Кіріспе

Ланкаширдегі канал

Миллениум Риббл Линк – бұл сызықты су паркі және жаңа навигация, ол бұрын оқшауланған Ланкастер каналын Ланкаширдегі Риббл өзенімен байланыстырады. Ланкастер каналы ешқашан Англияның су жолдары желісінің қалған бөлігімен қосылмаған, себебі Риббл өзені арқылы салынбақ болған су құбыры ешқашан салынбады. Оның орнына, каналдың оңтүстік және солтүстік бөліктерін байланыстыратын трамвай салынды. Савик Брук өзенінің бағытымен жалғасатын байланыс идеясы 1979 жылы ұсынылды, ал Риббл Линк қоры оны салу үшін жиырма жыл бойы күш салды. Миллениум жылдың басталуы және осы оқиғаны белгілеу үшін жобаларға Миллениум комиссиясынан бөлінген қаражат жобаны іске асыруға түрткіс болды. Аяқталуы кейініреқ болғанымен, навигация 2002 жылдың шілдесінде ашылды. Бұл навигация, өйткені Савик Брук өзеніндегі ағын күшті болуы мүмкін, және әрбір шлюзде суды олардың айналысына бағыттау үшін үлкен бөгеттер мен су төгу арналары бар. Байланыстың төменгі бөлігі тасқынға ұшырайды, қайықтар айналмалы қақпадан және теңіз шлюзінен өтіп, кіруге мүмкіндік алады. Ол сәуірден қазанға дейін ашық, бірақ тек белгілі күндері, су деңгейіне байланысты, және қайықтар әр күні тек бір бағытта ғана жүре алады. Құрылыс құны бастапқы есептен екі есеге жуық болды, оның жартысынан азы Миллениум комиссиясымен қаржыландырылды. Жобаға жаяу жолдар, велосипед жолдары және мүсіндер аллеясы кірді, бұл қайықпен жүретін адамдардан басқа да келушілерді тартуға және жергілікті қоғамға экономикалық пайда әкелуге мүмкіндік берді. Салынғаннан бері, кейбір шлюздердің қабырғаларының астындағы қуыстардың пайда болуы және кіріп келген тасқын суларымен әкелінген лайдың жиналуына байланысты күтімге кететін шығын жоғары болды. Бұл байланыс техникалық тұрғыдан Савик Брук өзенінің каналдандырылуы болғанымен, Риббл Линк Лидс және Ливерпуль каналының Руффорд тармағындағы Тарлтоннан өтуге, 4 миль (6 км) Дуглас өзенімен, 3,5 миль (6 км) Риббл өзенімен және Ланкастер каналына бағытталған жолға да қатысты. Көлденең өтуді аяқтау ішкі су жолдарымен жүзуге қарағанда көбірек жоспарлауды қажет етеді, өйткені Дуглас, Риббл және байланыстың алғашқы бөлігі тасқынға ұшырайды, бірақ көптеген қайықтар сәтті өтеді. Дегенмен, Корольдік ұлттық құтқару қайықтары институты бірнеше шақыруларға жауап берді, онда Литам Сент-Аннс құтқару қайығы қиын жағдайға түскен кемелерге көмектесуге мәжбүр болды.

