Кіріспе
Испан музыкасы мен биінің жанры. Фламенко (flaˈmeŋko) – Испанияның оңтүстігіндегі түрлі халықтық музыка дәстүрлеріне негізделген өнер түрі, Андалусия аймағындағы цыган субмәдениетінде дамыған, сондай-ақ Экстремадура және Мурсияда тарихи тұрғыдан кездесетін. Көп мағынада, бұл термин Испанияның оңтүстігіне тән, қазіргі заманғы және дәстүрлі музыкалық стильдердің алуан түрлілігін білдіреді. Фламенко цыған этносының өкілдері – гитанолармен тығыз байланысты, олар оның пайда болуына және кәсіби деңгейге көтерілуіне зор үлес қосты. Дегенмен, оның стилі ерекше андалузиялық және фламенко орындаушыларының арасында гитано және гитано емес текті испандар да болған. Фламенко музыкасының ең ерте жазбасы 1774 жылы Хосе Кадальсоның «Марокко хаттары» (Las Cartas Marruecas) кітабында кездеседі. Фламенконың соңғы екі ғасырдағы дамуы жақсы құжатталған: «сайнтес (бір актілік пьесалар) және тонадиллалардың театрлық қозғалысы, танымал ән кітаптары мен ән парақтары, салт-дәстүрлер, билер мен токелерді зерттеу, өнерді жетілдіру, газеттер, суреттер мен гравюралардағы графикалық материалдар. Ритм, поэзиялық өлеңдер және атмосферамен бірге үнемі дамиды». 2010 жылдың 16 қарашасында ЮНЕСКО фламенконы Адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврлерінің бірі деп жариялады.
Flamenco (flaˈmeŋko) is an art form based on the various folkloric music traditions of southern Spain, developed within the gitano subculture of the region of Andalusia, and also having historical presence in Extremadura and Murcia. In a wider sense, the term is used to refer to a variety of both contemporary and traditional musical styles typical of southern Spain. Flamenco is closely associated to the gitanos of the Romani ethnicity who have contributed significantly to its origination and professionalization. However, its style is uniquely Andalusian and flamenco artists have historically included Spaniards of both gitano and non gitano heritage. The oldest record of flamenco music dates to 1774 in the book Las Cartas Marruecas (The Moroccan Letters) by José Cadalso. The development of flamenco over the past two centuries is well documented: "the theatre movement of sainetes (one act plays) and tonadillas, popular song books and song sheets, customs, studies of dances, and toques, perfection, newspapers, graphic documents in paintings and engravings. in continuous evolution together with rhythm, the poetic stanzas, and the ambiance." On 16 November 2010, UNESCO declared flamenco one of the Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity.
Этимология
Тарихи тұрғыдан алғанда, фламенко термині Испаниядағы рома халқын (гитано) анықтау үшін қолданылған. 1830 жылдары Испания арқылы саяхат жасаған ағылшын саяхатшысы Джордж Борроу гитандарды фламандтар деп те атаған (испан тілінде 'фламенко') деп мәлімдеді, өйткені неміс және фламанд тілдері бұрмаланған түрде синоним саналған. Фламенколог Кристина Крусес Рольданның айтуынша, Борроудың есебіне дейін бір жыл бұрын Мадридте «Фламенко» деп аталған гитано тобы болған. Гитано мен фламенко арасындағы осы теңдікті Мануэль Фернандес и Гонсалес, Демофило және 1938 жылы «Фламенко – гитаноның басқа бір атауы, ерекше мәнімен» деген ғалым Ирвинг Браун да атап өткен. Фелипе Педрелл мен Карлос Алемендрос сияқты басқа да нәтижесіз болжамдар бар, олар фламенко термині испан тілінде фламанд сөзімен сәйкес болғанымен, шын мәнінде ол 1516 жылы Испания королі Карлос I әкелген фламанд әншілерінің тобымен синоним екенін айтады. Тағы бір қабылданылмаған гипотеза – Блас Инфантенің арабтық теориясы. Ол өзінің «Orígenes de lo flamenco» (Фламенконың шығу тегі) кітабында фламенконы арабша «fellah mengu» (қашқан жұмысшы) сөзінің дыбыстық өзгеруі немесе «Felah Mengus» деген арабша сөздердің жиынтығы – «көшпелі шаруа» деп түсіндіреді. Мысалы, 1860-70 жылдары оның жан-жақтылығы музыкалық стильге, сондай-ақ гитано халқына тән эстетикаға, мінез-құлыққа және өмір салтына сілтеме жасау арқылы көрінді. Сол кезде фламенко нақты жанр емес, гитано-андалусиялық стильде музыка орындау тәсілі болған.
Мәдениеттік шығу тегі
Фламенкоға Үндістан субконтинентінен, рома халқының тегі болған жерден келген би түрлерінің әсер еткендігін көрсететін гипотезалар бар. Осы рома көшіп келушілер қоңыраулармен қатар, әндер мен билердің кең репертуарын әкелді. 15 ғасырда Андалусияға келгеннен кейін, олар бай араб-андалузиялық музыка мәдениетімен танысты, ол 8 ғасырдан бері Аль-Андалустың құрылуымен байланысты испан музыкасының бір құрамы еді. Аль-Андалус Арабия түбегінен, Солтүстік Африкадан және сефардтық мәдениеттен дәстүрлер мен музыканы алып келді. Бүгінде фламенко мен испан фольклорымен байланысты аспаптардың ішінде ағаштан жасалған кастаньеталар мен дауылпаздар бар, олардың екеуі де Аль-Андалус кезеңінде пайда болған деп саналады. Ғасырлар бойындағы мәдени алмасу фламенко ән мен би жанрларының негізін қалыптастырды.
Фламенконың пайда болуы
Фламенко жанры 18-ші ғасырдың соңында Төменгі Андалусияның қалалары мен аграрлық елді мекендерінде пайда болды деп саналады, бұл өнердің алғашқы жазба дәлелі ретінде Херес-де-ла-Фронтераны көрсетеді, бірақ сол жылдарға қатысты деректерге келгенде мәліметтер өте аз, ал осы кезеңдегі көріністер фламенкоға қарағанда большеро мектебіне тән. Фламенко қалалық төмен дәрежедегі топтардың, гитано қауымдастықтарының және Андалусия саяхатшыларының бірігуі нәтижесінде қазіргі заманғы өнер түрі ретінде қалыптасты, олар маргиналданған фламенко өнер жұмысшы табын құрып, фламенконы ерекше өнер түрі ретінде орнықтырды, ол бастапқыда гитано ерекшелігімен белгіленді.
