Кіріспе

2001 жылы Аргентинаның қаржы дағдарысындағы қатаң үнем шаралары

Corralito (koraˈlito) – 2001 жылдың соңында Аргентинаның экономика министрі Доминго Кавалло банктерден ақша алуға асығуды тоқтату мақсатымен қабылдаған экономикалық шаралардың бейресми атауы. Бұл шара апта сайын 250 ARS (сол кезде 1 АҚШ доллары = 1 ARS) көлемінде қолма-қол ақша алуды шектеді. Электрондық аударымдар мен несиелік және дебеттік карталар арқылы төлемдерге кедерес келтірілмеді. Испан тілінде corralito сөзі corral сөзінің кішіленген түрі, яғни "мал қорасы, жабық алаң" деген мағынаны білдіреді. Кішіленген түрі "кішкентай жабық алаң" және Аргентинада "балалардың ойын алаңы" мағынасында қолданылады. Бұл сөз шараның салдарынан қойылған шектеулерді білдіреді. Бұл терминді журналист Антонио Лайе ойлап тапты.

Негізгі мәліметтер және алғашқы шаралар

2001 жылы Аргентина дағдарыстың ортасында болды: экономикасы толығымен тоқтап қалған (шамамен үш жылға созылған рецессия), ал валюта бағамы заң бойынша аргентиналық песоға шаққанда бір АҚШ долларына бекітілді, бұл экспортты бәсекеге қабілетсіз етіп, мемлекетті тәуелсіз ақша-кредит саясатын жүргізуден айырды. Көптеген аргентиналықтар, әсіресе компаниялар, экономикалық құлдыраудан және мүмкін девальвациядан қорқып, песоларын долларға ауыстырып, оларды банктерден үлкен сомаларда алып, көбінесе шетелдегі шоттарына (капитал қашуы) аударды. 2001 жылдың 1 желтоқсанында банк жүйесінің құлдырауына жол бермеу үшін үкімет барлық банк шоттарын уақытша тоқтатты, бастапқыда 90 күнге. Апта сайын тек шамалы сомада қолма-қол ақша алуға рұқсат берілді (бастапқыда 250 аргентиналық песо, кейін 300), және тек песомен есептелген шоттардан. АҚШ долларымен есептелген шоттардан ақша алуға рұқсат етілмеді, егер шот иесі қаражатты песоға айырбастауға келіспесе. Кредиттік карталар, дебеттік карталар, чектер және басқа да төлем құралдары арқылы операциялар әдеттегідей жүргізілуі мүмкін болды, бірақ қолма-қол ақшаның жетіспеуі халық пен бизнес үшін көптеген мәселелер тудырды.

Тез әсері

Сол кездегі орташа аргентиналық күнделікті қолдану үшін банк жүйесін пайдаланбады; көптеген адамдардың жеке банктік шоты болмады және олар тек қолма-қол ақшамен амал жасады. Дебеттік карталар көп танымал емес еді және көптеген кәсіпорындарда оларды қабылдауға қажетті жабдықтар болмады. Сондықтан қолма-қол ақшаға қойылған шектеулер дағдарысты одан әрі күшейтіп, халықтың наразылығын тудырды. Президент Фернандо де ла Руа 2001 жылғы 20 желтоқсанда болған зорлық-зомбылық көтерілісінен кейін отставкаға кетті, бірақ сол кезде corralito шектеулері күшін жойған жоқ.

Банктер мен олардың дағдарыстағы рөлі

Жалпы алғанда, банктер corralito-ға соққан жағдайға қатысты кінәнің бір бөлігін өз мойнына алды. 2001 жылдың ортасында банк иелері мен жоғары лауазымды шенеуніктерге Аргентинаның банк жүйесі құлауға бара жатқаны анық болғандықтан, олардың кейбіреуі бұл ақпаратты ең ірі депозит иелеріне жеткізіп, осы оқиғаны жеделдеткен болуы мүмкін. Көбінесе ірі компаниялар осылайша депозиттерін тез арада шетелге шығарып алды. Ал орта таптың клиенттеріне олар бұрынғысынша депозит салуға кеңес берді.

Corralito-ның соңы және corralón-ның басталуы

Эдуардо Духальде президент болғаннан кейін АҚШ долларымен есептелген борыштар мен депозиттер күштеп Аргентина песосына айырбасталды – депозиттер үшін 1 долларға 1,4 песо, ал борыштар үшін 1,0 песо. Валюта бағамы 4 АРС/АҚШ долларына дейін өсті. Corralito corralón деп атау өзгертілді, себебі адамдар енді аптасына 250 доллар көтере алмайтын болды, бұл жаңа шектеудің нәтижесі емес, олардың доллары қалмағандықтан болды. Наразылықтар күшейді және банктер бірнеше айға жабылды. Сондай-ақ, corralito кейбір халықаралық банктер үшін тиімді бизнеске айналды деп саналады, себебі олар Аргентина үкіметімен келіссөздер жүргізіп, "жоғалған" ақша үшін компенсациялық облигациялар алды, олардың көп бөлігі ешқашан банктерінен шықпаған, тек бір бөлімшеден екіншісіне ауысқан еді. Дағдарыс кезінде көптеген банктер елде қалды, өз беделіне ауыр нұқсан келтірді және (кейбір жағдайларда) физикалық шабуылдарға қарсы тұрды. Ал басқалары проблемалар туындағанда қашып кетті (мысалы, Scotiabank-тің Аргентинадағы филиалы Scotiabank Quilmes).