Спиерлік князь-епископтығы – қасиетті Рим империясының рухани князьдығы. Тарихы, орналасқан жері, резиденциясы және протестантты қаламен қарым-қатынасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киелі Рим империясының князь-епископтығы
Prince Bishopric of the Holy Roman Empire
Шпиер князь-епископтығы, бұрын ағылшын тілінде Спирс деп белгілі болған (неміс тілінде: Hochstift Speyer, Fürstbistum Speyer, Bistum Speyer) – қазіргі Германияның Рейнланд-Пфальц және Баден-Вюртемберг штаттарындағы шіркеулік княздік. 1803 жылы әлеуметтік-діни биліктерінен айырылды. Князь-епископ 14 ғасырға дейін Шпиерде, еркін императорлық қалада тұрды, содан кейін резиденциясын Удденхаймға (Филипсбург), ал 1723 жылы Брухсальға көшірді. Рим-католиктері болған князь-епископтар мен Реформациядан бері ресми түрде протестант дінін ұстанған еркін қаланың билігі арасында шиеленіс болды. Эльзастағы Виссембург князьдік провистриясы Шпиер князь-епискобымен жеке одақ құрып басқарылды.
The Prince Bishopric of Speyer, formerly known as Spires in English, (German: Hochstift Speyer, Fürstbistum Speyer, Bistum Speyer) was an ecclesiastical principality in what are today the German states of Rhineland Palatinate and Baden Württemberg. It was secularized in 1803. The prince bishop resided in Speyer, a Free Imperial City, until the 14th century, when he moved his residence to Uddenheim (Philippsburg), then in 1723 to Bruchsal. There was a tense relationship between successive prince bishops, who were Roman Catholic, and the civic authorities of the Free City, officially Protestant since the Reformation. The prince provostry of Wissemburg in Alsace was ruled by the prince bishop of Speyer in a personal union.
География
Шпейер епископтығы Киелі Рим империясының Жоғарғы Рейн аймағына қарасты. Киелі Рим империясының ең кішкентай княздықтарының бірі болған ол, Рейн өзенінің екі жағында орналасқан, жалпы ауданы шамамен 28 германдық шаршы миль (шамамен 1540 км²) құрайтын жарты оннан астам жеке-жеке анклавтардан тұрды. Оған Брухсаль (оң жағалауда) және Дейдесхайм, Херксхайм-бай-Ландау, Лаутербург (сол жағалауда) қалалары кірді. 1800 жылға қарай епископтықта шамамен 55 000 адам тұрды.
The Prince Bishopric of Speyer belonged to the Upper Rhenish Circle of the Holy Roman Empire. One of the smallest principalities of the Holy Roman Empire, it consisted of more than half a dozen separate enclaves totalling about 28 German square miles (about 1540 km2) on both sides of the Rhine. It included the towns of Bruchsal (on the right bank) as well as Deidesheim, Herxheim bei Landau, and Lauterburg (on the left bank). Around 1800 the bishopric included about 55,000 people.
