Кіріспе

Назарет жазуы немесе Назарет жарлығы – грек тілінде жазылған мәрмәр тақташа, онда аты аталмаған Цезарь қабірлерді бұзуға немесе зираттарды зардап етуге ұшырағандарға өлім жазасын тағайындаған бұйрық жазылған. Эпиграфиялық зерттеулерге сүйене отырып, бұл жазу біздің заманымыздың бірінші жартысында, яғни I ғасырда жасалған деп саналады. Оның қайдан алынғаны белгісіз, бірақ француз коллекционері бұл тасты Назареттен сатып алған. Қазіргі таңда ол Лувр мұражайының қорында сақталуда. Ғалымдар бұл мәтінді рим құқығының қабірлерді ашу және қайта жерлеумен байланысты ережелерінің аясында қарастырады, бұл туралы Планий де айтқан. Бұл жазу кейбір авторлар үшін қызығушылық тудырады, себебі оның Исаның тарихилығымен байланысы бар деген болжам бар, бірақ мәтінде Назареттен шыққан Иса туралы ешқандай сілтеме жоқ. 2020 жылы мәрмәрдің изотоптарын зерттеу нәтижесінде тақташаның Грекияның Кос аралындағы карьерден алынғаны анықталды, бұл оның Исамен байланысы бар деген теорияға күмән келтірді және оның б.з.т. 20 жылдары Кос тираны Никиас қабірінің қорқынышқа түсірілуіне жауап ретінде жазылған болуы мүмкін деген жорамалға негіз салды.

Құқықтық және мәдени негіздер

Violatio sepulchri ("мазарды бұзу") Рим заңы бойынша қылмыс болды, бұл туралы Цицерон (б.з.д. 43 ж.) айтқан. Назарет жазуы осы қылмыс үшін өлім жазасын қарастырады. Дұрыс жерлеу рәсімдері өткізілген қабір діни орынға айналып, құдайға тиесілі болып, адамдардың құзырынан шығатын. Мәтінде "құдайлар" деген көпше түрі қолданылғандықтан, Зулуэта бұл жазудың грек мәдениетіне жақын Декаполис аймағынан шыққан деген қорытындыға келді. Зулуета сияқты, Дж. Спенсер Кеннард кіші, "Цезарь" деген сілтеме жазудың Самария немесе Декаполистен болуы керек екенін көрсетеді, өйткені Ғалилея Клавдий билікке келгенге дейін тәуелді ханшалықпен басқарылды. Кейбір авторлар жазудың ғалилеялық тегіне сүйене отырып, оны Рим империясының Исаның бос қабіріне жасаған нақты реакциясы деп түсіндірді. Егер жазу бастапқыда Ғалилеяда орнатылған болса, онда ол Рим билігінің сол жерде орнатылған 44 жылдан ертерек болмайды. Ғалымдар тақтаның артқы жағынан үлгі алып, лазерлік абляция әдісімен тастың изотоптық қатынасын анықтады. Назарет жазуында мәйіттің қорлануы туралы ешқандай сөз жоқ, тек оны зұлым ниетпен басқа жерге көшіру туралы айтылған. Сондай-ақ, тек бір емес, бірнеше мәйіттердің қабірден алынғаны да көрсетілген. 2020 жылғы зерттеудің авторларының бірі Кайл Харпер, Назарет жазуының Август Никиастың мәйітін қорлауға байланысты жазылған деген теория әлі дәлелденбегенін мәлімдеді. Израильде мәрмәр жоқ, сондықтан кез келген мәрмәр басқа жерден, ең алдымен Римнен Яһудеяға дейінгі жол бойындағы аймақтан әкелінуі керек. Жазудың нашар грек тілінде жазылуы, оның грек тілінде сөйлейтін аймақта жасалмағанын көрсетеді.