Кастицизм
XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында Испанияда "Costumbrismo Andaluz" немесе "Андалусиялық манеризм" деп аталатын құбылыс пайда болды, оған бірнеше фактор себеп болды. 1783 жылы Карл III гитандардың әлеуметтік жағдайын реттейтін жарлық шығарды. Бұл испан гитандарының тарихындағы маңызды оқиға болды, өйткені ғасырлар бойы маргинализация мен қуғын-сүргінге ұшырағаннан кейін олардың құқықтық жағдайы едәуір жақсарды. Испанияның тәуелсіздік соғысынан (1808–1812) кейін испандықтардың санасында француз мәдениеті мен ағартушылық идеяларына ықпал еткен "галлификацияланған" "Афранцесадостарға" қарсы нәсілдік мақтаныш сезімі оянды. Осы орайда гитандар испан мәдениетінің жарқын бейнесі ретінде қарастырылды, Ронда мен Севильядағы бұқа күресі мектептерінің құрылуы, бандиттер мен вакеролардың көтерілуі Мадрид сарайында Андалусияның романтикалық мәдениетінің жеңіске жетуіне әкелді. Сол кезде өнердегі жаңашылдықтарға байланысты пікір келіспеушіліктер болғандығының куәліктері бар.
" Los cafés cantantes " әншілері
1881 жылы Сильверио Франконетти Севильяда алғашқы фламенко әншілерінің кафесін ашты. Сильверионың кафесінде кантаорлардың арасында қатты бәсекелестік болды, бұл кәсіби кантаорлардың пайда болуына жағдай жасады және фламенко өнерінің қалыптасу ошағы болды. Жергілікті тұрғындар әндерді үйреніп, андалусиялық халық әндерін өздерінің стилінде қайта жаңартып, репертуарды молайтты. Сондай-ақ, халықтың талғамы фламенко жанрының қалыптасуына септігін тигізіп, оның техникасы мен тақырыбын біріктірді.
"98 ұрпағының" фламингоға қарсылығы
Испан Корольдік академиясы фламенкизмді «фламенко өнері мен салтына деген құштарлық» деп анықтайды. Фламенко ән өнері және бұқа шабуға деген құштарлық сияқты дәстүрлі испандық элементтер осы ұғымға біріктіріледі. 98-ші буынның өкілдері осы салты-дәстүрлерге қарсы күшті шабуыл жасады, олардың барлығы Мачадо ағайындылары – Мануэль мен Антониодан басқа «фламенкоға қарсы» болды. Севильялықтар және фольклоршы Демофило Мачадоның ұлдары болғандықтан, ағайындылар бұл мәселеге көбірек күрделілікпен қарады. Антифламенкизмнің ең көрнекті өкілі – мадридтік жазушы Эухенио Ноэль, ол жастығында белсенді кастицист болған. Ноэль Испанияның барлық кемшіліктерінің себебін фламенко мен бұқа шабуға жатқызды, оларды елдің экономикалық және әлеуметтік дамуына кедеріс келтіретін шығыс сипатының көрінісі деп есептеді. Осы ойлар салдарынан фламенко мен сол кездегі көптеген «интеллектуалдар» арасында ондаған жылдарға созылған үзілмейтін қақтығыс туды.
Фламенка операсы
1920-1955 жылдар аралығында фламенко қойылымдары "фламенко операсы" деген атпен ареналарда және театрларда өткізіле бастады. Бұл атауды продюсерлер экономикалық стратегия ретінде пайдаланды, себебі операдан түсетін табыстың 3% құрайтын, ал эстрадалық қойылымдардан – 10% құрайтын. Осы кезеңде фламенко қойылымдары бүкіл Испанияға және әлемнің ірі қалаларына тарады. Фламенконың осы уақытта қол жеткізген зор әлеуметтік және коммерциялық сәттілігі сахнадан ең ежелгі және қадірлі стильдердің біразын ығыстырып, олардың орнына cantiñas, los cantes de ida y vuelta және fandangos сияқты жеңіл әуендерге жол берді, олардың көптеген жеке нұсқалары жасалды. Пурист сыншылар кантелердің жеңілдігіне, сондай-ақ фальцет пен гайтеро стилінің қолданылуына қарсы шықты. Пуризмді қолдай отырып, ақын Федерико Гарсия Лорка мен композитор Мануэль де Фалла 1922 жылы Гранадада cante jondo конкурсын өткізуді ұсынды. Екеуі де фламенконы көркемдік жанр емес, фольклор ретінде қарастырды; сондықтан фламенконың үлкен табысы оның ең таза және терең тамырларын жояды деп алаңдады. Бұған қарсы тұру үшін олар тек әуесқойлардың қатысуына рұқсат етілген және мерекелік кантелерді (мысалы, cantiñas) жойған cante jondo байқауын ұйымдастырды, себебі Фалла мен Лорка оларды jondo емес, фламенко деп есептеді. Төрешілер алқасының төрағасы Антонио Шакон болды, ол сол кезде кантедегі жетекші тұлға еді. Жеңімпаздар "Эль Тензас", Морон-де-ла-Фронтерадан зейнеткерлікке шыққан кәсіби кантаор, және Севильядан келген сегіз жасар Мануэль Ортега болды, ол фламенко тарихында Маноло Каракол атымен танылды. Конкурс аз қызығушылық тудырғандықтан және Лорка мен Фалла фламенконың сол кездегі кәсіби сипатын түсіне алмағандықтан сәтсіз аяқталды, олар ешқашан болмаған тазалықты іздеуге тырысты, ал бұл өнердің ерекшелігі – қосылу және оның жасаушыларының жеке инновациясы еді. Осы сәтсіздіктен басқа, 27-ші буынның ең көрнекті мүшелері андалусиялықтар болғандықтан және жанрды бірінші қолынан білгендіктен, фламенконы интеллектуалдар тарапынан мойындау басталды. Сол кезде Рождествоға арналған фламенко жазбалары пайда болды, оларды екі топқа бөлуге болады: дәстүрлі фламенко колядкалары және Рождество тақырыбына сөздерін бейімдеген фламенко әндері. Бұл кантелер бүгінгі күнге дейін сақталған, ал Замбомба Хересана кеңістіктік тұрғыдан өкілдік етеді және 2015 жылдың желтоқсанында Андалусия үкіметі оны материалдық емес мәдени мұра ретінде жариялады. Испания азамат соғысы кезінде көптеген әншілер республиканы қорғау үшін эмиграцияға кетті немесе қайтыс болды, сондай-ақ Ұлттық партияның жасаған кемсітулеріне ұшырады: Bando Nacional: Corruco de Algeciras, Chaconcito, El Carbonerillo, El Chato De Las Ventas, Vallejito, Rita la Cantaora, Angelillo, Guerrita – олардың кейбірі. Соғыстан кейінгі кезеңде және Франко режимінің алғашқы жылдарында фламенко әлеміне күдікпен қарады, себебі билік бұл жанрдың ұлттық санаға үлес қосатынына көз жеткізе алмады. Алайда, режим тез арада фламенконы испан мәдениетінің ең маңызды көріністерінің бірі ретінде қабылдады. Соғыстан аман қалған әншілер жұлдыздардан шеттеуге дейін өзгерді, Севильяның орталықтағы жезөкшеханаларындағы жеке бөлмелерде жас жігіттерге ән айтып, олар аристократтардың, сарбаздардың және байыған бизнесмендердің қалауларына бейімделуге мәжбүр болды. Қысқасы, фламенко операсы кезеңі шығармашылыққа ашық болған және фламенко репертуарының көп бөлігін құраған уақыт еді. Бұл жанрдың алтын ғасыры болды, онда Антонио Шакон, Мануэль Вальехо, Мануэль Торре, Ла Нинья де лос Пейнс, Пепе Марчена және Маноло Каракол сияқты тұлғалар өмір сүрді.
