Сингапур тасының фрагменті

Кіріспе

Сингапур тасы – Сингапур өзенінің сағасында тұрған үлкен құмтас тақтаның бөлігі. Бұл үлкен тақташада кем дегенде 13 ғасырға, ал мүмкін 10 немесе 11 ғасырға дейін сонатын, оқылмаған жазу бар. Соңғы теориялар бойынша, жазу ескі яван тілінде немесе санскрит тілінде жазылған, бұл аралдың бұрын Маджапахит цивилизациясының бір бөлігі болғанын көрсетеді. Бұл жазуды жасауға бұйрық берген адам Суматрадан шыққан болуы мүмкін. Тақта 14 ғасырдың күшті батыры Баданг туралы аңызбен байланысты болуы мүмкін, ол Сингапур өзенінің сағасына үлкен тас лақтырған делінеді. Баданг қайтыс болғаннан кейін, раджа оның қабірінің үстіне "Сингапура бұғазының нүктесінде" екі тас тіреу орнатуды бұйырды. 1843 жылы британдық отарлық үкім кезінде тақта өзен сағасындағы жолды кеңейту және бекініс салу үшін, сондай-ақ оның командирі Д. Х. Стивенсонның жайлы тұруы үшін жарылтылды. Қазір Сингапур Ұлттық мұражайында сақталып тұрған бұл тас 2006 жылдың қаңтар айында Сингапурдың 11 ұлттық қазынасының бірі деп танылды және Ұлттық мұралар кеңесінің мұражай коллекцияларындағы ең бағалы 12 артефакттың бірі ретінде белгіленді.

Ашылу

1819 жылдың маусым айында, Сэр Стэмфорд Раффлз (1781–1826) Сингапурға келгеннен кейін бірнеше ай өткен соң, Сингапур өзенінің сағасының оңтүстік-шығыс жағында джунгли ағаштарын тазартып жатқан жұмысшылар шамамен 3 метр биіктігі мен ұзындығы бар құмтас тақта тапты. Ол Рокки-Пойнт деп аталатын, кейін Артиллерия-Пойнт, Форт-Фуллертон және Мастер-Аттендент кеңсесі орналасқан жерде тұрды. (1972 жылы тақтаның орнына қысқаша конструкция салынды және Мерлион деп аталатын қиял аңның мүсіні қойылды. Кейіннен мүсін басқа жерге көшірілді.) 1886 жылы қайта басылған доктор Д. В. Монтгомери, осы тасты Бенгалия теңізшілері, бірінші Мастер-Аттендент капитан Флинт, R.N. жұмысына алған, тауып шығарғанын айтты: Сіз оның [құмтас тақтаның] Сингапур сағасының кіреберісінің оңтүстік-шығыс жағындағы тасты тіктеп тұрған жерін еске түсіресіз. 1819 жылы бұл жерді орман ағаштары мен джунгли жапқан еді. Тасқа жазылған жазуды тапқан теңізшілер қатты қорқып, тазалау жұмысын жалғастыруға батылмады, егер жақсы есте сақтасам, оны жоғары жалақы алған қытай жұмысшылары аяқтады. Тақтаға 50 не 52 жол жазылған, бірақ оны тапқан кезде арал тұрғындары жазудың мағынасын білмейтін еді.

Жазу және шифрлау әрекеттері

Бірнеше ғалым уақыт өте Сингапур тасындағы қолданыстағы мәтінді жақсырақ түсінуге және оны түсіндіруге тырысты. Төмендегі бөлімдер осы түсіндіру ұсыныстарының қысқаша мазмұнын ұсынады.