Тарих

Бастапқыда жоспарланған кезде Ланкастер каналы Лунь өзені мен Риббл өзендерін су құбырларымен кесіп өтетін еді, сондай-ақ Рибблдің оңтүстігінде Лидс пен Ливерпуль каналына қосылатын көпір салу жоспарланған. Лунь су құбыры 1797 жылы аяқталды, бірақ Риббл су құбыры салынбады, себебі канал Престонға жеткен кезде құрылыс шығындары бюджеттен әлдеқайда асып кетті. Кейін каналдық байланыс трамвайлық байланыспен ауыстырылды, ол Риббл арқылы ағаштан жасалған тіреулі көпірмен өтеді. Көпір трамвайдан ұзақ тұрды, және ол 1960 жылдарға дейін бұзылмай, бетон арқалықтарынан жасалған, бірақ ескі ағаш құрылымын еске түсіретін жаңа жаяу жүргіншілер көпірімен ауыстырылды. Аталған құрылым да бетонның тозуы мен болат арматурасының коррозиялануы салдарынан қауіп төндіреді. Ланкастер каналы ағылшын каналдық желісінен оқшауланды. Ланкастер каналын ағылшын су жолдары жүйесімен байланыстыру идеясын алғаш рет 1979 жылы Ланкастер каналдық қайық клубының Джон Уиттакер ұсынды, ал 1981 жылы Савик бұлағын пайдалану мүмкіндігін зерттеу үшін қосымша зерттеулер жүргізілді. 1982 жылы Ланкастер қайық клубы жобаны жариялау үшін Лидс және Ливерпуль каналының Руффорд тармағынан Риббл арқылы Престон доктарына дейін круиз ұйымдастырды. Круиз каналдық қайықтардың бұл су айдынында қиындықсыз жүзе алатынын көрсетті, сондай-ақ 1984 жылы Ribble Link Trust құрылып, идеяны ілгерілетуге кірісті. 1992 жылы жоспарлар тоқтауға жақын болды, себебі Престонды айналып өтуге арналған ұсыныстар жасалды, ол Савик бұлағынан қайықтарға жеткілікті биіктікте өте алмауы мүмкін еді, сондықтан траст жоспарларды өзгерту үшін көп күш жұмсады. Риббл Линк құрылысын бастамас бұрын, Британдық су жолдары жаңа су жолының маңызды археологиялық ескерткіштерге әсер ететінін анықтау үшін археологиялық бағалау жүргізді. Осы бағалау нәтижесінде 8-ші шлюздің жанындағы Милл-филдті су диірменінің болу мүмкіндігі бар жер ретінде анықтады және қырқалы-саңылаулы егістік жүйесінің іздерін тапты. Құрылыс жұмыстары осы ескерткіштерге зиян келтірмейтін болса да, олардың бір бөлігі канал қазылатын жердің астында қалды, ал жұмыс жүргізілген кезде оның шекаралық арықтарын табуға үміттенді. Қоршаған орта агенттігі де өзеннің балықтардың тіршілік ету ортасы ретіндегі денсаулығын анықтау үшін өзен бойындағы сегіз жерде электрлік балық аулауды қолдана отырып, балықтарды зерттеді. Балықтар жыртқыш түрлерге, ағынды суды ұнататын реофильді түрлерге және тұрақ суды ұнататын лимнофильді түрлерге бөлінді. Зерттеу барысында 11 түр балық тіркелді, олардың көп бөлігі реофильді түрлер, ал лимнофильді түрлер аз кездеседі. Өзенде көптеген балық та табылды, себебі өзен төселіндегі құм мен лай ұрық үшін жақсы орта жасайды және жас балықтардың тіршілік етуіне мүмкіндік береді. Балықтардың саны қалалық аумақты сумен қамтамасыз ететін өзен үшін таңғаларлықтай жоғары екені және шала және балықтардың жағдайы жақсы екені туралы қорытынды жасалды. Савик бұлағының ағыны айтарлықтай өзгереді, шамамен 100 метрден жоғары. Осы ағынды қамтамасыз ету үшін шлюздерде 30 метрге дейін ені бар бөгеттер қажет болды, ал айналма арналар әдетте бұлақтың бастапқы бағытын пайдаланады. Балықтардың су ағысы бойымен қозғалысын жалғастыру үшін бөгеттерге балық өткелдері салынады. Қоршаған орта агенттігі судың сапасы туралы алаңдаушылық білдірді, бірақ 1999 жылдың наурыз айында Солтүстік-Батыс Су компаниясы Савик Брукқа жақын жаңа тұтқыр канализация құрылатынын хабарлағаннан кейін бұл алаңдаушылықтар алынып тасталды, сондай-ақ траст арнаны сәл тарылтуға келісті, бұл ағыс жылдамдығын жақсартуға көмектеседі. Бастапқыда жоспарланған кезде, навигацияда Рибблден бастап 1-ден 8-ге дейін нөмірленген сегіз шлюз болды. 