Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Польша әдеби сыншысы, тарихшы және белсенді (1803–1834)
Polish literary critic, historian and activist (1803–1834)
Моуриси Мочнацкий (13 қыркүйек 1803, Жолкиевке жақын Бояньецте туған – 20 желтоқсан 1834, Оксерде қайтыс болған) – поляк әдебиеті, театр және музыка сыншысы, публицист, журналист, пианист, тарихшы және тәуелсіздік үшін күрескен белсенді. Польша романтизмінің негізгі теоретиктерінің бірі. 1830 жылы қараша көтерілісіне қатысып, Сточек, Остроленка, Грохов және Вавер шайқастарына қатысты. Осы ісі үшін офицер шеніне көтеріліп, Польшаның ең жоғары әскери наградасы – Virtuti Militari соғыс орденімен марапатталды.
Maurycy Mochnacki (13 September 1803 in Bojaniec near Żółkiew – 20 December 1834 in Auxerre) was a Polish literary, theatre and music critic, publicist, journalist, pianist, historian and independence activist. One of the main theorists of Polish Romanticism. He joined the November Uprising in 1830 taking part in several battles for example at Stoczek, Ostrołęka, Grochów and Wawer. For that activity he was promoted to officer rank and awarded the War Order of Virtuti Militari, which is the highest Polish military decoration.
Өмір
Моурици Мочнацкий Польшаның Боянец қаласында дүниеге келген, ол кезде Ресей империясының құрамында болған. Мочнацкий патриоттық және саяси белсенді отбасынан шыққан. Мочнацкийдің әкесі, заңгер, жер иесі және Костюшко көтерілісіне қатысушы, балаларының білім алуына мүмкіндік жасады. Морици үйде классикалық және заманауи әдебиетті, тарихты және шетел тілдерін оқыды. 1815 жылы отбасы Львовқа көшіп барды, онда ол музыка сабақтарын алды, сонымен қатар фортепиано мен скрипкада ойнады. 1819 жылы отбасы тағы көшті, бұл жолы Варшаваның жанындағы Церскке. Мұнда Морици беделді гимназияда оқыды, содан кейін Варшава университетінде заң білімін жалғастырды, бірақ түтінін сөндіруді сұраған полицейге ұрғандықтан университеттен шығарылды. Отбасының беделіне тағы бір соққы ретінде ол Бельведер паркінде қылмыскерлермен бірге 14 күнге ауыр еңбекке сотталды. 1823 жылдың соңында ол "Еркін поляк ағайындарының одағы" деп аталатын құпия ұйымға мүше болғандығы үшін тұтқындалып, кармелит монастырінде түрмеге қамалды. Бостандыққа шығу үшін ол Конгресс Польшасының білім беру жүйесін жастарды саяси тұрғыдан баулуда және либерализмді қолдауда айыптаған меморандум жазуға мәжбүр болды. Бостандыққа шыққаннан кейін көп ұзамай ол цензура кеңсесінде жұмыс істеді, бірақ алты айдан кейін жұмысынан босатылды. Бұл оқиғалар оның болашақ өміріне терең әсер етті. Заңгерлік мансабы енді мүмкін болмағандықтан, Морици Мочнацкий өнер мен саяси қызметке ден қойды. Оның Варшавадағы пәтері поляк патриоттары, жазушылары мен музыканттары, мысалы Фредерик Шопен мен Мария Шимановсканың кездесу орнына айналды. Мочнацкий жақсы пианист саналды, бірақ Моцарт, Бетховен немесе Вебер туралы эссе жазуды концертте ойнаудан артық көрді. Ол сол кезде "Польшадағы поэзияның рухы мен бастаулары туралы" атты эссе жаза бастады, онда ұлттық әдебиет тек романтикалық тамырлардан ғана өсе алатынын айтты. Ол сондай-ақ поляк әдебиеті француз немесе неміс үлгілерін қайталауы керек емес деп сенді; оның орнына жазушылар ұлттық дәстүрге, тарихқа және рухқа негізделген поляк романтизмінің өзіндік нұсқасын табуы керек. Мочнацкий Польшадағы қазіргі әдеби сынның қалыптасуына үлкен үлес қосты. Ол әдеби сын, философия және эстетика арасындағы байланысты атап өтті. Ол әдеби сынға философиялық ұғымдарды, мысалы Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің идеяларын енгізді. Ол Адам Мицкевич сияқты ұлы поляк романтиктерінің романдары мен поэзиясы туралы жазды. Мочнацкий әдебиеттің қоғамда маңызды рөл атқаратынына және адамдардың ойлауын өзгерте алатынына, сондай-ақ жаңа ел құруға көмектесе алатынына сенді. Мочнацкий бірнеше журналдарда жұмыс істеді. 1827 жылдан 1829 жылға дейін ол "Kurier Polski" журналының редакторы болды, онда ол белгілі жазушыларды сынады. 1830 жылы ол Польшадағы Ресей үкіметіне қарсы қараша көтерілісіне дайындыққа қатысты. Қараша көтерілісі кезінде ол "Патриоттық қоғам" деп аталатын саяси клуб құрды және Мочнацкий көтеріліс басшысы Йозеф Хлопицкийге қарсы болғандығы үшін тағы да түрмеге қамалды. Сонымен қатар ол неміс философиясын, әсіресе Шлегель мен Шиллердің еңбектерін зерттеді. Ол әдебиеттің тек көркемдік ізденіс емес, оның миссиясы бар және саяси жағдайға нақты ықпал ететінін ойлады. 1831 жылы көптеген шайқастарда қатысқаннан кейін Мочнацкий жараланды. Әскери қызметте ол офицер шеніне көтеріліп, Польшаның ең жоғары әскери ордені – "Virtuti Militari" медалімен марапатталды. Көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін ол ағасымен бірге Францияға эмиграциялады, онда 1834 жылы туберкулезден қайтыс болды. 2021 жылы Мочнацкийдің мәйіті Франциядан Польшаға жеткізіліп, Польша премьер-министрі Матеуш Моравецкий қатысқан Польша армиясының далалық соборында өткен рәсімнен кейін Варшавадағы Повузский әскери зиратына жерленді.