Фламенкология
1950 жылдары фламенко туралы антропологиялық және музыкалық зерттеулер көптеп жариялана бастады. 1954 жылы Hispavox алғашқы «Antología del Cante Flamenco» жинағын шығарды, бұл дыбыс жазуы сол кездегі оркестрленген канте үстемдігіне және оның салдарынан туған түсініксіздікке байланысты үлкен сенсация тудырды. 1955 жылы аргентиналық ғалым Ансельмо Гонсалес Климент «Фламенкология» атты эссе жариялады, ол фламенко әндері мен билері туралы білімдер, техникалар және т.б. жиынтығын білдіретін атау берді. Бұл кітап фламенконы зерттеуге музыка ғылымының академиялық әдістемесін қолдану арқылы құрметтеуге мүмкіндік берді және осы жанр туралы келешек зерттеулердің негізі болды. Осының нәтижесінде 1956 жылы Кордовада Cante Jondo ұлттық фестивалі ұйымдастырылды, ал 1958 жылы Херес-де-ла-Фронтерада фламенкология кафедрасы ашылды, ол фламенко өнерін зерттеуге, сақтауға, насихаттауға және қорғауға арналған ең көне академиялық мекеме болып табылады. Сонымен қатар, 1963 жылы Кордова ақыны Рикардо Молина мен Севильялық әнші Антонио Майрена «Alalimón Mundo y Formas del Cante flamenco» еңбегін жариялады, ол қазіргі таңда маңызды анықтамалық жұмысқа айналды. Ұзақ жылдар бойы Майренаның тұжырымдары күмәнсіз деп есептелді, бірақ «Андалусиялық тезис» дамытқан басқа авторлардың жұмыстарында оларға жауап табылды, ол фламенконың шынайы Андалусия өнімі екенін, өйткені ол осы аймақта толыққанды дамыған және оның негізгі стильдері Андалусия халық мұрасынан туындағанын қорғады. Олар сондай-ақ Андалусиялық цыгандар оның қалыптасуына үлкен үлес қостын, испандық және Еуропаның басқа аймақтарындағы цыган музыкасы мен билерінен фламенконың ерекшелігін атап көрсетті. Цыгандар мен Андалусиялық тезистердің бірігуі бүгінгі таңда ең қабылданған тұжырымға айналды. Қысқасы, 1950-1970 жылдар аралығында фламенко тек бір ғана қойылымнан ғылыми зерттеу нысанына айналды.
Франко режимі кезінде фламенконың наразылық акциясы
Фламенко Франко режимі кезінде испан ұлттық өзіндігінің бір символына айналды, себебі режим ұлттық бірлікті нығайту және туризмді тарту үшін дәстүрлі түрде Андалусиямен байланыстырылатын фольклорды тиімді пайдалануды білді, осы арқылы «ұлттық фламенкизм» деп аталатын құбылыс қалыптасты. Сондықтан фламенко ұзақ уақыт бойы реакциялық немесе артта қалған элемент ретінде қарастырылды. 60-жылдардың ортасынан бастап және демократиялық өзгерістерге дейін, режимге қарсы шыққан кантаорлар наразылық мәтіндерін қолдана бастады. Олардың қатарында: Хосе Менесе және лирик Франсиско Морено Гальван, Энрике Моренте, Мануэль Герена, Эль Лебрихано, Эль Кабреро, Лоле и Мануэль, Эль Пики немесе Луис Марин және тағы да басқалар болды. Франко режимімен байланысты консерватизмге қарсы, фламенко университет студенттерінің режим репрессиясына қарсы күресінің нәтижесінде туған белсенділік толқынының ықпалына түсті, олар осы өнермен, мысалы, Сан-Хуан Евангелиста колледжінде өткен концерттерде танысты: «фламенко әуесқойлары мен кәсіби орындаушылары айқын саяси мазмұндағы қойылымдарға қатысты. Бұл наразылыққа толы, цензура мен қуғын-сүргінге әкелген фламенконың бір түрі болды». Саяси өзгерістер дами келе, фламенконың талаптары азайды, өйткені ол жаһандық өнер ағынына еніп кетті. Сонымен қатар, бұл өнер институционалдық деңгейге жетті, нәтижесінде 2007 жылы Андалусия Хунтасына «білім, сақтау, зерттеу, оқыту, насихаттау және тарату саласындағы ерекше құзыреттілік» берілді.
