Кіріспе
1793 жылы Шығыс Үндістан компаниясы Үндістандағы билігін консолидациялау үшін қабылдаған заңнама Корнуоллис кодексі – Шығыс Үндістан компаниясының 1793 жылы Үндістандағы өкіметін жақсарту мақсатында қабылдаған заңдар жиынтығы. Кодекс 1786 жылдан 1793 жылға дейін Бенгалия губернаторы қызметін атқарған Карл, Корнуоллис маркизінің басшылығымен әзірленді.
The Cornwallis Code is a body of legislation enacted in 1793 by the East India Company to improve the governance of its territories in India. The Code was developed under the guidance of Charles, Marquess
Cornwallis, who served as Governor of Bengal from 1786 to 1793.
Кодтың құрамында:
Кодексте полиция қызметін, сот және азаматтық басқаруды реттейтін маңызды ережелер қамтылған. Оның ең белгілі ережесі – Тұрақты қоныстану (немесе заминдари жүйесі), ол 20 ғасырға дейін сақталған кіріс жинау схемасын орнатты. Бенгалиядан бастап, 1793 жылғы 1 мамырдағы бірқатар қаулылар арқылы жүйе Солтүстік Үндістанның барлық аймақтарына тарады. Британдық Үндістан үкіметі 1833 жылғы Жарғылық актіге дейін дерлік осы қаулыларға сүйенді. Бұл қаулыларда кодификацияланған жүйе бойынша, Шығыс Үндістан компаниясының қызметкерлері үш тармаққа бөлінді: кіріс, сот және коммерциялық. Бірінші екі тармақтың мүшелеріне жеке саудаға тыйым салынды, олардың орнына жаңа және кеңпайдалы жалақы ставкасымен өтемақы төленді. Жер салығы (негізгі кіріс көзі) заминдармен, яғни мұрагерлік кіріс жинаушылармен тұрақты түрде белгіленді. Олар жер салығын уақтылы төлесе, туған жердің индиялық халқы жер иелері ретінде қарастырылды, бірақ олардың сот және полиция функцияларынан айырылды, оларды жаңадан құрылған мемлекеттік полиция атқаратын болды. Бұл «Тұрақты қоныстану» британдықтарға британдық билікті қолдауға мүдделі индиялық жер иелері класын қамтамасыз етті. Жергілікті басқару аудандардың кіріс жинаушыларының қолына жүктелді. Сот жүйесі қайта ұйымдастырылды: азаматтық істер бойынша провинциялық соттарға, ал қылмыстық істер бойынша аудандық соттарға бағынысты, судейлік өкілеттіктері бар аудандық судьялар тағайындалды. Қолданылған заң – индустар мен мұсылмандардың жеке құқықтары және өңделген мұсылман қылмыстық кодексі болды. Қызметтің жоғары лауазымдары британдықтарға ғана шектелді, осылайша индиялықтар жауапты лауазымдардан шеттетілді. Жалпы алғанда, бұл жүйе Бенгалияға әлеуметтік және саяси тұрақтылық сыйлады, бірақ шағын жер иелері мен жалға алушылардың құқықтарын ескермеу және индиялықтарды басқарудың кез келген жауапты бөлігінен мүлдем шеттетудің бағасымен.