мәтінді рим құқығының қабірлерді ашу және қайта жерлеумен байланысты ережелерінің аясында қарастырады, бұл туралы Планий де айтқан. Бұл жазу кейбір авторлар үшін қызығушылық тудырады, себебі оның Исаның тарихилығымен байланысы бар деген болжам бар, бірақ мәтінде Назареттен шыққан Иса туралы ешқандай сілтеме жоқ. 2020 жылы мәрмәрдің изотоптарын зерттеу нәтижесінде тақташаның Грекияның Кос аралындағы карьерден алынғаны анықталды, бұл оның Исамен байланысы бар деген теорияға күмән келтірді және оның б.з.т. 20 жылдары Кос тираны Никиас қабірінің қорқынышқа түсірілуіне жауап ретінде жазылған болуы мүмкін деген жорамалға негіз салды.
The Nazareth Inscription or Nazareth decree is a marble tablet inscribed in Greek with an edict from an unnamed Caesar ordering capital punishment for anyone caught disturbing graves or tombs. It is dated on the basis of epigraphy to the first half of the 1st century AD. Its provenance is unknown, but a French collector acquired the stone from Nazareth. It is now in the collections of the Louvre. The text is read by scholars in the context of Roman law pertaining to exhumation and reburial, mentioned also by Pliny. The inscription is of interest to some authors for its indirect relationship to the historicity of Jesus, even though the text contains no reference to Jesus of Nazareth. A 2020 study of the marble's isotopes showed that the tablet came from a quarry in the Greek island of Kos, casting much doubt on the theory that it has any relationship to Jesus, and it may instead have been inscribed as a reaction to the desecration of the grave of the Kos tyrant Nikias circa 20 BCE.
Құқықтық және мәдени негіздер
Violatio sepulchri ("мазарды бұзу") Рим заңы бойынша қылмыс болды, бұл туралы Цицерон (б.з.д. 43 ж.) айтқан. Назарет жазуы осы қылмыс үшін өлім жазасын қарастырады. Дұрыс жерлеу рәсімдері өткізілген қабір діни орынға айналып, құдайға тиесілі болып, адамдардың құзырынан шығатын. Мәтінде "құдайлар" деген көпше түрі қолданылғандықтан, Зулуэта бұл жазудың грек мәдениетіне жақын Декаполис аймағынан шыққан деген қорытындыға келді. Зулуета сияқты, Дж. Спенсер Кеннард кіші, "Цезарь" деген сілтеме жазудың Самария немесе Декаполистен болуы керек екенін көрсетеді, өйткені Ғалилея Клавдий билікке келгенге дейін тәуелді ханшалықпен басқарылды. Кейбір авторлар жазудың ғалилеялық тегіне сүйене отырып, оны Рим империясының Исаның бос қабіріне жасаған нақты реакциясы деп түсіндірді. Егер жазу бастапқыда Ғалилеяда орнатылған болса, онда ол Рим билігінің сол жерде орнатылған 44 жылдан ертерек болмайды. Ғалымдар тақтаның артқы жағынан үлгі алып, лазерлік абляция әдісімен тастың изотоптық қатынасын анықтады. Назарет жазуында мәйіттің қорлануы туралы ешқандай сөз жоқ, тек оны зұлым ниетпен басқа жерге көшіру туралы айтылған. Сондай-ақ, тек бір емес, бірнеше мәйіттердің қабірден алынғаны да көрсетілген. 2020 жылғы зерттеудің авторларының бірі Кайл Харпер, Назарет жазуының Август Никиастың мәйітін қорлауға байланысты жазылған деген теория әлі дәлелденбегенін мәлімдеді. Израильде мәрмәр жоқ, сондықтан кез келген мәрмәр басқа жерден, ең алдымен Римнен Яһудеяға дейінгі жол бойындағы аймақтан әкелінуі керек. Жазудың нашар грек тілінде жазылуы, оның грек тілінде сөйлейтін аймақта жасалмағанын көрсетеді.