Кіріспе

Альберт Голдманның "Джон Леннонның өмірі" – 1988 жылы американдық автор Альберт Голдманның музыкант Джон Леннон туралы жазған өмірбаяны. Кітап негізінен бірнеше жылдық зерттеулер мен Леннонның достарымен, таныстарымен, үй қызметшілерімен және әріптес музыканттарымен жүздеген сұхбаттардың нәтижесінде жарық көрді. Ол Леннон мен оның әйелі Йоко Ононың жеке өмірін сынап, көбінесе теріс жағынан көрсетуімен белгілі.

Леннонның шығармашылығы

1988 жылы алғаш рет жарық көрген «Джон Леннонның өмірі» кітабы Леннонның өте сыншыл жарықтандырылуына байланысты дау тудырды. Кітапта Леннон талантты, бірақ өмір бойында адамдарды және қарым-қатынастарды манипуляциялаған, олар оған қажет болмағанда олардан бас тарқан адам ретінде бейнеленді. Голдман сондай-ақ Леннонның антисемит екенін, көп мөлшерде есірткі қолданғанын, сонымен қатар дислексиясы және шизофрениясы бар екенін айтты.

Жыныстық қатынас

Кітап Леннон мен The Beatles менеджері Брайан Эпштейннің арасындағы ұзақ уақыттан бері қауесет болған гомосексуалды қарым-қатынасы туралы, бұл туралы бұрын Пит Шотонның "Леннон менің өмірімде" және Питер Браунның "Сіз жасаған махаббат" кітаптарында да айтылған, сондай-ақ Леннонның басқа ер адамдармен болған қарым-қатынастары туралы, оның ішінде Таиландта кәмелетке толмаған еркектерді сатып алуға тырысқан деген шабуылдарды да егжей-тегжейлі сипаттайды. Осы соңғы айыптама Йоко Оно мен Пол Маккартниді қатты ашуландырды. Леннонның жанкүйерлері кітапты негізсіз болжамдарға толы және нашар жағдайды көрсетуге бейімделгені үшін сынады. Леннонның болжамдағы бисексуалдығы туралы 1981 жылғы сұхбатында Оно Леннонға – әлде ол оны әдейі мазақтаған жоқ па – оны "жасырын гомосексуал" деп айтқанын мәлімдеді, себебі ол Йокоға оны ұнататынын, өйткені ол "ер киіміндегі әйелге" ұқсайды деп айтқан. Голдман Леннон мен Эпштейннің арасындағы қарым-қатынас туралы 1980 жылғы Playboy сұхбатында Леннон олардың қарым-қатынасы "махаббатқа ұқсас болды, бірақ толыққанды емес. Ол ешқашан аяқталған жоқ" деді.

Зорлық-зомбылық

Голдманның кітабындағы мәліметтерге сәйкес, Леннон «The Beatles» тобының Гамбургте болған кезінде танысқан теңізшіге шабуыл жасағаны үшін және кенеттен қайтыс болған әріптесі Стюарт Сатклифф үшін өзін кінәлі сезінген. Сатклиффтің қарындасы Полин кейін Леннон оны өлтірді деп жалған айыптаған. Голдман сондай-ақ Ононың 1968 жылғы түсігіне Леннонның ұрып-соғуы себеп болды деген Ононың көмекшісінің айтқанын келтіреді. Басқа да сенімді дереккөздер Голдманның Леннонның зорлыққа бейімділігі туралы пікірін қолдайды, ал Леннон өзі Playboy журналымен сұхбатында осы бейімділігін мойындаған.

