Кіріспе

Католиктік діни орден

Қасиетті қабірдің тұрақты канондары – Әулие Августин ережесінің тұрақты канондарынан құралған католиктік діни орден. Олардың Иерусалимдегі Қасиетті қабір шіркеуінде құрылғаны айтылады, сол кезде Иерусалим Корольдігінің астанасы болған. 1113 жылы Папа Паскаль II-нің Папалық бұйрығымен мойындалды. Басқа мәліметтер бойынша, олар бұрын, Годфри Буйон билігі тұсында (1099–1100) құрылған. Иерусалим Саладинге түскен соң, канондар басқа латын христиандарымен бірге Киелі жерден қашып кетті. Олар алдымен Кипрде қысқа ғана уақытқа қоныстанды, онда Беллапаис аббаттығын құрды, содан кейін Еуропаның әртүрлі елдерінде қоныстанды. Қасиетті қабірдің тұрақты канондары 1489 жылы Папа Иннокентий VIII (1484–1492) тарапынан таратылды. 1489 жылдың 28 наурызында Рим папасы Мальта орденінің ықпалымен, Қасиетті қабірдің канондары орденін тарату және Мальта орденіне беру туралы бұйрық шығарды. Алайда, Киелі қабірдің тұрақты канондары орденінің тәуелсіздігі император Максимилиан мен Вюртемберг герцогы Эберхардтың тілегімен сақталды және 1499 жылы Папа Александр VI (1492–1503) бұйрығымен расталды. Осы себепті, Қасиетті қабірдің тұрақты канондары орденінің ерлер тармағы 19 ғасырға дейін Испания, Германия және Польшада көптеген бөлімшелермен Еуропада болды. Орденнің соңғы басшысы және Краковтың көмекші епископы (1816–1830) Томаш де Новина Новинский 1830 жылдың 4 қаңтарында Миеховта (Польша) қайтыс болды. 14 ғасырда Қасиетті қабірдің тұрақты канондарының әйелдер тармағы құрылды, ол Бельгия, Нидерланды, Франция, Испания және Англиядағы монастырьларда әлі де бар.

Қор

Хелиот және басқалардың пікірінше, 1114 жылға дейін Киелі қабірдің канондары болған жоқ. Осы жылы, Сент-Августин ережесін қабылдаған бірнеше тұрақты канондар Батыстан әкелініп, Буйондық Годфри арқылы Иерусалимге енгізілді. Екінші жағынан, Суарес және басқалар орденнің дәстүрін мойындайды, ол Иерусалимнің алғашқы епископы Сент-Джеймс, ортақ тұрмыспен өмір сүретін дін қызметкерлерін құрған, ал крест жорықтарынан кейін онда "Киелі қабір қауымы" гүлденді. Вильгельм Малинский, 1130-1145 жылдардағы Иерусалимнің латын патриархы, Герардтан бұрын орденнің преирі болған болуы мүмкін. 1143 жылғы 10 қаңтардағы папалық бұйрық және Латеранский Булларийде табылған, Папа Селестин II Киелі қабірдің канондарына Буйондық Годфри, король Балдуин I және басқа да меценаттардан алған барлық мүліктерін бекітті. Бұйрықта Қасиетті жердегі және Италиядағы канондарға тиесілі бірнеше шіркеулер де айтылған. Оигнийдің тұрақты каноны және Иерусалимнің патриарх кардиналы де Витри, канондардың Киелі қабір шіркеуінде, сондай-ақ Сион және Зәйтүн тауындағы шіркеулерде қызмет еткенін хабарлайды. Патриарх сонымен қатар канондар сайлаған Киелі қабірдің аббаты болды. Оны 1161 жылы мұсылман күштеріне түскен және кейіннен құтқарылған франк крестоносшы рыцары Иоганн Готманның әйелі оларға сатты. Қазіргі ауылдағы бекінілген үй (maison forte) шіркеуге сатылмас бұрын Готманның резиденциясы болған деп есептеледі. Дегенмен, Иерусалимнен тыс орденнің жалғыз преирі – бұл 1130 жылы Малинскийдің патриархы Вильгельм сыйлаған сынақ тауындағы преирі, бәлкім бастапқыда аймақтағы тәуелсіз шөлділерді бақылау үшін. Екі жылдан кейін, оған жақын орналасқан Иериходан алынған ондықпен, ол жылына 5000 безант табыс әкелді. Преирі және тауға, сондай-ақ жақын жердегі Иордан өзеніне келген паломниктер Док тауындағы Тамплиерлер бекінісімен қорғалды. Үшінші крест жорығынан кейін Тир архиепископы Иосиус Генрих II Шампанның Иерусалимдегі канцлері болды, ол Конрадты өлтіргеннен кейін Иерусалимнің королевасы Изабелла I-ге үйленді, бірақ корольдік атақты қабылдамады. Генрих Киелі қабір шіркеуінің канондарымен жаңа латын патриархын сайлау мәселесінде дауласып, Иосиус араласпайынша оларды тұтқынға алды. Иосиус 1198 жылы Тевтон орденінің негізін қалауға қатысты және шамамен 1202 жылы қайтыс болды.