2А шлюзі қосылды, ол 2-ші шлюзден жоғары орналасқан фунттың деңгейі жергілікті жердің жер ағындылығына қауіп төндірмеуін қамтамасыз етуге арналған. Ашылғаннан бері Риббл Линкты күтіп ұстау қымбатқа түсті. Ол 2003-2004 жылдың қысында су тасқынынан зардап шекті, нәтижесінде көптеген материалдар арнаға түсіп, кейбір суару бөгеттерін тазартты. Байланыс жабылды және 2004 жылдың наурыз айында Land and Water компаниясы арнаны тазарту жұмыстарын жүргізді. Бұл су деңгейінің төмендігіне байланысты қиындықтарға тап болды, себебі суды жуу бөгеттеріне зақым келгендіктен және Ланкастер каналында жүргізілетін басқа жұмыстардан сумен жабдықтау шектелгендіктен. Жолдың бүкіл бөлігін қазу қажет болды, ал жұмыс жүргізіліп жатқан кезде тағы да су тасқыны орын алды. Операцияның құны 124 576 фунт стерлингті құрады. 2006 жылы кейбір шлюздердің құрылыстарының артында саңылаулар пайда болғаннан кейін байланыс қайтадан жабылды. Саңылауларды толтыру және шлюздің суаруын жөндеу жұмыстарына 360 000 фунт стерлинг жұмсалды. Тағы да арнаны тазалау қажет болды, ол 240 000 фунт стерлингке бағаланды. Бұл жұмыстың бір бөлігі әдеттегі қазып алу арқылы жүзеге асырылды, онда материал алынып, полигонға тасылды, бірақ «cutter section» қазып алу әдісі де қолданылды, бұл үшін Қоршаған орта, тамақ және ауыл шаруашылығы министрлігінен (DEFRA) лицензия алынды. Бұл теңіз шлюзінің қақпасынан лайды сорғылап, Рибблге жіберуді қамтыды, ал жұмыс аяқталғаннан кейін байланыс 2007 жылдың 6 сәуір күні қайта ашылды. «Cutter section» қазып алудың тиімділігі Британдық су жолдарының осы процеске жылдық лицензия алуына әкелді. Лай кіретін су ағынындағы келесі бөлікке келіп түседі, бұл Рибблде белгілі бір мәселе. Престон доктарына дейінгі маршрутты ұстап тұруға жұмсалатын қазып алу құны олардың 1981 жылдың қазанында жабылуының басты себебі болды.

Операция

Миллиондық Риббл байланысы Престон қаласының солтүстігі мен батысынан Савик Бруктың арнасымен өтеді, төменгі ағысында су тасқынына ұшырайды. Арнаны қайықтардың максималды ені 3 метрге дейін болуына мүмкіндік беру үшін түзулеп, кеңейтті. Өзеннің бір жағалауындағы қамыстың жиегі жануарлар дүниесіне мүмкіндігінше аз зиян тигізу үшін сақталды, ал құмдық жарлар жасанды түрде қайта жаратылды, себебі бұрын ұя салған құмшақтардың жерлері инженерлік жұмыстар кезінде алынып тасталған. Жобаның басты мақсаты – қайықпен пайдаланудан басқа, жаяу жүргіншілер, велосипедшілер мен балықшылардың пайдалануына қолайлы ресурс құру еді. Оның көп бөлігінде жаяу жүргіншілер жолдары бар, ал өнер жолы оны зерттеуді қызықтырақ ету мақсатында жасалған. Риббл мен Ланкастер каналының қосылған жерінен бастап 6 шақырымға созылған байланыс әдетте сәуір мен қазанның ортасы аралығындағы жаз айларында ғана ашық болады. Дегенмен, оны пайдалану уақыты толқындар мен ауа райы жағдайларымен және су тасқынымен шектеледі, сондықтан бұл кезеңде қолжетімді күндердің саны шектеулі. Байланысты пайдаланғысы келетін барлық қайықтар алдын ала брондаудан өтуі керек, алдымен Канал және Өзен қорына хабарласып. Ол күніне бір бағытта ғана жұмыс істейді. Рибблдің соңындағы теңіз шлюзін және Ланкастер каналының соңындағы үш сатылы шлюзді Канал және Өзен қорының қызметкерлері басқарады, ал қалған шлюздер басқарылмайды және қайық экипаждарымен жұмыс істейді. 2022 жылы ашық маусымда 71 күнге брондау жасауға болыпты, екі күні ғана су деңгейі ең төменгі деңгейде болғандықтан алты емес, төрт қайық қабылдана алды. Әдетте, сапар бағыты үш-төрт күн бойы бірдей болып, содан кейін келесі үш-төрт күнге кері өзгереді. Риббл байланысы ресми түрде каналданған Савик Брукты білдірсе де, ол Лидс және Ливерпуль каналының Руффорд тармағындағы Тарлтонның жаңартылған нысандарынан бастап 6 шақырым Дуглас өзенімен Рибблге дейін, Риббл өзенімен 3,5 шақырым және Ланкастер каналына жаңа байланысқа дейінгі барлық сапарды да білдіреді. Савик