Тарих
Шпейер епархиясы III немесе IV ғасырдан бері болған болуы мүмкін. Ол алғаш рет тарихи құжаттарда 614 жылы тіңкерілген. 748 жылға дейін ол Трир архиепископтығының қарасты епископтығы болды, ал содан кейін 1803 жылы князь-епископтық секуляризацияланғанға дейін Майнц архиепископтығының қарасты епископтығы болды. Шпейер епископтығының тарихы 7-ші ғасырдың соңында, Шпейер епискобы көршілес Шпейергаудағы патшалық домендерін алған кезде басталды. 10-11 ғасырларда епархия қосымша жерлер алды, оның ішінде император Оттон I-ден сыйлықтар да болды. 1030 жылы собордың құрылысы басталды. 1061 жылы собор қасиеттендірілді. 1086 жылы император Генрих IV епископқа Шпейергау графтығының қалған бөліктерін сыйлады. 1111 жылдан бастап Шпейер қаласының тұрғындары епископтың үстемдігінен көздерін ауыта бастады. 1230 жылы алғаш рет бургомистр есімдері тіңкерілді. 1294 жылы Шпейер еркін императорлық қалаға айналды. 1371 жылы епископ өзінің резиденциясын Уденхаймға көшті. 17-шы ғасырдың басында епископ Филипп Кристоф фон Зётерн Филиппсбург бекінісін кеңейтті. Князь-епископтар 1371 жылдан 1723 жылға дейін сол жерден билік жүргізді. Кейіннен епископ өзінің орнын Брухсальға көшті. 1644 жылы француз әскерлері Оттыз жылдық соғыстың соңғы кезеңінде Филиппсбургті басып алды. 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шарты бойынша Франция бекініске ие болды. Франко-голланд соғысы кезінде 1676 жылы императорлық әскерлер оны қайта басып алды. 1679 жылғы Нимвеген шартында бекініс епископқа және Империяға ресми түрде қайтарылды. Алайда Франция 1681 жылы епископтықтың сол жақ жағалауындағы аумақтарды "Реюньон" деп атап, 1688 жылы Тоғыз жылдық соғыстың басында Филиппсбургті қайта басып алды. Басып алынған аумақ 1697 жылғы Рийсвик бейбіт шартында ғана қайтарылды. 1801/1802 жылдары Шпейердің қалған сол жақ жағалауы француз әскерлерімен Француз революциясы барысында жаулап алынды. Оң жақ жағалаудағы аумақтар Баден маркграфтарына тиді. Бұл Шпейер епискобының дүниелік жауапкершіліктерін тоқтатты. Секуляризацияланған епископтық шіркеулік тұрғыдан Шпейер епархиясы ретінде жалғасты. Соңында, бұрынғы князь-епископтықтың француз бөлігі 1815 жылы Бавария және Гессен-Дармштадт арасында бөлінді.
A diocese of Speyer has possibly existed since the 3rd or 4th century. It was first mentioned in historical documents in 614. Up to 748 it was a suffragant bishopric of the archdiocese of Trier, and from then until the secularisation of the prince bishopric in 1803, of the archdiocese of Mainz. The history of the Bishopric of Speyer began at the latest in the late 7th century when the bishop of Speyer received royal domains in the neighboring Speyergau. In the 10th and 11th centuries, the diocese received additional lands, including gifts by emperor Otto I. In 1030 the building of the cathedral was begun. In 1061 the cathedral was consecrated. In 1086 emperor Henry IV granted the bishopric the remaining parts of the county of Speyergau. From 1111 the citizens of the city of Speyer began to increasingly loosen their bonds to the rulership of the bishop. In 1230 a Bürgermeister was mentioned for the first time. In 1294 Speyer became a Free Imperial City. The bishop moved his palace in 1371 to Udenheim. At the beginning of the 17th century bishop Philipp Christoph von Sötern expanded the fortress of Philippsburg. The prince bishops reigned from there from 1371 to 1723. Afterwards the prince bishop moved his seat to Bruchsal. French troops captured Philippsburg in 1644 during the later stages of the Thirty Year's War. France gained the fortress in the 1648 Peace of Westphalia. During the Franco Dutch War, Imperial troops recaptured it in 1676. In the Treaty of Nijmegen 1679, the fortress was officially returned to the Bishop and the Empire. However, France annexed parts of the bishopric's left bank territories in 1681 as Reunion and seized Philippsburg again in 1688 at the beginning of the Nine Years' War. The occupied territory was not returned until 1697 in the Peace of Rijswijk. In 1801/1802, the remaining left bank territories of Speyer were conquered by French troops in the course of the French Revolution. The right bank territories went to margraves of Baden. This ended the secular responsibilities of the bishop of Speyer. The secularized bishopric continued ecclesiastically as the Diocese of Speyer. Finally, the French part of the former prince bishopric was divided between Bavaria and Hesse Darmstadt in 1815.