Кіріспе

Пилгеш – еврей тіліндегі қатын, заңдық және әлеуметтік жағдайы ресми әйелге қарағанда төмен болатын серік. Израильдіктер арасында ерлер пилгештерін мойындаған, және осындай әйелдер заңды әйелдермен бірдей құқықтарға ие болған.

Этимология

Яһуди дінінде нағашылар еврей тілінде "пилегеш" деп аталады. "Пилегеш" термині индоевропалық "паллакис" (παλλακίς pallakis) сөзімен байланысты, ол "нағашы" деген мағынаны білдіреді. Қазіргі Израиль мемлекетінің еврей тілінде "пилегеш" сөзі көбінесе ағылшын тіліндегі "mistress" сөзінің мағынасында қолданылады, яғни заңды түрде мойындалмаған, некеден тыс қатынастағы әйел. "Пилегешті" некеге дейінгі, некеден тыс немесе некелік емес қарым-қатынас түрі ретінде танымал етуге әрекеттер жасалып жатыр (бұл, заң шығарушының пікірінше, яһуди заңымен рұқсат етілген). "Пилегеш" қарым-қатынасының қандай болатынына қатысты көптеген анықтамалар бар. Шығыс әлемінде "пилегеш" күрделі отбасылық құрылымға енген, әйелдің заңдық және әлеуметтік жағдайы айқын болған, ал кейінірек Батыс әлемінде "пилегеш" әйел мен ер адам арасындағы ұзақ мерзімді, жыныстық қатынас ретінде қарастырылған.

Киелі кітап сілтемелері

Бірнеше Киелі кітап кейіпкерлері әйелдерімен табиғи бала тудыруға мүмкіндік болмаған кезде, кәнизақтар ұстаған. Осының ең танымал мысалы – Ыбырайым мен Сараның оқиғасы. Сара өзінің қызметшісі Ажарды Ыбырайымға берді, бірақ қызметшінің және оның туған баланың иесі болып қала берді. Олардың одағынан Ысмайыл дүниеге келді. Ажар Ыбырайыммен толыққанды әйел мәртебесіне ие болды, бірақ Сара басты әйел мәртебесін сақтап қалды. Бұл пилегеш түрі еврей деректерінде жеке жағдай ретінде тіркелген. Кейінгі барлық пилегеш жағдайлары пилегешті мойындады және үйде заңды әйел сияқты бірдей құқықтарды кепілдеді. Яһуди дінінде бала тудыру зор нығмет саналғандықтан, заңды әйелдер көбінесе өз қыздарын күйеулеріне бала туу үшін берген, өйткені олардың өзі балалы болмаған, Лея мен Зилпа, Рахил мен Билханың жағдайларындағыдай. Пилегешке әйелге тән құрмет пен қадір-қасиет көрсету қажет еді, және егер оған қол тигізілсе, бұл оның күйеуінің ар-намысын түсіретін нәрсе саналды. Тіпті Сара мен Ажардың ерекше жағдайында да Ыбырайым Ажарды толыққанды әйел ретінде қарауға міндетті болған және оны тең дәрежеде қабылдауға тиіс еді. Сараның құқықтары мұрагер ретінде қарастырылатын заңдық мәртебеге қатысты болды, және екінші әйел мен оның балалары меншік құқығы бойынша Сараға тиесілі болғандықтан, ол Ысмайылдың заңды, бірақ биологиялық емес анасы болды.

Құқықтық сипаттамалары

Вавилон Талмудында айтылғандай, пілегеш пен толыққанды әйелдің арасындағы айырмашылық – соңғысына неке шарты (кетуба) беріліп, оның некесі (нисуин) ресми құдалықтан (кидушин) бұрын жасалса, пілегештің жағдайы мұндай болмаған. Алайда, раввин Юда пікірінше, пілегешке де неке шарты берілуі керек, бірақ ажырасу шарттарын көрсететін бап болмауы тиіс. Нахманид, Самуил бен Ури Шрага Фёбус және Якоб Эмден сияқты басқа раввиндер әйелге ие болуға тыйым салу идеясына қатысты қарсылық білдірді. Раввин Мнахем Рискоффтың сөзіне сәйкес, пілегеш институты – ресми некеге балама болып табылады, ол қарым-қатынастың аяқталуына байланысты талаптардан айырмашылығы бар. Пілегеш пен еркектің одағынан туған балалардың құқықтары заң тұрғысынан еркектің әйелінен туған балаларымен теңестірілді. Пілегеш мәселесіндегі басты тұлғалар – Маймонид пен Нахманид. Маймонид пілегешке заңмен тыйым салу керек деп есептесе, Нахманид заңмен рұқсат етуге, бірақ моральдық тұрғыдан ынталандырмауға болатынын айтты. Пілегеш – мүліктің мол болған еркектің әйелінен басқа әйелдерге көмектесуінің, әйелінің міндеттерін орындауға көмектесу үшін тағы бір әйел алуының, әйелі бала туа алмаса, ұрпақ жалғастыруының және заңдық байланыстарсыз серіктес табуының жолы болды.