Кіріспе

Кентерберий ертегілерінің бір бөлігі

"Сұратушының ертегісі" – Джеффри Чосердің «Кентерберий ертегілері» жинағына кіретін ертегінің бірі. Бұл ертегі, бұрынғы «Жұбайлар» ертегісінде шақырушыларды сынаған монахқа жауап ретінде жазылған. Шақырушылар – діни соттарда жұмыс істейтін, түрлі айыптармен күдіктелген адамдарға шақыру қағаздарын табыс ететін лауазым иелері. Бұл қызмет жемқорлыққа бейім болған, себебі шақырушылар пара алып, адамдарды қудалаудан тоқтату үшін ақша талап етумен белгілі болған. Монах оларды жемқорлыққа және пара алуға айыптаған, ал Шақырушы өз ертегісі арқылы монахқа қарлық етуге тырысады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бір монах Йоркширдің Холдернес деп аталатын батпақты аймағына уағыз айтуға барды. Уағыздарында ол шіркеуге қайырымдылық сұрады, содан кейін жергілікті тұрғындардан садақа тіледі. Монах әңгімені үзеді, шақырушыны жалғаншы деп айыптады, бірақ Хост оны тоқтатып қойды. Әңгімедегі монах үйден-үйге жалбарынды, бірақ Томасқа келгенше, оған әдетте көңіл бөлетін жергілікті тұрғынның ауру екенін көрді. Монах сол күні айтқан уағызы туралы әңгімеледі, қасиетті мәтінді қаншалықты жақсы түсіндіргенін айтты (және "Түсіндіру – ұлы нәрсе" деген атақты сөзді айтты) және іс жүзінде Томас әйелінен тамақ сұрады. Әйелі баладасының жақында қайтыс болғанын айтты. Монах оның баласының қайтыс болғанын және жұмаққа кіргенін білгендей болды. Оның өзге монахтар да осындай көріністер көргенін, олар жай ғалымдардан гөрі Құдайдың хабарларын жақсы білетінін, ал жай ғалымдар жерде байлықпен өмір сүреді, рухани байлық емес, деді. Монахтардың ғана кедей күйде қалатынын және осылайша Құдайға ең жақын болатынын мәлімдеді; және Томасқа оның ауруы шіркеуге аз бергендіктен сақталып тұрғанын айтты. Томас түрлі монахтарға "көптеген фунт" бергенін, бірақ одан ешқандай пайда көрмегенін айтты. Монах, әдеттегідей, Томас өзінің барлық ақшасын тек оған бермейтініне ашуланды және оған "фартинг" (шағын монета) он екіге бөлгенде ештеңеге тұрмайтынын көрсетті. Томасқа нұсқау беруді жалғастыра отырып, монах ашуға қарсы ұзақ уағыз айта бастады ("ашу"), ашуланған патша туралы айтты. Ол серігісіз келгендіктен, патша оның серігін өлтірген деп ойлап, рыцарьға өлім жазасын берді. Үшінші рыцарь сотталған рыцарьды өлімге алып кеткенде, оның өлтірген деп есептелген рыцарьын тапты. Олар патшаға оралды және үкімді қайта қарауды сұрады. Патша үшеуін де өлім жазасына кесті: біріншісі – бастапқыда солай жариялағандықтан, екіншісі – біріншісінің өліміне себеп болғандықтан, үшіншісі – патшаға бағынбағандықтан. Тағы бір ашулы патша, Камбиз, маскүнем болған. Оның рыцарьларының бірі маскүнемдік адамдардың координациясын жоғалтатынын айтқанда, Камбиз садағы мен жебесін тартып, рыцарь ұлына атты, өзінің рефлекстерін әлі де бақылай алатынын дәлелдеу үшін. Содан кейін ол парсы патшасы Кир туралы айтты, оның жылқысы суға батқандықтан, Гиндес өзенін құртты. Осы уағыздың соңында монах Томасқа бауырлардың монастырын салу үшін ақша сұрады. Томас монахтың екіжүзділігіне ашуланып, ол отырған сыйлық бар екенін айтты, бірақ оны тек монахтардың әрқайсысына тең бөліп беруге уәде берсе ғана алады. Монах қуана келісті, Томас артына қолын салып, аңдады – және Томас жылқыдан да қатты құтырды. Монах бірден ашуланды және оның құтырғаны үшін Томасқа жаза беретінін уәделеді, бірақ үлкермес бұрын үйдің қызметшілері монахты қуды. Ашулы монах ауылдың билеушісін тауып, оған өзінің қаншалықты ұялғанын айтты, ашуланып, құтырды он екіге қалай бөлуге болатынын ойлады. Билеушінің сақшысы шешіммен бөлісті, өзінің қожайынынан "күлте киім" алып: "Күлте дөңгелегін алып, он екі монахтың әрқайсысына спицаның соңына мұрынды тигізуді айтыңыз". Содан кейін әңгімедегі монах дөңгелектің ортасында отырып, құтыра алады, ал әр спица иісті жиекке дейін жеткізеді, сондықтан оны монахтардың әрқайсысына бөліп береді.

Талдау

"Суммонер" ертегісі арқылы жалпы монахтарды, олардың ұзақ уағыздарын және кедейлікке берген серттеріне қарамастан, жақсы өмір сүруге бейімділігін сатиралық тұрғыдан көрсетеді. Бұл Кентербери ертегілерінде және Лоллард қозғалысының 14-ғасырдағы әлемді қабылдауында жиі кездесетін дін қызметкерлерінің жемқорлығы тақырыбын бейнелейді. Иесінің көзқарасы, ол монахтарға қарапайым адам сияқты қызығушылық танытпайтынын көрсетеді. "Суммонер" мен "Монах" ертегілері ешқайсысы да оларды жақсы жағдайда көрсетпейді. Монахтың ертегісінен кейін Суммонер өзінің қызметін қорғау үшін жеке ертегісін пайдаланбайды, керісінше, қарсы шабуыл жасайды. Оның басты әңгімесіндегі ашу туралы ескертулер, екеуі арасындағы өшпенділікке байланысты пікір болуы мүмкін. Ол, қызыл беті іріңді жаралармен бүлдірілген, "Дегенек пен Аспаз сияқты" маскүнем болып сипатталады. Оның қалқаны арпа нанына ұқсайды. Оның басқа да ерекшеліктеріне сотқа жалған шақыру қағаздарын беру, ақымақтарды алдап, оны тавернада тойға шақыру немесе мүмкін болатын құрбандықтан күш қолдану; сондай-ақ сот айыппұлдарының өз үлесінен артығын ұрлау; және іздеуші болып, содан кейін құрбандарды шантажлау кіреді. Ол емен жапырақтарынан жасалған гүл шоғын да тағады; мұндай гүл шоғы киген адамды "Заңгерлер патшасы" деп жариялағандықтан (яғни Уильям Уоллес), Чосердің оқырмандары Суммонерді жемқор дін қызметкері ретінде танитын болар еді (Монахтың ертегісінде сатираланғандай).

Киноға бейімделу

Пазолини осы әңгімені "Кентербери ертегілері" фильмінде Джон Фрэнсис Лейнді жемқор монах рөлінде, Хью Маккензи Бейлиді өліп бара жатқан Томас рөлінде, Анита Сандерсті Томастың әйелі рөлінде (оның түсірілген кадрлары кейін алынып тасталды және қазір жоғалып кетті) және Сеттимо Кастагняны періште рөлінде сомдады. Пазолини "Суммонердің" прологынан Ібілістің анусінен жемқор монахтарды шығарып тастауы туралы көріністі де бейімдеді.