Кіріспе

Рамсес III Мединет Хабу (مدينة هابو) жерлену ғибадатханасы.

Этимология

Мединет Хабу атауының шығу тегі белгісіз. Ең ерте кездесулер – 17-18 ғасырлардағы еуропалық картографтардың жазбалары, олар оны "Хабу", "Мединех әл-Хабу" және "Мединет Хабу" деп атаған, сондай-ақ "Мединет Абу" және "Мединет Табу" нұсқалары да кездеседі. Ұсынылған этимологиялардың арасында Люксордың копт тіліндегі атауы немесе 18-ші династияның жоғары лауазымды шенеунігі, кейін Хапу ұлы Аменхотеп деп құдайлатылған адамның аты бар, бірақ олардың ешқайсысы ықтимал деп есептелмейді, себебі олар соңғы ұзын "у" дыбылын түсіндіре алмайды. Халық этимологиясы осы атауды Хабу есімді мифтік патшаға байланыстырады. Бұл жердің ежелгі арабша атауы – Ғабал Шама (جبل شامة), ол Джамиден шыққан, ал ол өз кезегінде этимологиясы нақты емес Ежелгі Египеттік ḏꜣmwt сөзінен туындаған. Бохайр копт тіліндегі "Чами" түрі демотикалық Tḏmꜣʾ сөзінен келген, оған әйелдік артиклі қосылған, бұл Сахид тілінде де байқалады. Тебес қаласының (Θηβαι) атауы египеттік атаудың дыбысталуы болып табылуы мүмкін бе, жоқ па, деген мәселе даулы. Грек тілінде бұл аймақ Мемнония (Μεμνονία) немесе Кастрон Мемнонионос (Κάστρον Μεμνονίωνος) деп белгілі болған және Мемнонмен байланыстырылған. Осы атау Мемнонның Колосстарында сақталған.

Амон ғибадатханасы

Рамсес III-тің мәйіттер ғибадатханасының кіреберісінің сол жағында Амон ғибадатханасы (Ежелгі Мысыр: Джесер Сет) орналасқан. Ол 18-ші династия кезеңінде Хатшепсут және Тутмоз III салған. Ғибадатхана жылдар бойы көптеген өзгерістерге ұшырады, оның ішінде 20-шы, 25-ші, 26-шы, 29-шы және 30-шы династиялармен қатар грек-рим дәуірінде де өзгертулер енгізілді.

Рамсес III ғибадатханасы

Ғибадатхананың бір бөлігі ұзын болып келеді, ол дәстүрлі архитектуралық стильде салынған және Рамесейге өте ұқсас. Ол жақсы сақталған, ал айналасын биік саз кірпіштен жасалған қоршаумен қоршаған, ол қамал болған болуы мүмкін. Бастапқы кіреберіс мигдол деп аталатын (Азиялық бекініске ұқсайтын) бекінілген қақпа үйі арқылы жасалған. Қоршаудың оңтүстігінде Аменирдис I, Шепенупет II және Нитикрет ғибадатханалары орналасқан, олардың барлығы Амонның Құдайлық Құлшылық етушісі атағын алған. Бірінші пилон ашық алаңға жетелейді, оның бір жағында Рамзес III-нің Озирис ретіндегі алып мүсіндері, ал екінші жағында әшекейленбеген бағаналар тұр. Екінші пилон Рамзес III-нің суреттері салынған перистильді залға апарады. Бұл пандус арқылы үшінші пилонға (бағанды портик арқылы) және одан кейін үлкен гипостильді залға (төбесі құлаған) шығады.

Копт қонысы

Мединет-Хабудағы копт қонысы Рамзес III-тің қабір кешенін мекендеудің үздіріліссіз процесінің соңғы кезеңі ретінде құрылды, ол фараондық дәуірде басталып, Рим және Кейінгі Антика дәуірлерінде жалғасты. Қоныс тығыз орналасқан қала болды, шамамен 18 860 тұрғыны бар, олар әртүрлі ішкі секторларға, тіпті ғибадатхананың ішіне орналастырылды. Қоныс үлгісі Карнак және Луксор ғибадатханаларымен үйлеседі, тар көшелермен бөлінген үлкен үйлер блогы және қала құрылымының маңызды орталықтарын құраған діни ғимараттар. Қабір кешенінің әртүрлі секторларында бірнеше шіркеулер салынды, соның ішінде Рамзес III ғибадатханасының екінші ауласында орналасқан бес қанатты үлкен базилика, "Джеме қасиетті шіркеуі" деп белгілі болды. Шіркеудің солтүстік-оңтүстік бағыты ғибадатхананың бастапқы осін кесіп өтеді және орталық нефтің оңтүстік жағына орналасқан фонтан мен құдықпен жабдықталды. Моннерет де Виллард шіркеуді 5-7 ғасырлар аралығында салынған деп мерзімдеді, ал Гроссман оны 6 ғасырдың ортасы немесе екінші жартысына жатқызуды ұсынды. 19 ғасырдың соңында ғибадатхана тазартылғанға дейін копт қаласының көп бөлігі 9 ғасырда тасталып кеткен күйінде көріне берді. Қоныстың діни ғимараттары, соның ішінде Джеме қасиетті шіркеуі, уақыт өте зақымданды, апсидаға орын беру үшін шығыс жағындағы Рамсесид бағаналарының бірі алынып тасталды, ал христиандық ғимаратқа сәйкес келмегендіктен Озирис бағаналары қиып тасталды. Қазіргі уақытта шіркеу алынғаннан кейін аз ғана граффити мен зақым қалды.

Ай және Хоремхев ғибадатханасы

Рамсес III-нің мәйіттер ғибадатханасының солтүстігінде, тікелей оны қоршап тұрған саз кірпіш қабырғаға жапсарлас, Ай мен Хоремхеб ғибадатханасы нашар сақталған күйде жатыр.