Есірткі қолдану

Леннонның есірткіге қатты тәуелді болғанын оны жақсы білетін көптеген адамдар, оның ішінде Оно және Леннонның бірінші әйелі Синтия Леннон мойындады. Голдман сондай-ақ, Леннон ұзақ уақыт оқшауланғаннан кейін 1980 жылы қайтадан музыка жасауды бастағанда, Манхэттеннің кокаинге толы дискотекалық өмірінен хабарсыз болмағанын айтады. Голдманның сөзіне қарағанда, Леннон қаза болған күні бірнеше күннен кейін кокаин тұтынғандықтан мұрын қуысының septumін жөндеу үшін пластикалық операция жасатуға тіркелген, бұл операцияны ол және Оно Double Fantasy альбомын жазған Hit Factory студиясында жасауы тиіс еді. Голдман студияда оқиғаға куә болғандарды атамайды. Голдман 1980 жылдың 8 желтоқсанында (Леннонның қаза болған күні) әншінің кокаинге тәуелділігі пластикалық операцияға себеп болғанын ғана емес, сонымен қатар есірткіге құмарлық пен жаттығудың жетіспеуінен денсаулығы нашарлағандықтан, дәрігер-сарапшы оның мәйітін қарағанда бұл жайтты тіркеп, бес оқ жарақатын уақытша елемегенін мәлімдейді. Голдман бұл есірткіге тәуелді, қауіпті түрде денсаулығы нашарлаған оқшауланудың Леннонның табиғи жалқаулығы мен өмір бойы күшті әйелдерге тәуелділігінің салдары екенін айтады. Голдман сондай-ақ Леннонның оқшаулануы мен денсаулығының нашарлауына Йоко Ононың себепкер болғанын, ол Леннонға қызғанышпен қарап, оның атағын өзінің музыкалық амбицияларына бәсекелес ретінде қарағанын мәлімдейді.

Жұмыста басқалар

Синтия Леннон Голдманның оның және Леннонның некесін бейнелеу үшін қолданған материал оның "Леннонның бұрылысы" кітабынан алынған және оған теріс бағыт берілгенін мәлімдейді. Los Angeles Times газетінде жазған сыншы Джон Винер Голдманның Май Пэнгтің "Джонға деген махаббат" және Джон Гриннің "Дакота күндері" кітаптарында жанкүйерлерге бұрыннан белгілі көптеген оқиғаларды, сондай-ақ Джонның өзінің сұхбаттары мен автобиографиялық ән мәтіндерінде айтқандарын еске салғанын атап өтеді. Винер сонымен қатар Голдманның Леннонның жеке заттары мен күнделіктерін оның өлімінен кейін тонағаны үшін кінәсін мойындағаннан кейін, ірі ұрлық үшін бес жылға сотталған Фред Симанмен тығыз жұмыс істегенін айтады. Симан Джонның жеке өмірбаянын дайындаған, бірақ Simon & Schuster оны басып шығарудан бас тартты; содан кейін ол Голдманмен ынтымақтастыққа кірісті. Голдман Пол Маккартниді өте жағымды жарықтан көрсетеді, оны The Beatles тобындағы жалғыз нағыз талант және осы топты жұмыс істеуге қабілетті еткен адам деп сипаттайды. 1980 жылдың 16 қаңтарында Жапония кеденшілері Маккартнидің багажынан 218,3 грамм марихуана тапты, өйткені ол және Wings тобының басқа музыканттары концерттік тур үшін елге кіруге тырысқан. Голдман бұл оқиғаның Йоко Ононың ұйымдастырғанын мәлімдейді. Ол күйеуінің досы есірткі тасымалдайтынын алдын ала білген. Ол күйеуін досымен байланысқа түсуіне тыйым салу үшін оны тұтқындауға үміттене отырып, шетелдегі үкімет шенеуніктеріне телефон соғып, оның қамауға алынуын қамтамасыз етуге тырысқан. Әрі қарай, Голдман менеджер Аллен Клейнді The Beatles-тің мүддесін қорғаған адам ретінде бейнелейді және ол АҚШ-тың Қағаздар және биржалар комиссиясымен сотталғанда, айыпталып, ішкі сауда және бағалы қағаздармен алаялық жасағаны үшін түрмеге отырғанда жазаланған. Голдман Марк Дэвид Чапманның Джон Леннонға жасаған қанысты қылмысы фундаменталист христиандардың құдайының бір бөлігі болуы мүмкін деген пікірді білдіреді. Чапман Леннонның жастарды тәлімсіз қалдырған адам деп санайтын фундаменталист болған. Голдман ешқандай қорытынды жасамайды, бірақ Леннонның өліміне қатысты NYPD-нің құжаттары жабық екенін және толық жауап беру үшін олардың жұртшылыққа жария етілуін күтуге тура келетінін айтады.

