Кіріспе
Мақсаттың күшін жою, заң бойынша, келісімшартты орындаудан қорғану құралы болып табылады. Мақсаттың күшін жою, егер күтпеген оқиға бір тараптың келісімшартқа кірісудегі басты мақсатын жоққа шығарса, соның салдарынан келісімшартты орындау екі тараптың бастапқыда көздеген орындаудан түбірінен өзгеше болып шықса және екі тарап та келісімшарт жасалған кезде осы басты мақсатты білген жағдайда пайда болады. Көбінесе үкіметтік әрекеттер нәтижесінде туып отырса да, кез келген үшінші тарап немесе тіпті табиғат келісімшарт жасасушы тараптың келісімшартқа кірісудегі басты мақсатын күштен шығаруы мүмкін. Бұл түсінік коммерциялық күшсіздік деп те аталады. Мысалы, Джо жаңа үй алу үшін ипотекалық кредит алды делік, үш жылдан кейін үй, Джоның кінәсі болмаса, қирап кетті. "Жан терісіне тиетін" шарт болмаса, Джо ипотекалық кредиттен қалған бөлігін төлеуден босатылуы мүмкін, себебі келісімшарттың басты мақсаты – тұруға үй болуы, ол мақсат жойылды. Дегенмен, оның кредиттік тарихында бұзылу тууы мүмкін. Мақсаттың күшін жою жиі мүмкін емес жағдайлармен шатастырылады. Айырмашылығы, мүмкін емес жағдай келісімшартта нақты көрсетілген міндеттерге қатысты, ал мақсаттың күшін жою тараптың келісімшартқа кірісу себебіне қатысты. Мысалы, егер кәсіпкер Эмили жер иесі Ларриден жерді жалға алып, тек Тибеттік нөсерлі кесіртке етін сататын мейрамхана ашқысы келсе. Егер қала бұл жерді коммерциялық мақсатта пайдалануға тыйым салса немесе торнадо салдарынан бұл жер қирап кетсе, Ларри мен Эмили екеуі де келісімшартты орындаудан босатылады. Бірақ, егер Тибеттік нөсерлі кесіртке кенеттен жойылып кетсе, Эмили келісімшартты орындаудан босатылуы мүмкін, себебі Ларри оның жалға алуға кірісудегі басты мақсаты – Тибеттік нөсерлі кесірткеге қызмет ету екенін білген, ал бұл мақсат күшін жойды. Екінші жағдайда тараптар жалға алу шарты бойынша міндеттемелерін орындай алады, бірақ олардың біреуінің енді орындауға себебі жоқ. Келісімшарттар бойынша ескертулердің (Екінші) 265-тарауы мақсаттың күшін жоюды былай анықтайды:
Егер келісімшарт жасалғаннан кейін, тараптың басты мақсаты оның кінәсінен тумаған, оның орын алмауы келісімшарт жасалған кездегі негізгі болжам болған оқиғаның орын алуымен күрт жойылса, оның орындауға қатысты қалған міндеттері орындалмайды, егер [келісімшарттың] тілі немесе жағдайы керісін көрсетпесе. Мән-жайлардың өзгеруі келісімшарт жасалған кезде оны болжау мүмкін болмаса ғана, "келісімшарт жасалған кездегі негізгі болжам" деп есептелмейді. Осы себепті, ол сирек сәтті қолданылады. Сәтті қолданылулар көбінесе үлкен дүрбелең кезеңдерінде болады, мысалы, тыйым салудан кейін, барлар мен мейрамханалардың жалға алуға себебі болмаған кезде немесе көптеген тұтыну тауарлары мен қызметтеріне деген сұраныс қалыпты деңгейден төмен болған ірі соғыс кезінде. Егер қорғану сәтті қолданылса, келісімшарт тоқтатылады және тараптар сот ісі кезіндегідей күйде қалады.
Where, after a contract is made, a party's principal purpose is substantially frustrated without his fault by the occurrence of an event the non occurrence of which was a basic assumption on which the contract was made, his remaining duties to render performance are discharged, unless the language or circumstances [of the contract] indicate the contrary. A circumstance is not deemed to be a "basic assumption on which the contract is made" unless the change in circumstances could not have been reasonably foreseen at the time the contract was made. As a result, it is rarely invoked successfully. Successful invocations usually come in waves during times of substantial tumult, such as after the passage of Prohibition, when bars and taverns no longer had a reason for their leases, or during major wars, when demand for many consumer goods and services drops far below what is normal. If the defense is successfully invoked, the contract is terminated, and the parties are left as they are at the time of the litigation.
Ағылшын заңдарында
Англияның Тейлор мен Колдуэлл ісі "келісім-шарттың қасиеттілігін" жеңілдетіп, ұнжырғасыздану туралы ілімді бекітті. Бұл істе екі тарап концерттер өткізу үшін музыкалық залды жалдауға келісімшарт жасасты. Келісімшарт жасалғаннан кейін, бірақ жалға алу мерзімі басталар алдында, музыкалық зал өртенді. Келісімшартты орындау мүмкін болмағандықтан, судья Блэкберн Paradine v Jane ісінде көрсетілген абсолютті жауапкершілік мұнда қолданылмайды деп шешті, себебі жоспарланған концерттер күні музыкалық залдың бар болатыны туралы шартта айтылмаған. Тейлор мен Колдуэлл ісіндегі "мүмкін еместік" талабы 1903 жылғы Крелл мен Генри ісінде өзгертілді, ол Эдуард VII-нің тәж кию рәсімін көру үшін бөлме жалға алған тарапқа қатысты. Патша ауырып, тәж кию рәсімі белгісіз мерзімге кейінге шегерілді. Бөлме жалға алған адам төлеуден бас тартты, сондықтан үй иесі келісімшартты бұзғаны үшін сотқа жүгінді; ал жалға алған адам өз кезегінде 25 фунт стерлингтік депозитін қайтару үшін қарсы сотқа шағым түсірді. Сот тәж кию рәсімінің тоқтатылуын тараптардың болжай алмағанын анықтады және келісімшартты тоқтатып, тараптарды бастапқы жағдайында қалдырды: жалға алған адам депозитінің үштен бірін жоғалтты, ал үй иесі қалған жалға ақысын жоғалтты. Сот "мүмкін еместік" қағидасын бұл жағдайда қолдануға болмайтынын түсіндірді, өйткені жалға алған адам пәтерді иеленуі және балконда отыруы мүмкін еді. Алайда, үй иесі жалға алған адамның пәтерді тек қана шеруді көру үшін жалға алғанын білген; егер жалға алған адам пәтерге барып балконда отырса, ол қызықты ештеңе көре алмас еді. Осылайша, келісімшарттың мақсаты сыртқы жағдайларға байланысты (патшаның ауруы және парадтың кейінге шегерілуі) бұзылды, бұл келісімшартты тоқтатуға (бірақ жоюға емес) негіз болды.