Фламенконың бірігуі
1970 жылдары Испанияда әлеуметтік және саяси өзгерістер болды, испан қоғамы Еуропаның басқа елдері мен АҚШ-тың түрлі музыкалық стильдеріне бұрыннан-ақ ықпалданған еді. Антонио Майрена, Пепе Марчена және Маноло Караколды тыңдап өскен көптеген әншілер де болды. Осы екі фактордың үйлесуі фламенко фьюжн деп аталатын революциялық кезеңге алып келді. Әнші Росио Юрадо 70-жылдардың басында фламенконы халықаралық деңгейде таныстырды, бата де коланың орнына кешкі көйлектерді киді. Оның "Fandangos de Huelva" мен Алегриядағы өнері осы жанрлардағы керемет дауыс диапазоны үшін халықаралық деңгейде мойынға алды. Ол концерттерінде гитаристтер Энрике де Мельхор мен Томатитомен бірге өнер көрсетті, бұл тек ұлттық деңгейде ғана емес, Колумбия, Венесуэла және Пуэрто-Рико сияқты елдерде де болды. Музыкалық өкіл Хосе Антонио Пулпон осы бірігуде шешуші рөл атқарды, ол кантаор Агуетасты Антонио Чакон мен Рамон Монтойядан бері фламенконың жаңа жолын ашқан севильяндық андалузиялық рок тобы "Пата Неграмен" ынтымақтастыққа шақырды. Бұл сонымен қатар Альхесирас қаласынан шыққан виртуоз гитарист Пако де Лусия мен ұзақ жылдар бойы әнші болған Камарон де ла Исла арасындағы шығармашылық одақты күшейтті, бұл фламенкоға жаңа серпіліс берді және Майренаның консерватизмінен түпкілікті айырылысуға әкелді. Екеуі де жеке мансаптарын бастағанда, Камарон өнері мен тұлғасы үшін мифтік кантаорға айналды, оның көптеген жанкүйерлері болды, ал Пако де Лусия фламенконың барлық музыкалық әлемін қайта құрды, жаңа ықпалдарға, мысалы, бразилиялық музыкаға, араб және джаз музыкасына ашылды, сондай-ақ перулік кахон, көлденең флейта сияқты жаңа музыкалық аспаптарды енгізді. Фламенконың формальды жаңару процесіндегі басқа да көрнекті орындаушылар: фламенко мен андалузиялық музыканы үйлестірген Хуан Пенья Эль Лебрихано, өзінің ұзақ өнер жолында алғашқы жазбаларының тазалығы мен рокпен араласу арасында ойныған Энрике Моренте, немесе Экстремадурадан келген тангоның бірегей стилін дамытқан Трианадан Ремедиос Амая, оның әніндегі тазалық оны осы таңдаулы өнерпаздар тобына қосты. Өз стиліне ие басқа әншілердің ішінде Канканилла де Марбелья да бар. 2011 жылы бұл стиль Үндістанда Мария дель Мар Фернандес арқасында танымал болды, ол "You Live Once" фильмінің "Señorita" атты видеоклипінде түсті. Фильмді 73 миллионнан астам көрермен тамашалады.
Жаңа фламенко
1980 жылдары фламенконың жаңа буыны пайда болды, оларға мифтік кантаор Камарон, Пако де Лусия, Моренте және т.б. әсер етті. Бұл суретшілер сол жылдары испан музыкасын жаңартып жатқан қаладағы танымал музыкаға қызығушылық танытты, бұл Movida madrileña дәуірі болды. Олардың арасында фламенконы блюз және рокпен біріктірген "Pata Negra", поп пен кубалық шабыттанған Ketama және фламенко орталық орын алатын өзінің музыкалық әлемін жасаған Рей Хередия бар. Сондай-ақ, Nuevos Medios компаниясы "nuevo flamenco" таңбасымен көптеген музыканттарды шығарды және бұл атау бір-бірінен өте ерекше музыканттарды біріктірді, мысалы, Лола Флорес қызы Росарио Флорес немесе танымал әнші Малу, Пако де Лусияның немересі және Пепе де Лусияның қызы, фламенкоға жақсы қатынаспен, оны өзінің дискографиясында сақтап, жеке стилімен жалғастырды. Алайда, бұл жаңа музыканың көптеген орындаушыларының белгілі кантаорлар екендігі, мысалы Хосе Мерсе, Эль Сигала және басқалар, олардың орындаған әр нәрсені фламенко деп атауға себеп болды, бірақ олардың әндерінің жанры классикалық фламенкодан айтарлықтай өзгеше. Бұл жақта да, қарсы да түрлі пікірлер тудырды. Сол кездегі басқа да заманауи суретшілер – O'Funkillo және Ojos de Brujo, Арканджел, Мигель Поведа, Майте Мартин, Марина Хередия, Эстрелла Моренте немесе Мануэль Ломбо және т.б. болды. Бірақ Испанияда фламенко мен "жаңа фламенко" арасындағы айырмашылық туралы пікірталас 2019 жылдан бері күшейді, себебі "жаңа фламенконың" сәттілігі жас испан жанкүйерлерінің қызығушылығын оятты, сонымен қатар халықаралық музыкалық аренада фламенкомен үйлесетін осы жаңа музыкалық жанрды қалай атау керектігі мәселесін көтеріп, маңыздылыққа ие болды. Фламенконы қайта жаңартып, жаңаша бейнелеген суретшілердің бірі – халықаралық музыка сахнасындағы даусыз жұлдыз Росалия. "Pienso en tu mirá", "Di mi nombre" немесе оны даңққа жеткізген "Malamente" әндері фламенко/Оңтүстік Испанияның дәстүрлі музыкалық негізін қамтитын стильдердің үйлесімі. Росалия басқа да қалалық ырғақтарды қабылдап, осы музыкалық жанрдың шектерін кеңейтті, бірақ ол қандай жанрда орындайтыны туралы көптеген пікірталастарға себеп болды. Каталондық әнші бірнеше латын Grammy сыйлығы мен MTV бейне музыка сыйлығын алды, сонымен қатар, 30 жасында Spotify-да ай сайын 40 миллионнан астам тыңдаушыға ие. Бірақ бұл жалғыз сәтті жағдай емес, Гранадада туған Dellafuente, C. Tangana, MAKA, RVFV, Demarco Flamenco, Maria Àrnal және Marcel Bagés, El Niño de Elche, Sílvia Pérez Cruz; Califato 3/4, Хуанито Makandé, Soledad Morente, María José Llergo немесе Fuel Fandango – фламенконы өз музыкасына енгізген жаңа испан музыка сахнасының тек бір бөлігі ғана. Испанияның музыка сахнасы өзгеріске ұшырап, жаңа ырғақтар пайда болып, жаңа суретшілер фламенконың ондаған жылдар бойы беріліп келген жақындығын сақтағысы келетін кең аудиторияны қамту үшін тәжірибелер жүргізіп жатыр.