Йоко Оно

Леннон Йоко Оноға қарағанда әлдеқайда жақсы көрінеді, оған Голдман шексіз жеккөрушілік танытады. Голдман Ононың сыртқы келбетіне тіл тигізіп, оны «маймылға ұқсайтын» деп сипаттайды. Голдман Ононың Сара Лоуренс колледжінде оқыған кезде жезөкше болған деген айыптау тағып, оны бұрынғы күйеуі Тони Кокстің түрлі қылмыстарына ерікті түрде қатысқан ретінде көрсетеді. Голдман сондай-ақ Леннонның бірінші әйелі Синтияға Ононың қалай қарағаны және Ононың ерекше мінез-құлқы мен тұлғалық ерекшеліктері туралы толыққанды айтады. Голдман Ононың Леннонға героин қолдануға қысым жасағанын, ашкөз және қисық болғанын, сондай-ақ жигололармен опасыздыққа баруын көрсетеді. Голдманның сөзіне қарағанда, Оно Леннонның героинге тәуелділігін оны және оның байлығын өз мақсатына қарай басқарудың бір жолы ретінде пайдаланды. Ол сондай-ақ Леннонға өз қолдауымен әртүрлі іс-әрекеттерге итермелейтін болжамдарды тарату үшін таро оқу шарлатандарын пайдаланды. Бұл болжамдар Леннонның өміріндегі көрінеу маңызсыз шешімдерді анықтады, мысалы, лимузин студиодан үйге қайтарда қандай маршрутты таңдау керек немесе музыка жазу үшін қай күн қолайлы, бірақ Голдманның айтуынша, бұл шындығында Ононың үнемі жасап отырған манипуляцияларының бір бөлігі болды. Ононың маршруттар мен бағыттарға ден қоюы жапондық дәстүрлі кататагаға сенуін көрсетеді, бірақ бұл Голдманнан байқаусыз қалды, оған расизм тағылған. Голдман сондай-ақ Леннонның 1980 жылы музыкаға оралуына тек Ононың рұқсат бергенін, содан кейін Леннонсыз А тізімінде музыка орындау туралы өз амбицияларының сәтсіздікке ұшырағанын түсінгеннен кейін оны ұйымдастырғанын мәлімдейді. Голдман сонымен қатар Ононың ысырапты шығындары, Леннонның ресурстарын бекер жұмсауы, үй қызметшілері мен жеке көмекшілерін қатыгездікпен ұстауы, тіпті 1973 жылдың ортасынан 1975 жылдың ақпанына дейін Онодан ажырасып, «жоғалған демалыс» кезеңінде Мей Пэнгті Леннонның сүйіктісі ретінде тағайындауы туралы айтады. Голдманның бұл талаптары негізінен Пангтың өзінің «Loving John» атты кітабында келтірген мәлімдемелеріне негізделген.

Леннонды білетіндер

Йоко Оно кітабы өзін-өзі өлтіруді ойластырғанын айтып, жала жабу үшін сотқа бермекке қорқытты, бірақ ешқандай заңдық шара қолданбады. Кейіннен ол оң көзқарас сақтағысы келгенін және адвокаттары азаматтық іс кітапқа көбірек назар аударуы мүмкін екенін айтты. Синтия Леннон кітапты айыптады, "Кітаптағыдай, әрбір адам жойылды. Менің анамды 'булдог' деп атады, ол анамнан мүлдем өзгеше еді. Ал мені 'спаниель' деп атады. Мен ротвейлер емес, спаниель болғанымды қаладым, себебі ол – ротвейлер еді". Леннонды жеке таныған басқа да белгілі тұлғалар, соның ішінде Джеральдо Ривера мен Том Снайдер де кітапты көбінесе қабылдамады. 1988 жылдың 12 қыркүйегінде UPI агенттігінде жарияланған авторсыз шолуда Голдман Леннонға, оның отбасына, басқа Beatles мүшелеріне және жалпы рок музыкасына "терең жек көрушілік" білдіргені айтылады; ол Леннон туралы лас ақпаратты табу үшін "ең төменгі әдістерге" жүгінген, ал "сынып бөлмесіндегідей сөздерге" барып, Леннонның жеке өміріне ерекше қызығушылық танытқан. Леннонның досы, суретші Дэвид Воган Голдманмен сұхбаттасып, кітапты "846 беттік таза у" деп атады. Голдман кітапта оны мақтағанына қарамастан, Пол Маккартни оған жауап қайырмады және Голдманның бұрынғы әріптесі туралы айтқандарын айыптады, жанкүйерлер мен баспасөз өкілдеріне "Естімеңіздер, сатып алмаңыздар" деді. Ол кітапты "қоқыс" деп атады және Голдман "қалағанындай өтіріктерді" ойлап тапқанын мәлімдеді. Джордж Харрисон, Леннонның бұрынғы әріптесі, кітапты және Голдманды сынға алды, Голдман "өлген адамды қаралап жатыр" деді. Әнші-сазгер Гарри Нильсон, Леннонмен достығы 1974 жылы Онодан ажырасқанда ең жоғары деңгейге жеткен, Rolling Stone журналына Голдман онымен сұхбаттасқанда "мастырғанын" айтты, Нильсоннан Леннон туралы "лақтың" ақпаратын іздеді, бірақ Нильсон көмектеспеді. (Нильсон кітапта "Гарри - қулықшы" деген тарауға ие, онда ол әншілікке қарағанда алдау дағдыларымен жақсы екені айтылады.) Джон Леннонның жақын досы Силла Блэк Голдманмен немесе оның көмекшілерімен сұхбаттаспағанын айтты, кітаптың дұрыстығына және Голдманның Леннонды жақсы білетін мыңнан астам адаммен сұхбат алғаны туралы мәлімдемесіне күмән келтірді. Автор Филип Норман, Леннонның өмірбаяны (John Lennon: The Life) The Lives of John Lennon кітабынан 20 жыл кейін жарық көрді, Голдманның кітабын "қастық" және "күлкілі білімсіздік" деп сипаттады.