Сэр Стэмфорд Раффлс

Раффлс өзі құмтастан жасалған тақташадағы жазуларды түсінуге тырысты. 1834 жылы жазған "Малай түбегі" атты еңбегінде Мадрас артиллериясының капитаны Питер Джеймс Бегби, Құрметті Шығыс Үндістан компаниясының бір бөлігі, былай деп жазды: Сингапурдың ең қызықты нәрсесі – өзеннің төңірегіндегі үлкен тас, оның бір жағы еңіс және тегістелген, ал үстінде бірнеше қатар ойылған әріптер әлі де көрінеді. Бірақ тас қабатты және кеуекті болғандықтан, жазуды оқу мүмкін емес. Сэр Стэмфорд Раффлс күшті қышқылдарды қолданып, әріптерді анықтауға тырысқан, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. "Хикаят Абдулла" кітабында Абдулла бин Абдул Қадыр (1796–1854), сондай-ақ Мунши Абдулла деп белгілі, Раффлстің 1822 жылдың қазан айында миссионер пастор Клаудиус Генри Томсенді және өзін Раффлс "ерекше тас" деп сипаттаған нәрсені көруге алып келгенін жазды. Раффлс бұл жазудың индус жазуы болуы керек деп ойлаған, себебі "индустар Шығыстағы ең көне көшпенді халықтардың бірі болған, олар Ява, Бали және Сиамға дейін жеткен, ал осы жерлердегі тұрғындардың барлығы олардан тараған".

Уильям Блэнд пен Джеймс Принсеп: Пали?

1837 жылы Бенгалияның Азиялық қоғамының журналында жарияланған доктор Уильям Блэндтың жазбасында, ол Тасқа «көп рет саяхат жасағанын», «мүмкін болса, бірнеше әріпті сақтап алып, оларды дұрыс түсіндіріп, тіл немесе оны жазған халық туралы қандай да бір ақпарат алуға тырысқанын, соның арқылы Малайя түбегі туралы біліміміздің шектеулі және тұманды екенін анықтауға ұмтылғанын» айтады. Бұл – британдық шығыстанушы Джон Лейденнің (1775–1811) 1612 жылғы «Малай тарихы» (Sejarah Melayu) еңбегінің ағылшын тіліне аудармасы, ол автор қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Малай жылнамаларында Бадангтың айқын күш көрсетулері туралы хабар Клинг жеріне (Коромандель жағалауына) жеткені айтылады. Сол елдің раджасы Нади Виджая Викрама есімді батырды оған күш сынасуға жіберіп, жеңіске қатысты келісім бойынша жеті кемеге толы қазынаны салды. Олардың күштерін бірнеше рет сынасқаннан кейін Баданг раджаның залының алдында жатқан үлкен тасқа көрсетіп, қарсыласынан оны көтеруін және олардың талаптары осы ерлікте көрсетілген күш арқылы шешілсін деп сұрады. Клинг батыры келісіп, бірнеше рет әрекеттенгеннен кейін оны тізесіне дейін көтере алды, бірақ дереу жіберіп алды. Баданг тасты алып, бірнеше рет оңайлап ұстап, содан кейін өзенге лақтырып жіберді. Осы тас бүгін Сингапураның немесе Танджонг Сингапураның нүктесінде көрініп тұр. Жылнамада Баданг ұзақ уақыттан кейін қайтыс болып, Сингапура бұғазының басында жерленгені айтылады. Оның өлімі туралы хабар Клинг жеріне жеткенде, раджа оның қабіріне ескерткіш ретінде екі тас бағана жіберді. Бегби Бадангтың қабірінің үстінде орнатылған ескерткіш Сингапур өзенінің сағасындағы құмтас тақта екенін және жазуда Бадангтың ерліктері туралы айтылғанын болжады. Ол «Клинг раджасын» 1223–1236 жылдар аралығында билік құрған Шри Раджа Викрама деп анықтады. Бегбидің пікірінше, жазу тамиль тілінің ескірген диалектісінде жазылған:

In his note published in the Journal of the Asiatic Society of Bengal of 1837, Dr. William Bland reported that he had "frequently made pilgrimages" to the Stone, "determined, if it were possible, to save a few letters, could they be satisfactorily made out, to tell us something, however, small, of the language or the people who inscribed it, and hence eke out our limited and obscure knowledge of the Malayan Peninsula." a posthumously published English translation of the Sejarah Melayu (1612) by the British orientalist John Leyden (1775–1811). According to the Malay Annals, news of Badang's remarkable feats of strength reached the land of Kling (the Coromandel Coast). The Rajah of that country sent a champion named Nadi Vijaya Vicrama to try his strength with him, staking seven ships filled with treasures on the issue of the contest. After a few trials of their relative powers, Badang pointed to a huge stone lying before the Rajah's hall and asked his opponent to lift it, and to allow their claims to be decided by the greatest strength displayed in this feat. The Kling champion assented, and, after several failures, succeeded in raising it as high as his knee, after which he immediately let it fall. Badang took up the stone, poised it easily several times, and then threw it out into the mouth of the river, and this is the rock which is at this day visible at the point of Singhapura, or Tanjong Singhapura. The Annals go on to state that after a long time, Badang died and was buried at the point of the straits of Singhapura, and when the tidings of his death reached the land of Kling, the Rajah sent two stone pillars to be raised over his grave as a monument, and these were the pillars which were still at the point of the bay. Begbie went on to speculate that the monument installed over Badang's grave was the sandstone slab at the mouth of the Singapore River, and that the inscription contained a recital of Badang's feats. He identified the "Rajah of Kling" as Sri Rajah Vicrama who reigned from 1223 to 1236. In Begbie's view, the inscription was in an obsolete dialect of Tamil:

Аталған мәміле кезінде [Бегби шамамен 1228 жыл деп санайды] малайлардың жазба тілі болмаған, себебі содан кейін, яғни қырық-елу жыл өткен соң, Мұхаммед діні кең таралған кезде ғана араб әрпі енгізілген. Клинг раджасының жазба тілінің жоқтығын білгендігіне байланысты, ол өз ұлтының мүсіншісін жазуды тасқа қашап жасауға шақырған, ал эпитафия белгісіз тілде болғандықтан, ондағы түпнұсқа әңгіме ауызша дәстүр арқылы берілгендіктен, маңызды ерекшеліктерінен басқа барлық жағынан бұрмаланған болуы мүмкін. Бұл болжам жазудың пішінімен расталады, ол маған таныс шығыс тілдеріне қарағанда малабар тіліне көбірек ұқсайды. Мен сөздердің мінезді тамиль тілінде жазылғанын айтпаймын, тек жазу осы тілдің ескірген диалектісінде жазылған деген пікірімді білдіргім келеді.

Дж.У.Лейдлей, Иэн Синклер, Франческо Пероно Каччьяфоко және И-Шян Ли: Кави?

Дж. В. Лейдлей Бенгалиялық Азиялық қоғамына полковник Баттерворт пен подполковник Джеймс Лоу сыйлаған құмтас тақташаның сынықтарын зерттеді. Ол тастардың бетіне ұсақ ұнтақталған жануар көмірін себіп, қауырсынмен ақырын сүрте отырып, барлық ойыстарды толтырды; осылайша "ең кішкентай ойыс та жарқын түстің күшті контрасты арқасында айқын көрінді. Осы тәсілмен және әртүрлі жарықтарда символдарды зерттеу арқылы" Лейдлей үш сынықтың жазуларын суретке түсіре алды. Лейдлейдің сөзіне қарағанда, жоғарғы суреттегі сынық жазудың жоғарғы бөлігінен алынған сияқты, бірақ Принсептің литографиясында бұрмаланған болып көрсетілген. Ол қалған екі сынықты литографияның кез келген бөлігімен анықтай алмады. Лейдлейдің пікірінше, символдардың шаршы пішіні Принсепті жазудың пали тілінде деп қорытынды жасауға шатыстырған. Шындығында, бұл символдар пали тіліне ешқандай ұқсамайды. Лейдлей символдарды жарияланған сингал жазуларымен сәйкестендіре алмады, бірақ оларды Ява, Бали және Ломбок аралдарындағы Кави әдеби тілімен бірдей деп тапты – бұл ежелгі яван тіліне негізделген, көптеген санскрит сөздері бар тіл. Ол былай деді: "Осы тілдің әліпбиі арқылы мен барлық немесе дерлік барлық символдарды анықтай аламын, бірақ әрине, тілдің өзін білмесе, жазудың мағынасын түсіну мүмкін емес". Бегбиге сүйене отырып, ол да "жазудың малайлар мұсылман дінін қабылдағанға дейінгі кезеңдегі явандықтардың жеңісі туралы хабарлама болуы мүмкін екенін болжады". Доктор Синклер жазудың көбінесе Кави екенімен келісіп, жазудағы "кесарива" деген фрагментті анықтауға кірісті. Бұл фрагментті ежелгі санскрит жазбаларымен салыстырып, ол "parakesarivarman" сөзінің бөлігі екенін айтты – бұл Үндістанның Тамил Чола әулетінің бірнеше патшалары қолданған атау. Бұл Тамилдердің Сингапур бұғазымен 1000 жыл бұрын байланыста болғанын көрсетеді, осылайша аралдың тарихи уақыт шебі қайта қарастырылады. Оның пікірінше, тас 11 ғасырдың басында жасалған болуы мүмкін, бұл Сингапурдың қазіргі қабылданған 1299 жылы құрылған күнінен 300 жыл бұрынғы негізін көрсетеді. 2023 жылдың тамызында Франческо Пероно Каччафоко мен И Шианг Ли Сингапур тасы мен Калькутта тасын салыстырып, Кави жазуымен байланысын одан әрі зерттеді. Олар ұқсастықтар бар екенін анықтады, бірақ диакритикалық белгілерді қолдануда айқын айырмашылықтарды байқады.