Фламенконың шетелдегі мәдениеті
АҚШ-тың оңтүстік-батысында орналасқан Нью-Мексико штаты фламенко мәдениетімен берік байланыста. Альбукеркидегі Нью-Мексико университеті фламенко бойынша магистратура бағдарламасын ұсынады. Фламенко өнері Альбукерки және Санта-Фе қалаларында кеңінен таралған, Фламенко ұлттық институты жыл сайын фестиваль өткізеді, сонымен қатар түрлі орындарда кәсіби фламенко қойылымдары ұйымдастырылады. Эмма Гримм, сахналық есімі Ла Эми – кәсіби фламенко бишісі және Нью-Мексико штатында туған, Санта-Феде өнер көрсетеді және фламенко сабақтарын береді. Ол өнерін жетілдіру үшін Испанияға барып, Кармела Греко және Ла Попимен, сондай-ақ Хосе Гальван, Хуана Амая, Йоланда Хередия, Иван Варгас Хередия, Торомбо және Росио Алкайде Руиспен қарқынды жұмыс істейді.
Негізгі Палос
Палос (бұрын кантес деп аталатын) – фламенко стильдері, ритмикалық үлгі, лад, аккордтық прогрессия, строфикалық форма және географиялық шығу тегі сияқты критерийлер бойынша жіктеледі. 50-ден астам түрлі палос бар, кейбіреулері аспапсыз орындалса, ал басқалары гитарамен немесе басқа да аспаптармен сүйемелденеді. Кейбір формалар биленіп орындалады, ал кейбіреулері биленбейді. Кейбіреулері ерлерге, ал кейбіреулері әйелдерге арналған, бірақ орындаушылар арасындағы дәстүрлі шектеулер бұзылуда: мысалы, бұрын ерлер биі болған Фаррука биін қазір әйелдер де жиі орындайды. Палосты жіктеудің көптеген тәсілдері бар, бірақ олар дәстүрлі түрде үш санатқа бөлінеді: ең тереңі – канте джондо (немесе канте гранде), ал жеңіл, көңіл көтеруге арналған формалар – Канте Чико. Ешқайсысымен сәйкес келмейтін формалар Cante Intermedio деп аталады. Бұл ең танымал палос түрлері: ( ).
Алегриас
Алегрияс арагондық "хотадан" шыққан деп есептеледі, ол Пиреней соғысы кезінде және Кадис Кортесінің құрылуымен Кадис қаласында тамыр жайды. Сондықтан оның классикалық лирикасында Вирген-дель-Пилар, Эбро өзені және Наварра туралы көптеген сілтемелер бар. Энрике Бутрон қазіргі фламенконың алегрияс стилін қалыптастырды деп саналады, ал Игнасио Эспелета ерекше "тирити, тран, тран" үлгісін енгізді. Алегриястың ең танымал орындаушылары: Энрике эль Мелизо, Чато де ла Исла, Пинини, Перикон де Кадис, Аурелио Сельес, Ла Перла де Кадис, Чано Лобато және Эль Фолли. Фламенконың құрылымдық тұрғыдан ең қатаң формаларының бірі – алегрияс биінде міндетті түрде келесі бөлімдер болуы керек: салида (кіріспе), пасео (айналу), силенсио (балеттегі адажиоға ұқсас), кастельяна (көтеріңкі бөлім), сапатеадо (сөзбе-сөз "аяқ соғу") және булериас. Дегенмен, алегрияс жеке ән ретінде (бисіз) орындалғанда бұл құрылым сақталмайды. Мұндай жағдайда шумақтар еркін біріктіріледі, кейде басқа кантиньяс түрлерімен де үйлеседі. Алегрияс 12 уақыттан тұратын ырғаққа ие. Ол Солеарсқа ұқсас. Оның уақыттық акценттері мынадай: 1 2 [3] 4 5 [6] 7 [8] 9 [10] 11 [12]. Алегрияс Кадисте пайда болды. Алегрияс кантиньяс деп аталатын палос тобына жатады және көбінесе жанды ырғақта орындалады (минутына 120-170 уақыт). Би үшін қарқындырақ темптер таңдалады, ал ән үшін тыныш ырғақтар артықшылыққа ие.
Булериялар
Bulerías – 12 соққыдан тұратын жылдам фламенко ырғағы, екі негізгі формада: [12] 1 2 [3] 4 5 [6] 7 [8] 9 [10] 11 немесе [12] 1 2 [3] 4 5 6 [7] [8] 9 [10] 11. Ол 19 ғасырда Херес қаласындағы Кале Романи халқының арасында туған, бастапқыда солеарес немесе алегриялардың жылдам, көтеріңкі соңы ретінде пайда болды. Бұл фламенконың ең танымал және әсерлі түрлерінің бірі болып табылады және көбінесе фламенко жиынының соңында орындалады, көбінесе қарқынды би және соққылармен бірге.
Құрылымы
Ән мен гитараның сүйемелдеуімен жасалған типикалық фламенко концерті әр түрлі палоларда бірнеше бөлімдерден тұрады (бұл әндер емес). Әр бөлім – өлеңдер жиынтығы (копла, терсио немесе литралар деп аталады), гитаралық интерлюдиялармен (фальсеталар) бөлінеді. Гитарашы ән салудың (канте) тондығын, компасын (төменде қараңыз) және темпін белгілейтін қысқаша кіріспемен де қамтамасыз етеді. Кейбір палоларда осы фальсеталар да белгілі бір құрылыммен орындалады; мысалы, типтік севильяналар AAB үлгісінде ойнатылады, мұнда A және B – бір фальсета, аяғында ғана шамалы айырмашылық бар.