Бруктың кіреберісінде айналмалы теңіз шлюзіне қауіпсіз өтуге болатынын білдіретін жасыл шам бар. Қайықтар қақпа ашылуы үшін су деңгейінің дұрыс болуын күтуі мүмкін, ал қақпадан өткеннен кейін судың төмендеуіне байланысты арнада суды сақтау үшін жабылады. Қақпаның үстінде қайықтар Савик көпірінің астынан өту үшін су деңгейі жеткілікті төмендегенше күтуі мүмкін борт орналасқан. Канал және Өзен қоры су деңгейі аралықта, желдің жылдамдығы Бофорт шкаласы бойынша 4 немесе 5-тен төмен және көріну жақсы болған күндері ғана брондауды қабылдайды. Алғаш ашылғанда Риббл байланысын пайдалану үшін ақы алынды, бірақ 2003 жылдың ақпан айында Британдық Су жолдары желіні пайдалану және Андертон қайық көтеру, Фолкирк дөңгелегі және Стендидж каналы туннелі сияқты басқа құрылымдар үшін алынатын барлық ақы лицензиялық төлемдерден төленетінін хабарлады. Осылайша, Канал және Өзен қоры лицензиясы бар қайықтар үшін байланысты пайдалану үшін ешқандай ақы алынбайды. Жалға алынған ойын-сауық кемелерінен бір бағытқа 60 фунт төленеді. Канал және Өзен қоры Skippers Guide басылымын шығарады, ол әдетте олардың веб-сайтында қолжетімді. Рибблдің суға құйылуына байланысты, суға өту үшін қажетті қауіпсіздік құралдарынан басқа, кемелерге қосымша қауіпсіздік құралдарымен жабдықталуы керек. Рибблден өту – сулы суларда жүзуді білдіреді және ішкі су жолдарында жүзуге қарағанда сәл қиын. Теңіз шлюзін байланыстың басында пайдалану үшін су деңгейінің дұрыс болуына мүмкіндік беретін салыстырмалы түрде кішкентай терезе бар, және бұл сапардың басталуы үшін Тарлтон шлюзі арқылы қайықтардың өту уақытын анықтайды. Кез келген су тасқынында ең көп дегенде алты қайық жүзуге рұқсат етіледі, бірақ бұл әдетте қайықтар конвойде жүзуін қамтамасыз етеді. Даглас өзенінен төмен сапар келе жатқанда толқынға қарсы жүруге тура келеді, ал қозғалтқыштар төрт сағатқа дейін қатты жұмыс істеуі керек. Бұл қозғалтқыштың қызуына әкелсе, қайықтағыларға оны салқындату үшін ыстық суды іске қосу ұсынылады. Көптеген сапарлар оқиғасыз аяқталады, бірақ баяу қайықтар немесе сулы сумен өтетін кемелер Савик Брукына теңіз шлюзын пайдалануға жеткіліксіз су болған кезде жетуі мүмкін және Престон доктарына, 1,5 шақырымға жоғары қарай бұрылуы мүмкін. Көптеген қайықтар сәтті сапарласа да, қиындыққа тапқан қайықтарға көмек көрсету үшін шұғыл қызметтерге қоңырау шалудың саны артты. 2009 жылы екі айдың ішінде Лайтхам Сент-Эннстегі Royal National Lifeboat Institute (RNLI) станциясына бес рет хабарласу жіберілді. Қайық саздыққа тұрып қалса, әдетте келесі толқынға дейін 12 сағат күту керек, содан кейін оны қайтадан жүзбеге жіберуге болады, бірақ бұл көбінесе RNLI түннің ортасында немесе таңертең ерте қайыққа көмектесу үшін келуін білдіреді, оны Престон доктарына жеткізу үшін. Риббл байланысының жұмыс істеуі мен күтілуімен айналысатын компания навигацияны иелене берді, ал Британдық Су жолдары оның атынан оны басқарды. Дегенмен, 2011 жылдың қазан айында үкімет Британдық Су жолдарын қайырымдылық қормен, Канал және Өзен қорымен алмастыру туралы ұсыныс жасады. Екі қордың да мақсаттары ұқсас болғандықтан, олар арасында келіссөздер өтті және бірігу туралы шешім қабылданды. 2012 жылдың 26 шілдесінде бірігу орын алды, содан бері Канал және Өзен қоры байланыстың барлық аспектілеріне жауапты. Канал және Өзен қоры қайықтардың өлшемі 19 метрге дейін ұзындығы және 3 метрге дейін енімен шектелгенін мәлімдейді. Ұзындығы шлюздердің өлшеміне байланысты емес, олардың ұзындығы 22 метрге жетеді, бірақ шектеулі арнаның еніне байланысты ұзын қайықтардың кейбір бұрылыстардан өтуінің қиындығына байланысты. Риббл байланысын пайдаланатын көптеген кемелер Лидс және Ливерпуль каналының Руффорд тармағымен жүреді, ал сол бөлімдегі шлюздер 19 метрлік қайықтарды қабылдай алады.