J. W. Laidlay examined fragments of the sandstone slab that had been donated to the Asiatic Society of Bengal by Colonel Butterworth and Lieutenant Colonel James Low, strewing finely powdered animal charcoal over the surface of the stones and sweeping it gently with a feather so as to fill up all the depressions; in this way "the very slightest of which was thus rendered remarkably distinct by the powerful contrast of colour. By this means, and by studying the characters in different lights", Laidlay was able to make drawings of the inscriptions on three fragments. According to Laidlay, the fragment shown in the top drawing seemed to have been from the upper part of the inscription, but was omitted in Prinsep's lithograph as effaced. He could not identify the other two fragments with any portion of the lithograph. Laidlay felt that the square shape of the characters had misled Prinsep into concluding that the inscription was in Pali. In fact, the characters bore no resemblance whatsoever to Pali. Laidlay was unable to identify the characters with those of any published Sinhala inscriptions, but found it identical with Kawi, a literary language from the islands of Java, Bali and Lombok based on Old Javanese with many Sanskrit loanwords. He noted, "With the alphabet of this language, I can identify all, or nearly all, of the characters; but of course no clue to the purport of the inscription can be obtained without some knowledge of the language itself." Relying on Begbie, he, too, "conjectured with probability that the inscription is a record of some Javanese triumph at a period anterior to the conversion of the Malays to Muhammadanism". Dr Sinclair, agreeing that the inscription was most likely Kawi, proceeded to identify the fragment "kesariva" in the inscriptions. Comparing this to a corpus of ancient Sanskrit writings, he suggested that the fragment was part of the word "parakesarivarman" – a title used by several kings of the Tamil Chola dynasty in India. This suggests Tamil connections with the Strait of Singapore as far back as 1,000 years ago, thus redefining the island's historical timeline. He suggests that the stone could have been created at the beginning of the 11th century, redefining Singapore's foundation over 300 years earlier than the currently accepted founding date of 1299. In August 2023, Francesco Perono Cacciafoco and I Shiang Lee produced a comparison between the Singapore Stone and the Calcutta Stone and further analyzed the possible link to the Kawi script. They found that while there are similarities, there is a noticeable difference in the usage of diacritics.

Керн және басқа да ғалымдардың зерттеулері: көне яван немесе санскрит?