Еуропа

Еуропада канондар Италия, Франция, Испания, Польша, Англия, Хорватия және Бельгия-Голландия аймағында орнығып, монастырьлар құрды.

Кипр

Иерусалим Саладиннің қолына түскеннен кейін канондар, басқа латын христиандарымен бірге, Киелі жерден қашып кетті. Олар Батыс Еуропаға аттанмас бұрын, қысқа мерзімге Кипрде орналасып, Белапаис аббаттығын құрды.

Испания

Испанияда Торралба де Рибота ауылы Қасиетті қабір канондарының Калатайудтағы ана шіркеуіне қарасты болған, және Педро Манрике де Лараның қорғауында болды, Dei gratia comes, "Құдайдың құдіретімен граф". Сонымен қатар, Барселонадағы Санта-Анна монастырі, бүгінде шіркеу, бастапқыда Қасиетті қабірдің тұрақты канондары немесе Қасиетті қабір орденінің үйі болуы мүмкін, Иерусалим Патриархының басшылығымен.

Польша

Польшада олар ерекше Киелі қабір шіркеуінде, Миеховта белсенділік танытты, ол Казимир Битомдықтан және Казимир II Әділден көптеген жеңілдіктер алды. Киелі жерден қуылғаннан кейін көптеген канондар сонда қоныстанды. 1291 жылы Иерусалим Корольдігі мұсылмандарға түскеннен кейін, Миеховтағы монастырьдың бастығы орденнің генералы атағын алды, кейіннен ол Grand Prior атағын алды, және Миехов ғасырлар бойы ұйымның штаб-пәтеріне айналды. Осы жерде орден, Ұлы Жұманың соңғы күндерінде Мәсіх қабірін орнату, әсемдеу және зиярат ету дәстүрін қалыптастырды. Еуропадағы Киелі қабірдің ең көне көшірмесі Миеховта сақталған, ол көптеген паломниктердің мақсаты болды. Польшада олар II Пржемыслдан да жеңілдіктер алды.

Англия

Англияда да олар белсенділік танытты. Уильям Дугдейлдің 1655 жылғы "Monasticon Anglicanum" еңбегінде канондар Англияда екі орында болғандығы айтылады: біреуі Тетфордтағы Қасиетті Қабір монастырында, екіншісі Уорвик қаласында. Сонымен қатар, Калдвелл монастыры мен Ноттингемдегі Қасиетті Қабір монастыры да болған деген деректер бар.

Қазақстан

Венгрияның патшасы Андрей II әкесінен мұраға қалған қаржыны венгр ақсүйектері арасында қолдаушыларын жинауға жұмсады. Ол сондай-ақ Австрия герцогы Леопольд VI-мен одақтасып, Емерикке қарсы құлық жасады. Олардың біріккен әскерлері 1197 жылдың желтоқсан айында Славониядағы Мачкиде патша әскерін жеңіліске ұшыратты. Емерик патшаның қысымымен Хорватия мен Далмацияны Андрейге иелік ретінде берді. Іс жүзінде Андрей Хорватия мен Далмацияны тәуелсіз монарх ретінде басқарды. Ол монета соқты, жер берді және артықшылықтарды растады. Франкопан, Бабонич және басқа да жергілікті билеушілермен ынтымақтастық жасады. Оның билігі тұсында Қасиетті қабірдің регуляр канондары осы провинцияға қоныстанды.

Құлдырау

Италияда олар 1489 жылы Папа Иннокентий VIII тарапынан жойылған сияқты, ол олардың барлық мүлкін Мальта рыцарларына беруді қалаған. Қасиетті қабірдің канондары император Максимилиан I және Вюртемберг герцогы Эберхардтың тілегі бойынша тәуелсіздігін сақтап қалды, ал 1499 жылы Папа Александр VI-ның бұйрығымен расталды. Дегенмен, Италиядан басқа елдерде олардың қызметі жалғасқан көрінеді. Францияда олар 1789 жылғы Француз революциясына дейін болған деп есептеледі, ал Польшада 1810 жылы Нейсе монастыры жабылып, 1819 жылы Миеховтағы бас монастырь та таратылды. Еркектерге қатысты айтсақ, Канон Регулярдың ерлер қауымы қазір толықтай жойылды деп есептеледі.

Қасиетті қабірдің тұрақты канонисттері

Дегенмен, Киелі қабірдің әйелдер канонист ордені, Киелі қабірдің канонисттерінің әйелдер тармағы ретінде 14 ғасырда құрылған, Бельгия, Нидерланды, Франция, Испания және Англиядағы монастырларда қазірге дейін сақталып келеді.