Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ф. Листтің хорлық симфониясы
Choral symphony by Franz Liszt
"Фауст симфониясы" (Eine Faust Symphonie in drei Charakterbildern), S.108, немесе жай ғана "Фауст симфониясы" – венгр композиторы Франц Листтің Иоганн Вольфганг фон Гётенің "Фауст" драмасынан шабыттанған хорлық симфониясы. Симфонияның тұңғыш орындалуы 1857 жылдың 5 қыркүйегінде Веймар қаласында Гёте-Шиллер ескерткішінің ашылу салтанатында болды.
A Faust Symphony in three character pictures (Eine Faust Symphonie in drei Charakterbildern), S.108, or simply the "Faust Symphony", is a choral symphony written by Hungarian composer Franz Liszt inspired by Johann Wolfgang von Goethe's drama, Faust. The symphony was premiered in Weimar on 5 September 1857, for the inauguration of the Goethe–Schiller Monument there.
Құрылымы
Листтің атауы шығарманың құрылымына жақындығының алғашқы белгісі: «Гетеден алынған үш кейіпкер эскизі бойынша Фауст симфониясы: (1) Фауст, (2) Гретхен, (3) Мефистофель». Лист Гете драмасының сюжетін айтуға тырыспайды, екінші жағынан, ол үш басты кейіпкердің музыкалық бейнелерін жасайды. Осы арқылы, бұл симфония көп бөлімді жұмыс болғанымен және соңғы сәттерінде ерлер хорын пайдаланғанымен, Лист өзінің симфониялық поэмаларындағы эстетикалық көзқарасты ұстанады. Шығарманың ұзақтығы шамамен жетпіс бес минутты құрайды.
The first clue as to the work's structure is in Liszt's title: "A Faust Symphony in Three Character Sketches after Goethe: (1) Faust, (2) Gretchen, (3) Mephistopheles." Liszt does not attempt to tell the story of Goethe's drama. Rather, he creates musical portraits of the three main protagonists. By doing so, though this symphony is a multi movement work and employs a male chorus in its final moments, Liszt adopts the same aesthetic position as in his symphonic poems. The work is approximately seventy five minutes in duration.
Фауст
Бұл үлкен масштабтағы бөлім (әдетте 30 минутқа созылады) өте еркін соната формасы, қысқа орталық дамуы және ұзақ қайталануы бар. Бұл бөлімді бүкіл симфонияның синтезі деп айтуға болады, өйткені оның көптеген тақырыптары мен мотивтері әртүрлі түрінде, Листтің Веймар жылдары ең жоғары деңгейге жеткен тақырыптық трансформация процесіне сәйкес келеді. Симфонияның негізгі тональдығы (C минор) кеңейтілген триадалардан тұратын және хроматикалық гамманың барлық он екі нотасын тізбектей қамтитын ашылу тақырыбымен бұрмаланады (бұл кез келген музыкада қарапайым хроматикалық гаммадан басқа он екі тондық қатарды алғаш рет жариялаған). Бұл тақырып шындық пен білімді мәңгі іздейтін арманшыл, қараңғы Фауст образын тудырады. Содан кейін, обоймен ұсынылатын, «Ностальгия» деп аталатын тақырып келеді. Баяу крещендоның соңында Фаусттың өмірдің ләззаттарына деген тоймас құштарлығын бейнелейтін күшті Allegro agitato ed appassionato тақырыбы пайда болады – бұл тақырып жоғары хроматикалық элементтердің салмағымен құлау қаупінде тұрған C минорды орнықтырады. Обой мен кларнеттің мелодиясы кейіпкердің «азапты ләззатын» көрсетеді. Соңғы тақырып пентатоникалық және нығайып тұрған. Осы элементтердің бәрінен Лист күш пен сән-салтанатқа толы музыкалық құрылымды тоқиды, кейбір сыншылар мұнда композитордың өзінің портретін таниды.
This large scale movement (usually lasting around 30 minutes) is a very loose sonata form with a short central development and a protracted recapitulation. One might say that this movement represents the very synthesis of the whole symphony, since many of its themes and motives appear throughout the score in various guises, a process of thematic transformation which Liszt mastered to the highest level during his Weimar years. The basic key of the symphony (C minor) is already rather blurred by the opening theme made up of augmented triads and containing all twelve notes of the chromatic scale consecutively (this is the first published use of a twelve tone row, other than a simple chromatic scale, in any music). This theme evokes the gloomy Faust, a dreamer, in everlasting search for truth and knowledge. Next follows the so called 'Nostalgia' theme introduced by the oboe. At the end of a slow crescendo, there appears a violent Allegro agitato ed appassionato theme, depicting Faust's insatiable appetite for the pleasures of life – this theme establishes a gingery C minor threatened with collapse under the weight of highly chromatic elements. A melody of the oboe and clarinet represents the hero's 'painful delights'. The last theme is pentatonic and resolute. From all these elements Liszt weaves a musical structure of power and grandeur, in which some critics recognise the composer's self portrait.