Құмтастың сынықтарын алғаш рет голландиялық эпиграф Иоган Хендрик Каспар Керн зерттеді. Ол бірнеше сөздің шифрын шешуге қол жеткізді, соның ішінде салагаласаянара, я āmānavana, кесарабарала және ядалама, бірақ олардың жазылған тілін анықтай алмады. Ол жазудың шамамен 1230 жылы жасалғанын болжады. Тағы бір голландтық индолог Н. Ж. Кром 1848 жылы жарияланған Тастың көшірмесінен жазудың Маджапахит империясының жазуына ұқсас екенін, бірақ 1360 жылдан сәл ертерек мерзімге жататынын анықтады. Басқа ғалымдар осы мәселеге әртүрлі көзқарас білдірді. Индонезияның ежелгі жазуы саласындағы ғалым, доктор Дж. Г. де Каспарис, жазу стилінің 10-шы немесе 11-ші ғасырға тән болуы мүмкін деген алдын ала пікір айтты. Ол бір-екі сөзді түсіндіре алды, олардың Ескі Яван тілінде болуы ықтимал. Ал докторлар Боехари, Индонезия Ұлттық археологиялық зерттеу орталығының эпиграфикалық сарапшысы және Индонезия университетінің оқытушысы, ою-өрнектің 12 ғасырдан бұрын жасалғанын, Ява жазу стиліне қарағанда Суматра жазу стиліне жақын екенін және тілдің Ескі Яван тілі емес, сол дәуірде Суматрада кеңінен қолданылған Санскрит тілі болуы мүмкін деген пікірде болды. Джон Миксик эпиграфиялық мәліметтерге сүйенетін болсақ, де Каспарис немесе Боехари теориясының қайсысы дұрыс екенін анықтау мүмкін емес екенін, бірақ жазуды тапсырған адамның мәдени тұрғыдан Явалық емес, Суматралық болуы мүмкін деген қорытындыға келу оңайырақ екенін айтты, себебі 10-шы ғасырда Яваның тілдік ықпалы Суматраның оңтүстігіндегі Лампунг аймағына жеткен, бірақ Сингапурге дейін мұндай ықпал табылған жоқ және сол кезде Суматрада немесе жақын аралдарда Явалық отарлаудың ешқандай дәлелі жоқ. Миксик жазуға қатысты көптеген қорытындылар көшірмелер мен фотосуреттерге негізделгенін, сондықтан құмтастың сынықтарын егжей-тегжейлі талдау жазудың жасын немесе мазмұнын анықтауға көбірек көмектесуі мүмкін екенін атап өтті. Алайда, ол жазудың толыққанды түрде шешілмей қалуы мүмкін екенін де айтты. Ұлттық мұра тақтасы оны мұражай коллекцияларындағы ең бағалы 12 жәдігердің бірі деп таныды. Сингапур тасы және Баданг туралы аңыз 2016 жылғы Сингапурдың Ұлттық күні шеруінде бейнеленді.

The first effectual study of the sandstone fragments was by the Dutch epigrapher Johan Hendrik Caspar Kern. He succeeded in deciphering a few words, including salāgalalasayanara, ya āmānavana, kesarabharala and yadalama, but was unable to identify the language in which they were written. He gave the probable date of the inscription as around 1230. Another Dutch Indologist, N. J. Krom, judged from a rubbing of the Stone published in 1848 that the script resembled that of the Majapahit Empire but dated from a period somewhat earlier than 1360. Other scholars have taken different views. Dr. J. G. de Casparis, a scholar of ancient Indonesian writing, gave the preliminary judgment that the style of the script might date from an earlier period such as the 10th or 11th century. He was able to decipher one or two words, which seemed to be in the Old Javanese language. On the other hand, Drs. Boechari, epigraphical expert of the Indonesian National Research Centre for Archaeology and lecturer at the University of Indonesia, was of the opinion that the engraving dates from no later than the 12th century, has a closer affinity to the Sumatran than the Javanese writing style, and that the language may not be Old Javanese but Sanskrit, which was in common use in Sumatra at that era. John Miksic has commented that while it is impossible to determine whether de Casparis's or Boechari's theory is more correct on the basis of epigraphy alone, it is easier to accept the conclusion that the person who commissioned the inscription was culturally Sumatran rather than Javanese, because by the 10th century the linguistic influence of Java had reached the Lampung region in the south of Sumatra, but no such influence has been discovered as far north as Singapore and there is no evidence of Javanese colonisation in Sumatra or the offshore islands at that time. Miksic notes that most conclusions regarding the slab have been on the basis of rubbings or photographs, and thus there is a "slight possibility" that detailed analysis of fragments of the sandstone slab may provide more information about the age of the inscription or the nature of its contents. However, he also says that the script probably never will be fully deciphered. and by the National Heritage Board as one of the top 12 artefacts held in the collections of its museums. The Singapore Stone, along with its connection to the legend of Badang, was depicted during the 2016 Singapore National Day Parade.

Мақалалар

, 1-томда қайта басылды. Бұл екі томдық еңбек 2000 жылы Routledge баспасынан қайта басылды. , Индо-Қытайға қатысты әртүрлі құжаттар жинағында, жоғарыда, 1-том, 222–223 беттерде қайта басылды. , Индо-Қытайға қатысты әртүрлі құжаттар жинағында, жоғарыда, 1-том, 223–226 беттерде қайта басылды. , Индо-Қытайға қатысты әртүрлі құжаттар жинағында, жоғарыда, 1-том, 227–232 беттерде қайта басылды. .