Үйлесімділік
Фламенко фламенко режимін (оны қазіргі фригиялық режим (modo frigio) немесе осы шкаланың негізгі үшінші дәрежелі гармониялық нұсқасы деп те сипаттауға болады) қазіргі батыс музыкасында кеңінен қолданылатын мажор және минор шкалаларынан өзге де пайдаланады. Фригиялық режим солеа, көптеген булериа, сигирия, танго және тиентос сияқты палостарда кездеседі. Әдетте "Андалусиялық каденция" деп аталатын хордтардың типовой тізбегін модификацияланған фригиялық режимде қарастыруға болады: E-де тізбек Am–G–F–E болып табылады. Маноло Санлукардың сөзіне сәйкес, E – тоник, F – доминанттың гармониялық функциясын атқарады, ал Am және G тиісінше субдоминант және медиант функцияларын атқарады. Гитаристтер тоник хоры үшін әдетте екі негізгі инверсияны немесе "хорды пішінін" (музыка) қолданады: ашық бірінші инверсия E және ашық үшінші инверсия A, бірақ олар көбінесе капо қолданып оларды транспозициялайды. Рамон Монтойя сияқты заманауи гитаристтер басқа позицияларды енгізді: Монтойя бірнеше палолардың қазіргі дорийлік бөлімдерінде тоник үшін басқа хорларды қолдана бастады; F – таранталар үшін, B – гранаиналар үшін және A – минералар үшін. Монтойя гитараға арналған соло ретінде жаңа пало – C-дағы ронденаны, скордатурамен бірге жасады. Кейінгі гитаристтер тоналдылық репертуарды, хорд позицияларын және скордатураны одан әрі кеңейтті. Мажорлық режимдегі палостар да бар; көбінесе cantiñas және alegrías, guajiras, кейбір bulerías және tonás, сондай-ақ cabales (siguiriyas-ның мажорлық түрі). Минорлық режим Фаррука, милонгалар (cantes de ida y vuelta ішінде) және танго, булериа және т.б. үшін ғана шектелген. Жалпы алғанда, дәстүрлі палостар гармониялық тұрғыдан екі хорлық (тоник–доминант) немесе үш хорлық (тоник–субдоминант–доминант) прогрессиялармен шектеледі. Дегенмен, заманауи гитаристтер хордты алмастыру, өтпелі хорларды және тіпті модуляцияны енгізді. Фанданго және олардан туындаған палостар, мысалы, малагуньялар, таранталар және картагенералар бимодальды: гитаралық кіріспелер фригиялық режимде, ал ән мажорлық режимде дамиды, шумақтың соңында фригиялық режимге модуляция жасайды.
Guitarists tend to use only two basic inversions or "chord shapes" for the tonic chord (music), the open 1st inversion E and the open 3rd inversion A, though they often transpose these by using a capo. Modern guitarists such as Ramón Montoya, have introduced other positions: Montoya himself started to use other chords for the tonic in the modern Dorian sections of several palos; F for tarantas, B for granaínas and A for the minera. Montoya also created a new palo as a solo for guitar, the rondeña in C with scordatura. Later guitarists have further extended the repertoire of tonalities, chord positions and scordatura. There are also palos in major mode; most cantiñas and alegrías, guajiras, some bulerías and tonás, and the cabales (a major type of siguiriyas). The minor mode is restricted to the Farruca, the milongas (among cantes de ida y vuelta), and some styles of tangos, bulerías, etc. In general traditional palos in major and minor mode are limited harmonically to two chord (tonic–dominant) or three chord (tonic–subdominant–dominant) progressions However modern guitarists have introduced chord substitution, transition chords, and even modulation. Fandangos and derivative palos such as malagueñas, tarantas and cartageneras are bimodal: guitar introductions are in Phrygian mode while the singing develops in major mode, modulating to Phrygian at the end of the stanza .
Ток (гитара)
Фламенко гитарасының «токаор» деп аталатын позасы мен әдісі классикалық гитарада ойнаудан өзгеше. Классикалық гитарашы гитараны сол тізесіне еңкейтіп қойса, фламенко гитарашысы әдетте тізелерін қиып, оны жоғары тұрған тізесімен ұстап, мойынды жерге қатысты шамамен көлденең күйге қояды. Қазіргі заманғы гитарашылар әдетте классикалық гитараларды қолданады, бірақ бұл жанрға арналған фламенко гитарасы деп аталатын арнайы аспап бар. Ол жеңіл, ал корпусы классикалық гитараға қарағанда тар, сондықтан дыбысы төмендеу болып, «кантаордың» үнін басып кетпейді. Ол әдетте кипарис ағашынан жасалады, тұтқасы кедрден, ал алдыңғы бөлігі шыршадан. Кипарис оған фламенконың ерекшеліктеріне өте сәйкес келетін жарқын дыбыс береді. Бұрын Рио немесе Үндістаннан алынған пало-санто да қолданылған, оның біріншісі сапалырақ болған, бірақ қазіргі уақытта оның сиректігіне байланысты қолданылмайды. Пало-санто гитараға әсіресе жеке орындауға қолайлы дыбыс амплитудасын берді. Қазіргі уақытта металл басқыш ең көп қолданылады, себебі ағаш басқышты реттеу қиын. Басты гитара жасаушылар – Antonio de Torres Jurado (Альмерия, 1817–1892), гитараның әкесі саналатын, Ұлы Рамирес (Мадрид, 1864–1920) және оның шәкірттері Сантос Эрнандес (Мадрид, 1873–1943), ол маэстро Сабикасқа бірнеше гитара жасады, Доминго Эстесо және Конде ағайындылары – Фаустино (1913–1988), Мариано (1916–1989) және Хулио (1918–1996), Доминго Эстесоның немерелері, олардың балалары мен мұрагерлері осы саланы жалғастыруда. Гитарашылар альзапуа, пикадо, штрум және тремоло сияқты әдістерді қолданады. Фламенконың алғашқы нұсқаларының бірі, мысалы, «ронденья» 1860 жылы Барселонада Джулиан Аркас (Мария, Альмерия, 1832 – Антекера, Малага, 1882) арқылы жеке гитараға арналған алғашқы туынды ретінде жазылған. Штрумды 5, 4 немесе 3 саусақпен орындауға болады, соңғысын Сабикас ойлап тапқан. Фламенкода бас бармақты қолдану да тән. Гитарашы үлкен саусағын гитараның резонаторлық тақтасына, ал көрсеткіш және ортаңғы саусақтарын ойнап жатқан ішектің үстіндегі ішекке қояды, осылайша классикалық гитарашыға қарағанда күштірек дыбыс алады. Ортаңғы саусақ гитараның сақшысына қойылады, бұл ішекті тартып ойнағанда дәлдік пен күштілікті арттырады. Сондай-ақ, перкуссиялық элемент ретінде сақшыны қолдану фламенко гитарасының ойнауына күш береді. Куплетті сүйемелдеуге арналған аккордтар тізбегінің арасына енгізілген әуенді немесе безенді фраза «фальсета» деп аталады. Фламенко гитарашыларының сүйемелдеуі мен жеке орындауы модальдық гармониялық және тональдық жүйелерге негізделген, бірақ көбінесе екеуінің үйлесімі қолданылады. Кейбір фламенко әндері гитарасыз, «пало секо» (а капелла) орындалады.