Maurycy Mochnacki was born in Bojaniec, Poland, then a part of the Russian Empire. Mochnacki came from a patriotic and politically active family. Mochnacki's father, a lawyer, land owner, and participant of the Kościuszko Insurrecton, facilitated the education of his children. Maurycy learned classical and contemporary literature, history and foreign languages from home. In 1815, the family moved to Lviv, where he took music classes and also played the piano and violin. In 1819, the family had moved again, this time down in Czersk near Warsaw. There, Maurycy studied at a prestigious high school, and continued into law studies at Warsaw University, but was subsequently expelled for striking a policeman who requested him to extinguish his pipe. In a further blow to the family's reputation, he was sentenced to 14 days hard labour, working with criminal offenders in the Belweder Park. At the end of 1823, he was arrested and imprisoned in a Carmelite Convent for belonging to a secret organization called ‘the Union of Free Polish Brothers’. To get the freedom, he had to write a memorial in which he accused the education system in the Congress Kingdom of political indoctrination of the youth and the advocacy of liberalism. Shortly after his release, he was forced to work at censorship office but lost the job after six months. Those episodes would have a profound influence on his future life. A legal career now impossible, Maurycy Mochnacki concentrated on art and political activity. His family flat in Warsaw became a meeting place for Polish patriots, writers and musicians, such as Fryderyk Chopin or Maria Szymanowska. Mochnacki was considered a fine pianist but preferred writing essays on Mozart, Beethoven or Weber to performing. At the time he started writing an essay titled 'On the Spirit and the Sources of poetry in Poland', in which he argued that a national literature could only grow from Romantic roots. He also believed that Polish literature should not be a copy of French or German models; instead, writers would have to find Polish version of Romanticism, rooted in national tradition, history and spirit. Mochnacki had a strong influence on the birth of modern literary criticism in Poland. He noted the connection between literary criticism, philosophy and aesthetics. He introduced philosophical notion, for example Georg Wilhelm Friedrich Hegel's, into literary criticism. He wrote about novels and poetry of great Polish Romantic writers such as Adam Mickiewicz. Mochnacki believed that literature played a major role in society and was capable of changing people's thinking, and also it could play a role in creating a new country. Mochnacki worked in several magazines. From 1827 until 1829 he was an editor at Kurier Polski where he criticized established writers. In 1830 he took part in preparations for the November Uprising against Russian rule in Poland. During the November Uprising he set up a political club, called the Patriotic Society and Mochnacki was once again was imprisoned for being against an insurrection's leader Józef Chłopicki. At the same time he studied German philosophy, especially books by Schlegel and Schiller. He thought that literature was more than just an artistic pursuit, it had a mission and a real influence on the political situation. In 1831, after fighting in numerous battles, Mochnacki was wounded. During his military service, he was promoted to an officer's rank and awarded Poland's highest military order – the Virtuti Militari medal. After the failure of the uprising he emigrated with his brother to France where he died of tuberculosis in 1834. In 2021, Mochnacki's remains were transferred to Poland from France and were buried at the Powązki Military Cemetery in Warsaw after a ceremonial service held at the Field Cathedral of the Polish Army attended by Polish PM Mateusz Morawiecki.