Қорғаныс

Голдман "Rolling Stone" мақаласын "Джон Леннонның өмірбаянын жоққа шығаруға бағытталған негізсіз немесе маңызсыз айыптаулардың жиынтығы" деп сынады. Ол сондай-ақ "мені және кітабымды қаралауға міндеттелген [Newsweek] журналының қызметкерлерінің ақымақтығын" моқтап, Сантені "популярлы мәдениет саласында танылмаған жас адам" деп атады. Санте Голдманның шабуылы кітаптың үлкен, әзіл-қалжың "алдау" екенін көрсетті деп жауап берді. Дэвид Гейтс "Newsweek" журналында Леннонның романтикалық бейнесінің Голдманның бейнесі сияқты миф екенін еске салып жауап берді. Редактор Ян Вэннер кітаптың "оны барлық деңгейде ренжіткенін" айтты, ол Леннонның жеке досы ретінде Леннонның өмірінің идеалистік бейнесін сақтауға мүдделі екенін білдіреді. Бірақ мақалада оңай тексерілетін бірнеше фактілер келтіріліп, Голдманның бірқатар қателіктері де ашылды, сонымен қатар Леннонды жақсы білудің ең жақсы жолы – оның жазбалары арқылы екені еске салынды. Гейтс Голдманның Леннонның Таиландта еркектерге қызмет ететіні немесе Гамбургте теңізшіні өлтіргені туралы айтқан сөздерін дәлелдемейтінін, ал Стюарт Сатклифтің өлімі үшін Леннонның өзін кінәлі деп есептегені туралы әңгімелерді тек екінші қолдан естігенін атап өтті.

Кітапқа басқа ақпарат құралдарындағы сілтемелер

1988 жылғы "Rattle and Hum" альбомында U2 Голдманның Леннон туралы айтқандарын "God Part II" әнінде сынға алды, бұл Леннонның "God" әніне белгілі бір деңгейде "жалғасы" болды. Әннің мәтінінде: "Голдманға сенбеңіз / Оның сипаты қарғыс сияқты / Мен оны бірінші болып таппасам, дереу кармасы жетеді". 1988 жылдың қазан айында "Saturday Night Live" бағдарламасында Голдманның кітапты неліктен жазғаны туралы скетч көрсетілді, ол 1962 жылы Beatles тобынан шығарылғанына жауап ретінде жазғанын мәлімдеді. Фил Хартман Голдманды (тромбонмен), Дана Карви Пол Маккартниді, Денис Миллер (көбінесе "Жаңалықтар шолуында" болмайтын сирек рөлде) Джордж Харрисонды, Джон Ловиц Ринго Старрды, ал арнайы қонақ жүргізуші Мэтью Бродерик Джон Леннонның рөлін ойнады. Скетчте Голдманның тағы бір нысаны Элвис Пресли (Кевин Нилон ойнады) Леннонға Голдманды жұмыстан шығаруға кеңес береді.