Гретшен
Бұл баяу қозғалыс А мажорлық күйде. Флейта мен кларнеттерге арналған кіріспеден кейін, біз виоланың нәзік әшекейлерімен бейнеленген, таза обойдың әуенін естиміз, ол Гретченнің таза, мінезді ізгілігін көрсетеді. Кларнет пен скрипка арасындағы әңгіме оның гүлдің жапырақтарын "Сүйеді, сүймейді" ойынында ойша жұлып жатқанын сипаттайды. Ол Фаустқа ғашық, сондықтан Фаусттың тақырыптары музыкаға біртіндеп енгізіледі, оның және Гретченнің тақырыптары құмарлыққа толы махаббат дуэтін құрайды. Бұл екінші бөлімді тыныш және қысқа қайталауға жеткізеді. Лоренс Крамер жазғандай, Гретчен қозғалысының тағы бір түсіндірмесі – "Біз Гретченнің музыкасы деп атап жүргеніміз, шын мәнінде Фаусттың музыкасы". Гретченнің бүкіл қозғалысы оны Фаусттың көзқарасынан бейнелеу ретінде қарастырылуы мүмкін. Осылайша, тыңдаушы Гретчен емес, Фауст туралы көбірек біледі. Гетенің драмасында ол күрделі кейіпкер, ал Листтің симфониясында ол әдемі және бір өлшемді – бұл, мүмкін, Фаусттың қиялында ғана болатын жеңілдетілген бейне. Тыңдаушы бұл маскарадты Фауст киген "Гретчен" маскасы 44-тен 51-ге дейінгі және 111-ші тактіден қозғалыстың соңына дейін Фауст тақырыптарының пайда болуымен бірге сынып қалғанда сезеді.
This slow movement is in the key of A major. Following the introduction on the flutes and clarinets, we are given the pure oboe's melody figurated by the viola's tender decorations, which expresses Gretchen's virginal innocence. A dialogue between clarinet and violins describes her naively plucking the petals of a flower, in a game of 'he loves me, he loves me not'. She is obsessed by Faust, and therefore we may hear Faust's themes being introduced progressively into the music, until his and Gretchen's themes form a passionate love duet. This draws the second movement to a peaceful and short recapitulation. An alternative interpretation of the Gretchen movement is that, as Lawrence Kramer writes, "What we have been calling Gretchen's music is really Faust's." The entire Gretchen movement could be seen as representing her from the perspective of Faust. Consequently, the listener really learns more about Faust than about Gretchen. In Goethe's drama, she is a complex heroine. In Liszt's symphony, she is innocent and one dimensional—a simplification that could arguably exist exclusively in Faust's imagination. The listener becomes aware of this masquerade when the "Gretchen" mask Faust is wearing slips with the appearance of the Faustian themes in bars 44 through 51 and bar 111 to the end of the movement.
Мефистофел
Кейбір сыншылар Гречен сияқты Мефистофельді де абстракция ретінде қарастыруға болатынын айтады. Бұл жағдайда, ол Фауст мінезінің жойқыңдыққа ұрындыратын жағын бейнелейді, ал Фауст Мефистофельдің кейіпін кию арқылы өз адамдығын ұсынып, оны әжуалайды. Хордың мәтіні сондай-ақ Густав Малердің сегізінші симфониясының аяқталуы болып табылады.
Some critics suggest that, like Gretchen, Mephistopheles can be seen as an abstraction—in this case, one of the destructive aspects of Faust's character, with Faust mocking his humanity by taking on Mephistopheles' character. The text of the chorus is also the end of Gustav Mahler's eighth symphony.
Аспаптар
Бұл шығарма пикколь, екі флейта, екі гобой, екі кларнет, екі фагот, төрт француз мүйізі, үш труба, үш тромбон, туба, тимпани, тарелка, үшбұрыш, орган, арфа және скрипкалар тобынан тұратын оркестр үшін жазылған. Соңғы бөлімде тенор солисі және TTB ерлер хоры (екі тенор және бір бас дауысы) қолданылады.
The work is scored for an orchestral complement of piccolo, two flutes, two oboes, two clarinets, two bassoons, four French horns, three trumpets, three trombones, tuba, timpani, cymbals, triangle, organ, harp, and strings. A tenor soloist and TTB male choir (two tenor parts and single bass part) are also employed in the final movement.
