Кіріспе

2-ші симфония, ре мажор, Op. 73, Иоганнес Брамс 1877 жылдың жазында Австрияның Каринтия провинциясындағы Пёртшах-ам-Вертерзее қаласына сапар жасағанда жазған. Оның жазылуы Брамстың Бірінші симфониясын аяқтауға кеткен 21 жылмен салыстырғанда айтарлықтай қысқа болды. Симфонияның шаттыққа толы және көшпенділікке жақын әуені көбінесе Бетховеннің Алтыншы симфониясымен салыстырылады, бірақ Брамс 1877 жылдың 22 қарашасында баспасына симфонияның «өте қайғылы болғандықтан, сіз оны көтере алмайсыз. Мен мұндай қайғылы туынды ешқашан жазған емеспін, партитура қаралы түспен басылуы керек» деп жазған. Премьерасы 1877 жылдың 30 желтоқсанында Венада Ханс Рихтердің жетекшілігімен Вена филармониясымен орындалды; Уолтер Фриш бұл концерттің бастапқыда 9 желтоқсанға жоспарланғанын, бірақ «музыка тарихындағы кішкентай ирониялардың біріне байланысты, музыканттар Рихард Вагнердің «Райнгольд» операсын оқумен айналысқандықтан, кейінге шегерілді» деп жазады. Әдеттегі орындалу 40-50 минутқа созылады.

Аспаптар

Симфония 2 флейта, 2 гобой, 2 кларнет, 2 фагот, 4 валторна, 2 труба, 3 тромбон, туба, литавра және скрипкалар тобы үшін жазылған.

I. Алегро нон пресо

Контрабас және виолончельдер бірінші бөлімнің сонаталық формасын тыныш көңіл-күйде бастайды, негізгі тақырыптың бірінші фразасын ойнайды, оны валторналар жалғастырады. Ағаштан жасалған үрмелі аспаптар бөлімді дамытады, ал басқа аспаптар біртіндеп қосылып, толық күшті фортеге (58-ші тақтада) жетеді. 82-ші тақтада альттар мен виолончельдер екінші "Lullaby" тақырыбын F-диез минорында енгізеді, ол ақырында A мажорға көшеді. Негізгі тақырыптық топтың мотивтеріне негізделген даму бөлімінен кейін, рекапитуляция 302-ші тақтадан басталады, ал екінші тақырып 350-ші тақтада қайта оралады. Бөлімнің соңына жақын, Брамс 497-ші тақтаға темпте, sempre tranquillo деп белгі қойды, және осы көңіл-күй бөлімнің қалған бөлігін билейді, ол D мажор тональдығында аяқталады. Екінші тақырыптың бастапқы тақтары "Брамс биін", Op. 49-ға ұқсас келіп, оның еске түсіретін элементтерін сақтайды. Ол 82-ші тақтада енгізіліп, үнемі қайта оралып, ритмикалық және гармониялық тұрғыдан өзгертіліп, жаңа формаға келтіріледі.

II. Адапсия тым емес

Бұл қозғалыс дамушы вариацияны қолданумен сипатталады. Екінші бөлім виолончельдің 1-ден 12-ге дейінгі такталардағы басты тақырыбымен басталады, фаготтарда оған қарсы әуен қосады. 33-ші тактада L'istesso tempo, ma grazioso белгісімен екінші тақырып пайда болады. Ұзақ емес даму бөлімінен кейін, бірінші тақырыптың қайталануы (екінші тақырып жоқ) күрт өзгертілген. Содан кейін, қозғалыс кодаға ұқсас бөліммен аяқталады, онда басты тақырып соңында қайтадан ойнатылады.

III. Allegretto grazioso (quasi andantino) (квази андинто) (квази андинто) (квази андинто) (квази андинто)

Үшінші бөлімнің минуеті G мажордағы әуенді обоэ мелодиясына пиццакомен ойналатын виолончельдерінің қосылуымен басталады. Престо ма нон асаси белгісімен берілген, уақыты бойынша контрастты бөлім скрипкалар тобында басталады, ал бұл тақырыпты көп ұзамай толық оркестр (трубаларсыз) қабылдайды. 107-ші такт негізгі темпке және тыныш көңіл-күйге оралады, бірақ 126-шы тактта бұрынғы Престо белгісі қайтадан пайда болып, идиллиялық көрініс қайтадан бұзылады, бұл жолы ол өзгертілген түрде келеді. Брамс тағы да қозғалысты негізгі темпке (194-ші такт) қайтарады, содан кейін ол тыныш аяқталады. Үшінші бөлімде өте жеңіл, артикуляцияланған бөлімдер бар, олар сипаты жағынан Брамстың замандасы Дворжактың славян билеріне өте ұқсас. Бұл жеңіл элемент алдыңғы екі бөлімге қарама-қарсы келеді.

IV. Allegro con spirito - "Санды көңілмен"

Құпиялы сото воксельді скрипкалар соңғы Allegro con spirito-ны ашады, ол да соната түрінде. Толық оркестр бірден басты тақырыптың пайда болуын жариялап, "Брамстың ең белсенді және қуанышпен тойталған қозғалысының жарқын таңғы шуағын" аңғартады. Бастапқы қызығушылық басылғанда, скрипкалар A мажордағы жаңа тақырыпты largamente (жайлы ойнау керек) белгісімен ұсынады. Үрмелі аспаптар осы тақырыпты қайталап, одан әрі дамытып, шыңға жетеді. Қозғалыстың 155-ші тақтысы симфонияның бірінші тақырыбын қайталайды, бірақ бұрынғы қуанышты шарықтан гөрі, Брамс қозғалыстың даму бөлімін енгізеді. Ортаңғы бөлімдегі tranquillo (206-шы тақтан басталып, кодада қайта пайда болады) бұрынғы материалды кеңейтіп, қозғалысты баяулатып, рекапитуляцияға дейін энергия жинақтауға мүмкіндік береді. Бірінші тақырып қайтадан (244-ші тақтан) орындалады және таныс оркестрлік форте дыбыстайды. Екінші тақырып та тоникалық тоналдықта қайта пайда болады. Симфонияның соңына қарай, оркестрдің түрлі аспаптарымен орындалған төмендейтін аккордтар мен жылдам ноталар (395-ші – 412-ші тақтар) екінші тақырыпты қайтадан естітеді, бірақ бұл жолы оны мыс аспаптардың күйдіретін дыбысы басып кетеді, симфония жеңіспен аяқталады.