Курс

Миллиондық Риббл байланысы – Ұлыбританияда шамамен 100 жылдан бері салынған алғашқы ішкі су жолы, ол 2002 жылдың шілдесінде ашылғанда, коммерциялық емес, тек демалыс мақсатында салынған алғашқы су жолы болды. Байланыстың пайдалануы шектеулі, себебі ол тек сәуір мен қазанның ортасы аралығында ғана ашық, ал қозғалыс бағыты күнтізбелік күндермен кезегімен өзгереді. 6 км (4 миль) байланыс бұрынғыда оқшауланған Ланкастер каналын Риббл өзенімен қосады, одан Дуглас өзені және Лидс пен Ливерпуль каналының Раффорд тармағы арқылы негізгі кеме қатынасы жүйесіне жетуге болады. Рибблді пайдалану су тасқыны мен ауа райы жағдайларына байланысты. Миллиондық комиссия байланысқа өнер жолын қосуды ұсынды, соның нәтижесінде бес өнер туындысы орнатылды. Олардың төртеуін мүсінші Томпсон Дагналл жасады және олар «Рипплді өлшеу» деп аталды. Бесінші туынды да Дагналлдың еңбегі болды және байланыстың төменгі жағына орналастырылды. Комиссия байланыстың қаржыландыруына қатысқандықтан, оның тек қайық жүргіштерге ғана емес, жалпы қоғамға пайдасы бар мүмкіндіктерді қамтуын қалады. Сондықтан ол сызықтық су паркі ретінде насихатталды, онда велосипед жолдары, жаяу жолдары, демалыс аймақтары және өнер жолы бар, олардың барлығы келушілерді тарту және жергілікті қоғам үшін экономикалық табыс әкелу үшін жоспарланған. Жаяу жолдары Ланкастер каналынан Риббл байланысы бойымен 8-ші шлюзден сәл ғана төмендегі Гудиер көпіріне дейін созылады. Бассейнге жету үшін, 1797 жылы Джон Ренни салған Ланкастер каналын алып өтетін акведуктан өтіп, содан кейін II санаттағы Haslem Park арқылы ағып өтеді. Бұл парк 1910 жылы ашылды және жергілікті мақта фабрикасының иесі болған әкесі Джонның естелігіне арнап Мэри Хаслем Престон халқына сыйға тартқан еді. Ол парктің балалардың қажеттіліктерін қанағаттандыруына ерекше мән берді. Парк құрамында Ланкастер каналынан сумен толы көл бар. Байланыс B6241 Том Бенсон жолының астынан өтеді, содан кейін Блэкпул Саус тармағын алып жүретін көпірден өтеді, бірінші қайықпен басқарылатын шлюзға жеткенге дейін. Артық су 4-ші шлюзден бөгет арқылы және учаскенің солтүстігіндегі ирек арқылы ағып өтеді. Байланысты Савик Вэй 5-ші шлюзға жеткенге дейін кесіп өтеді, онда бөгет пен ирек 4-ші шлюздегідей орналасқан. Осы учаскенің солтүстігінде тыныш қоғамдық парк, ал оңтүстігінде «ұлттық маңызы бар» деп танылған Риббл байланысы дамуының бөлігі – «шонжайлы дала» орналасқан. Қоғамдық қолжетімділік мақұлданды және оны құптайды. Дагналлдың «Ауа» бейнелейтін үшінші мүсіні, жаяу жолдан өтетін екі біріккен ағаш діңінен тұрады, ол 5-ші шлюзге жақын болған, бірақ 2009 жылы алынып тасталды.