Кіріспе
Британдық философ Питер Гай Винч (14 қаңтар 1926 – 27 сәуір 1997) – британдық философ, әлеуметтік ғылымдар философиясы, Витгенштейн туралы зерттеулер, этика және дін философиясы салаларына қосқан үлесімен белгілі. Винч ең алдымен 1958 жылы жарық көрген «Әлеуметтік ғылым идеясы және оның философиямен байланысы» атты алғашқы кітабымен танымал, ол Р.Г. Коллингвуд пен Людвиг Витгенштейннің кейінгі философиялық еңбектеріне сүйене отырып, әлеуметтік ғылымдардағы позитивизмді сынап көрсеткен еңбек.
Peter Guy Winch (14 January 1926 – 27 April 1997) was a British philosopher known for his contributions to the philosophy of social science, Wittgenstein scholarship, ethics, and the philosophy of religion. Winch is perhaps most famous for his early book, The Idea of a Social Science and its Relation to Philosophy (1958), an attack on positivism in the social sciences, drawing on the work of R. G. Collingwood and Ludwig Wittgenstein's later philosophy.
Өмірбаян
Винч 1926 жылдың 14 қаңтарында Лондонның Уолтемстоу қаласында дүниеге келген. Ол Лейтон округінің ұлдарға арналған орта мектебінде оқыды, содан кейін Оксфордтың Сент-Эдмунд-холл колледжіне философия, саясат және экономика мамандықтарын оқуға түсті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1944–1947 жылдары Корольдік теңіз күштерінде қызмет етті, ал 1949 жылы Оксфорд университетін бітірді. 1951 жылдан 1964 жылға дейін Суонси университетінде философия пәнінен лекция оқыды. Оған Людвиг Витгенштейн философиясы бойынша сарапшылар Раш Рис және Рой Холландтың әсері тиді. 1964 жылы Лондон университетінің Біркбек колледжіне ауысып, 1967 жылы Лондон Корольдік колледжінің философия профессоры болды. Осы кезеңде 1980 жылдан 1981 жылға дейін Аристотель қоғамының президенті қызметін атқарды. 1985 жылы Винч АҚШ-қа көшіп, Иллинойс университетінде (Урбана-Шампейн) профессор болды. 1997 жылдың 27 сәуірінде Шампейн, Иллинойс штатында қайтыс болды. Одан әйелі Эрика Нойман және екі ұлы, Кристофер мен Дэвид қалды.
Ойлау
Винчтің басты ықпал етушілері – Людвиг Витгенштейн, Раш Риз, Р. Г. Коллингвуд және Симон Вейл. Ол «социологизм» деп аталатын философияның бір түрін қалыптастырды. Сонымен қатар, ол осы пәнге қатысты радикалды сын-пікірін қабылдауға дайын болған шағын әлеуметтану мектебінің жауапкершілігін де мойнына алды. Винч өзін келісімсіз Витгенштейншіл деп санады. Ол Витгенштейнмен жеке таныс болған жоқ; Витгенштейннің оған әсері көбінесе Раш Риз арқылы болды, ол Свонси университетінің (қазіргі Свонси университеті) колледжінде оның әріптесі болған және Витгенштейн оны өзінің әдеби мұрагерлерінің бірі етіп тағайындаған еді. Винчтің Витгенштейннің «Vermischte Bemerkungen» (Георг Хенрик фон Вриттің редакциялаған нұсқасы) аудармасы 1980 жылы «Мәдениет және құндылық» деген атпен жарияланды (1998 жылы Алоис Пихлердің қайта қарастырылған басылымының жаңа аудармасымен бірге). 1989 жылы Риз қайтыс болғаннан кейін Винч оның әдеби мұрагер лауазымын қабылдады. Раш Ризден Винч діни жазушы Симон Вейлге деген қызығушылықты ұстады. Бұл, бір жағынан, Витгенштейннен өзгеше философияға бет бұру болды, бірақ оны бұрынғы әдістермен қарастыруға болатын. Сонымен қатар, Вейлдің аскетикалық, Толстойлыққа жақын діні Витгенштейннің жеке басының бір жағымен үйлесім тапты. Көптеген ағылшын-американдық философтар Витгенштейннің ықпалында болған кезде, Винчтің өзіндік көзқарасы ерекше көзге түсті. Оның көптеген еңбектері Витгенштейнді дұрыс түсінбеушіліктерден құтқаруға бағытталған болса, оның жеке философиясы Оксфорд стиліндегі «тілдік» философияны мазалаған мәселелерден ықпалдылығын ауыстырып, «өмір формаларын» негіздеуге және түсіндіруге қатысты. Ол Витгенштейн философиясын этика және дін салаларына енгізді, бұл Витгенштейннің өзі көп назар бөлмеген салалар еді, кейде едәуір жаңалықтар көрсетті. Мысалы, «Этика және іс-қимыл» атты мақаласындағы «Тырысу» деген эссесінде ол кісі өлтіруге талпынып, сәтсіз болған адам мен оны іске асырған адам арасындағы моральдық айырмашылықты жан-жақты талдады. Витгенштейнге деген қызығушылық азайған сайын Винчтің өзі де ұмытқа болып, оның аргументтері қазіргі заманғы философияға келтірген сын-қатерлер назардан тыс қалды немесе елемеді. Витгенштейннің «Логико-философиялық трактаттан» бастап «Философиялық зерттеулерге» дейінгі ойларының жалғастығын дәлелдеу арқылы Винч Витгенштейннің жетілген философиясын, оның түсінігінше, талдау дәстүрінің толыққанды және заңды мұрагері ретінде көрсетті. Витгенштейн философия әлемді өзгеріссіз қалдырады деген сөзді айтқан еді. Винч оның идеяларын моральдық және саяси маңызы бар салаларға жеткізеді.