Канте (жыр)
Корольдік испан академиясының мәліметінше, "канте" – "кәдімгі андалузиялық ән орындау", ал "фламенко әні" – "көңілді андалузиялық ән", ал канте хондо – "ең шынайы, терең сезімге толы андалузиялық ән" деп анықталады. Фламенко әнін орындаушыны әнші емес, "кантаор" деп атайды, бұл Андалусия диалектісіне тән дауыс аралық дыбыстардың жоқтығынан туындаған. Фламенко әншілігіндегі ең маңызды награда, бес рет берілген: , , , , Антонио Майрена, Камарон де ла Исла және Фосфорито.
Бейль (би)
Фламенко биі эмоционалдық қарқындылығымен, осал емес мінезімен, қолдардың көркемдік қолданылуымен және аяқтардың ырғақты соғуымен танымал, бұл оны штанга мен ирланд биінен ерекшелендіреді, олар әртүрлі техникаларды қолданады. Кез келген би түрі сияқты, фламенконың да көптеген стилі қалыптасты. 20-ғасырда Испаниядағы гитано (рома) тойларында бейресми орындалған фламенко, фламенконың ең "шынайы" түрі деп есептелді. Гитано фламенкосында виртуоздық техника аз болды, бірақ музыка мен қадамдар негізінен бірдей болды. Қолдар классикалық фламенкодан айқын түрде ерекшеленеді, олар кеңейтілмей, бас пен денеге иілген түрде айналады, көбінесе иілген шынтақпен. "Фламенко пуро", сондай-ақ "фламенко по деректо" деп белгілі, гитано ықпалына ең жақын орындау формасы болып саналады. Бұл стильде би көбінесе жеке орындалады және хореографиялық емес, құрылымдық импровизацияның сигналдары мен шақыруларына негізделген. Импровизациялық стильде кастаньеталар көбінесе қолданылмайды. "Классикалық фламенко" - испан фламенко би тобының ең көп орындайтын стилі. Бұл би көбінесе осал және тік денемен орындалады. Әйелдер үшін арқа көбінесе анық иілген күйде ұсталады. Гитяно ықпалына ие стильдерден айырмашылығы, мұнда жамбас қозғалысы аз, дене тығыз ұсталады және қолдар балет бишісі сияқты ұзын. Шын мәнінде, осы компаниялардағы бишілердің көпшілігі фламенконың импровизациялық тілінен гөрі Балет Класико Эспаньолде оқытылған. Фламенко Балет Класико Эспаньолға да ықпал етті, сондай-ақ одан ықпал алды, бұл туралы 20-ғасырдың басында "La Argentinita" және кейін Хоакин Кортес жасаған екі балеттің бірігуі, соңында бүкіл Балет Nacional de España және т.б. дәлелдейді. 1950 жылдары Хосе Греко әлемдегі ең танымал фламенко бишісі болды, ол бүкіл әлемде сахнада және теледидарда, соның ішінде Эд Салливан шоуында өнер көрсетті және осы өнерді жаңартты. Греконың тобы бірнеше көрнекті пионерлерді қалдырды, ең бастысы: Мария Бенитес және Висенте Ромеро Нью-Мексикодан. Бүгінде фламенко өнеріне арналған көптеген орталықтар бар. Альбукерки, Нью-Мексико фламенко өнері үшін "Ұлттық орталық" деп есептеледі. Бұл Мария Бенитестің 37 жыл бойы сатылған жазғы маусымдарының нәтижесінде болды. Альбукеркиде үш ерекше орталық бар: Ұлттық фламенко институты, Casa Flamenca және Flamenco Works. Әрбір орталық күнделікті оқытуға, мәдени таратуға және әлемдік деңгейдегі өнер көрсетуге уақыт бөледі, бұл Оңтүстік Испанияның, Андалусияның жүрегіндегі әлемдік деңгейдегі өнер көрсетулерімен тең. Қазіргі фламенко - жылдар бойы оқуды талап ететін өте техникалық би стилі. Еркек және әйел орындаушылар үшін басты назар - абсолютті дәлдікпен орындалатын, мол жылдамдықпен аяқтардың қимылы. Сонымен қатар, биші кастаньеталар, таяқтар, шаштар және жаңғыштар сияқты реквизиттерді қолдана отырып билеуі мүмкін. "Flamenco nuevo" - фламенкодағы соңғы маркетингтік құбылыс. Фламенконың "жаңа нұсқасы" ретінде танылған оның тамыры әлемдік музыканы насихаттаушылардың "испан стиліне ұқсас" немесе ықпал еткен музыка жасаған суретшілердің альбомдарын сатуға тырысқаннан басталады. Бұл музыканың кейбіреулері ұқсас би биікте ойнатылғанымен, жақсы қабылданып, фламенко гитарасы, би, канте-джондо немесе импровизациялық тіл өнерімен байланысы жоқ. "Nuevo flamenco" негізінен композициялар мен репертуардан тұрады, ал дәстүрлі фламенко музыкасы мен биі - ауызша формулалық шақырулар мен сигналдармен іске қосылатын строфалардан тұратын тіл. Көптеген шетелдіктер таныс фламенко - туристерге арналған тамаша ретінде дамыған стиль. Әртүрлілік үшін топтық билер қосылады, тіпті сололар да көбінесе хореографияланған. Бұл киімдер Севильяның жыл сайынғы фестивалінде киетін киімдер стиліне негізделген. Дәстүрлі фламенкода тек жас немесе ересек бишілер ғана жанрдың дуэндесін (жанды) жеткілікті түрде жеткізу үшін эмоционалдық тазалығына немесе жетілуіне ие деп саналады. Сондықтан, бишілердің жастық пен күштілікті пайдаланып, техника арқылы кәсібилікке айналатын басқа би түрлерінен айырмашылығы, көптеген фламенко бишілері отыз жасқа дейін өздерінің шыңына жетпейді және елу жасқа дейін және одан да жоғары орындай береді. Жас шебер деп саналатын суретшілердің бірі Хуан Мануэль Фернандес Монтойа, басқаша айтқанда "Фаррукито". 12 жасында Фаррукито өзінің эмоционалдық тереңдігіне байланысты "Фламенко пуро" немесе "Фламенко по деректо" үшін пионер деп есептелді. Севильядағы фламенко өнер көрсетулері.