Құрамы
Гектор Берлиоз, өзінің «Фауст» нұсқасын жазған және Листтің «Фауст» симфониясының соңғы арнауы болған, 1830 жылдары Гетенің «Фаустын» Герар де Нервалдың француз тіліне аудармасы арқылы Листке таныстырды. 1840 жылдардан бастап эскиздері болғанымен, ол бұл шығарманы жазуға тартынды. Бір хат алмасушысына әзілмен: «Маған ең жаман иезуит сіздің Гетеңізден де қымбат» деді. 1869 жылғы хатында Лист «Фауст» пен «Манфредті» салыстырып, былай деді:
Hector Berlioz, who wrote his own version of Faust and became the eventual dedicatee of Liszt's Faust Symphony, introduced Liszt to Goethe's Faust in the 1830s through the French translation of Gérard de Nerval. Although sketches exist from the 1840s, he was hesitant about composing this work. He commented wryly to one correspondent, "The worst Jesuit is dearer to me than the whole of your Goethe." In an 1869 letter, Liszt makes a revealing comparison between Faust and Manfred:
<blockquote>Жас кезімде «Манфредке» құштарлықпен ғашық болдым және оны «Фаусттан» әлдеқайда жоғары бағаладым, ол сіз бен менің арамызда, поэзиядағы керемет беделіне қарамастан, маған анық буржуазиялық кейіпкер болып көрінді. Сондықтан ол «Манфредтен» гөрі әртүрлі, толық, бай және сұхбаттас бола алады. «Фаусттың» тұлғасы шашырап, таралады; ол ешқандай әрекет жасамайды, өзін ерікке салуға рұқсат береді, күмәнданады, тәжірибелер жасайды, жолын жоғалтады, ойланады, сөйлеседі және өзінің шағын бақытына қызығушылық танытады. «Манфред» әрине, Мефистофельдің жаман серіктеріне шыдай алмас еді, ал егер ол Маргаританы сүйген болса, оны өлтіре алатын еді, бірақ «Фауст» сияқты қорқақтап тастамас еді. Берлиоздың 1852 жылы композитордың басқаруымен «Фаусттың кінәсі» операсының қойылымы Листті одан әрі ынталандырды, бірақ ол әлі де тартынды және принцесса Каролина фон Сайн-Витгенштейнге: «Гетеге қатысты кез келген нәрсе маған қауіпті» деп жазды. Дегенмен, симфонияның соңғы серпілісі 1854 жылдың тамыз және қазан айлары аралығындағы екі айлық кезеңде болды. Бұл кезең ағылшын романисі Мэри Энн (Мариан) Эванстың Веймарға сапарымен бірге өтті, ол Джордж Элиот атты псевдонимімен танымал болды. Оның серігі Джордж Генри Льюис Гете туралы өмірбаянына ақпарат жинады. Листтің Альтенбург резиденциясына барған Льюис пен Элиот онымен және принцесса Каролинамен Гете және неміс әдебиетіндегі орны туралы бірнеше рет әңгімелесті. Лист жазуды бастағаннан кейін, ол толығымен жұмысына берілді; шығарма шабыттың ыстық толқынында жасалды. 1880 жылы Лист екінші бөлімге оннан астам такт қосты.</blockquote>
<blockquote>In my youth I passionately admired Manfred and valued him much more than Faust, who, between you and me, in spite of his marvellous prestige in poetry, seemed to me a decidedly bourgeois character. For that reason he becomes more varied, more complete, richer, more communicative (than Manfred) Faust's personality scatters and dissipates itself; he takes no action, lets himself be driven, hesitates, experiments, loses his way, considers, bargains, and is interested in his own little happiness. Manfred could certainly not have thought of putting up with the bad company of Mephistopheles, and if he had loved Marguerite he would have been able to kill her, but never abandon her in a cowardly manner like Faust. The performance of Berlioz's La Damnation de Faust in 1852, conducted by the composer, encouraged Liszt further, though he still hesitated, writing Princess Carolyne von Sayn Wittgenstein, "Anything having to do with Goethe is dangerous for me to handle." However, the final catalyst for the symphony came in a two month period between August and October 1854. This period coincided with a visit to Weimar by English novelist Mary Ann (Marian) Evans, better known by her pen name George Eliot. Her consort George Henry Lewes was gathering information for his biography of Goethe. During visits to Liszt's residence, the Altenburg, Lewes and Eliot had several discussions with both him and Princess Carolyne about Goethe and his place in German literature. Once Liszt began writing, it was all consuming; the work was produced in a white heat of inspiration. In 1880, Liszt added some ten bars to the second movement.
Өнер тарихы
1857 жылы Лист жетекшілігімен алғашқы қойылымынан кейін симфония (соңғы хор мен тенор солисі қосылған қайта жөнделген нұсқасы) 1861 жылы Ханс фон Бюлов жетекшілігімен екінші рет орындалды, дәл сол жылы партитура жарияланды. Рихард Вагнер Веймардағы осы қойылымды көрді: «Листтің Фауст симфониясын дирижерлеуге таңдалған Бюлов маған ең жабайысы сияқты көрінді. Оның еңбегі керемет болды. Ол партитураның барлығын жаттап алған және оркестрде неміс музыканттарының ең жақсылары болмаса да, бізге ерекше дәлдігімен, зердесімен және құштарлығымен орындады». Кейінірек фон Бюлов бұл туындыны қатты сынады: «Мен осы сұмдықты мұқият зерделедім! Бұл сөзбен жеткізе алмайтын қиналыс болды. Бұл таза қоқыс, мүлдем музыка емес! Менің қорқынышым ба, жиренуім ба, қайсысы күшті болғанын білмеймін! Аузымды тазарту үшін Антон Рубинштейннің «Атақты Иван» шығармасын алдым – ол салыстыру үшін таза Брамс сияқты естілді! Жоқ, Фауст – бұл қателік: осы мәселені біржола шешейік». Содан кейін симфония бір-екі рет қойылғаннан кейін шамамен 50 жыл бойы назардан тыс қалды. Қызығушылықтың жоқтығы соншалық, оркестрлік партиялар 1874 жылға дейін жарияланбады. Феликс Вайнгартнер бұл туындының алғашқы заманауи түсіндірушісі болды (1892 жылы Берлин штаткапеллесімен қойылым қойды), бірақ ол Томас Бичем және Леонард Бернштейн сияқтылар бұл туындыны қолдауға кіріскенше, қазіргі заманға дейін партитураны жақтаушы ретінде дерлік жалғыз болды. Пауль Парай да 1967 жылы Детройт симфониялық оркестрімен бірге осы туындыны орындады.
After its première under Liszt's baton in 1857, the symphony (in its revised version with final chorus and tenor solo) received a second performance under Hans von Bülow in 1861, the year the score was published. Richard Wagner witnessed the performance in Weimar: "Bülow, who had been chosen to conduct Liszt’s Faust Symphony, seemed to me the wildest of all. His activity was extraordinary. He had learned the entire score by heart, and gave us an unusually precise, intelligent, and spirited performance with an orchestra composed of anything but the pick of German players." In later years von Bülow was highly critical of the work: "I have given that nonsense a thorough going over! It was indescribably painful. It's sheer rubbish, absolute non music! I don't know which was greater, my horror or my disgust! Suffice it to say that to cleanse my palate I picked up Ivan the Terrible [by Anton Rubinstein] – it seemed like pure Brahms, by comparison! No, Faust is an aberration: let us drop the subject once and for all." Thereafter, apart from one or two sporadic performances, the symphony was neglected for roughly 50 years. Lack of interest was so great that the orchestral parts were not published until 1874. Felix Weingartner became the work's first modern interpreter (giving a performance with the Berlin Staatskapelle in 1892) but he stood practically alone in his advocacy of the score until modern times, when Thomas Beecham and Leonard Bernstein, among others, began championing the piece. Paul Paray also featured the piece in a performance with the Detroit Symphony Orchestra in 1967.
Жазбалар
Лист екі фортепианоға арналған толық партитураны және жеке фортепианоға арналған ортаңғы ("Гретхен") бөлімін ғана жазды. "Гретхен" транскрипциясын Лесли Ховард Листтің жеке фортепиано музыкасының толық жазбалары жинағының бір бөлігі ретінде жазды, ал кейін Джено Джандо Naxos үшін, Имоген Купер Chandos Records үшін және Люсиль Чунг Signum Records үшін жазды. Листтің Бетховеннің тоғыз симфониясы сияқты оркестрлік туындыларды транскрипциялау дәстүріне сай, венгр пианині Эрвин Нирегихази Фауст симфониясын жеке фортепианоға арқаулап жазды және оны 1978 жылғы 30 сәуірде Калифорния штатының Новато қаласындағы концертте орындады. Соңғы кезде Август Страдалдың Фауст симфониясының жеке фортепианоға арналған аранжировкасының бір бөлігі жазылды.
Liszt transcribed the complete score for two pianos, and the middle movement alone ("Gretchen") for solo piano. The transcription of 'Gretchen' was recorded by Leslie Howard as part of his set of complete recordings of Liszt's solo piano music, and later by Jeno Jando for Naxos, Imogen Cooper for Chandos Records and Lucille Chung for Signum Records. Following Liszt's tradition of transcribing orchestral works such as Beethoven's nine symphonies, the Hungarian pianist Ervin Nyiregyházi transcribed the Faust Symphony for solo piano, which he performed at a recital in Novato, California on 30 April 1978. More recently, part of August Stradal's solo piano arrangement of the Faust Symphony has been recorded.