Білім беру орталықтарында фламенконы оқытуды реттеу
Испанияда реттелген фламенконы оқыту әртүрлі автономды аймақтардағы музыкалық консерваторияларда, би консерваторияларында және музыка мектептерінде ресми түрде жүзеге асырылады.
Музыка консерваториялары
Фламенко гитарасын ресми білім беру орталықтарында оқыту 1988 жылы Испанияда Гранада қаласынан шыққан көрнекті концерттік орындаушы және педагог Мануэль Кано Тамайоның бастамасымен басталды. Ол Кордова қаласының Рафаэль Ороско атындағы Жоғары музыка консерваториясында құрметті профессор атағын алды. Бүкіл елде, әсіресе Андалусия аймағында, жоғарыда аталған Кордова консерваториясы, Мурсия Жоғары музыка консерваториясы және Каталония Жоғары музыка мектебі сияқты мамандандырылған фламенко консерваториялары бар. Испаниядан тыс жерлерде ерекше жағдай – Нидерландыдағы Роттердам консерваториясы. Онда 1985 жылдан бері, Испанияда оқу басталғанға дейін бірнеше жыл бұрын, маэстро Пако Пенья басшылығымен реттелген фламенко гитарасы бойынша оқыту жүргізілуде.
Университет
2018 жылы фламенконы зерттеу және талдау саласындағы алғашқы университет магистратура бағдарламасы басталады, оған дейін Хуэльва, Севилья, Кадис және Кордова сияқты бірнеше университеттерде «Фламенконы зерделеу докторлық бағдарламасы» оқытылған болатын.
Тарих
XVII ғасырда бүкіл Испанияда кеңінен таралған ән мен би болған фанданго ақырында жергілікті және аймақтық нұсқаларды, әсіресе Уэльва провинциясында тудырды. Жоғарғы Андалусияда және шекаралас аймақтарда фанданголар бандаламен сүйемелденді, ол билеуге мүмкіндік беретін тұрақты ырғақпен ойналатын аспап еді және оның атынан "жетілдірілген" стилі шыққан. Осылайша Лусенаның фанданголары, Пуэнте-Женильдің дрондары, бастапқы малагеньялар, ронденалар, хабералар, хабеготтар, вердиалдар, чакарра, гранаина, таранто және таранта пайда болды. Төменгі Андалусияда севильянаның кеңінен таралуына байланысты, фанданго биді қолдау рөлін біртіндеп жоғалтты, бұл әншіге жарқырап, еркіндікке ие болуға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде XX ғасырда жекелеген шығармашылықтың көптеген фанданголары туды. Сондай-ақ, мыңдаған андалусиялық шаруалар, әсіресе Шығыс Андалусия провинцияларынан, Мурсияның кен орындарына көшіп барды, онда таранто мен таранта дамыды. Линарес тарантосы, Союз, Картахена және Левантика кендеріне айналды. Кафе-кантанте кезінде осы әндердің кейбіреулері биден ажыратылып, еркін ырғақ алды, бұл орындаушыларға өнерлерін көрсетуге мүмкіндік берді. Бұл процестің басты ынталандырушысы Антонио Чакон болды, ол малагеньялар, гранаиналар және кеншілер әндерінің құнды нұсқаларын жасады. Романстар мен кордтардың стилизациясы коридоның пайда болуына әкелді. Романстарды төрттіктерден немесе үш маңызды тармақтан алу нәтижесінде бастапқы тоналар, канья және поло туды, олар өрнегі мен мелодиясы ортақ, бірақ орындалуымен ерекшеленеді. Гитараның сүйемелдеуі оларға билеуге қолайлы ырғақ берді. Олардың Ронда қаласында, Жоғарғы Андалусияда, Төменгі Андалусияға жақын және оған тығыз байланысты туғандығына сеніледі, және одан олар Севильяның Триана қалашығына жетті, онда корридоның ұлы дәстүрі бар, сонда олар солеаға айналды. Корридо мен солеардың мерекелік орындалуынан Трианада жалео пайда болды, ол Экстремадураға дейін саяхаттап, Херес пен Утрерада булерияға әкелді, одан ол Төменгі Андалусияға таралып, жергілікті вариацияларды тудырды.
Оле
Адольфо Салазар андалузиялық cantaores және bailaores жігерлендіретін экспрессивті дауыс "ole" еврей тіліндегі "оле" етістігінен шыққан болуы мүмкін екенін айтады, ол "жоғары лақтыру" дегенді білдіреді. Бұл Тунис, Магреб дервиштерінің гировагилері де қайталама "ole" немесе "joleh" дыбысымен билейтінін көрсетеді. "Арза" сөзінің қолданылуы – бұл андалузиялық диалектідегі формасы, /l/ және /r/ дауыстарының имплозивтерінің ерекше андалузиялық теңестірілуімен "көтеріл" деген императивті бұйрық ретінде айтылады. "Жалеар" кезінде "арза" және "оле" дауыстарын қолдану жиі кездеседі, бірақ бұл сөздің шығу тегіне ең көп дәлел caló тілінен келеді: "Olá", яғни "кел". Сондай-ақ, Андалусияда бұл "jaleo al ojeo de hunt" деп белгілі, яғни, "аңды қуып шашатындық", атап айтқанда, дауыстармен, оқтармен, соққылармен немесе шумен аңды қуып, олардың "қозғалуын" қамтамасыз ету.
Дуэнде
RAE сөздігіне сәйкес (1956!) Андалусиядағы "дуэнде" – "сырлы және сөзбен жеткізілмейтін әсер", гитандар дуэнде деп атайтын харизма. Федерико Гарсия Лорка "Дуэнде теориясы мен ойыны" атты лекциясында дуэнденің түсіндірілмейтіндігін растап, оны Гётенің мына сөздерімен сипаттайды: "Барлық адам сезінетін, бірақ ешбір философ түсіндіре алмайтын сырлы күш". Фламенко әлемінде дуэнде техника мен шабыттан асып түседі, Лорканың айтуынша, "дуэнде іздеуге карта да, жаттығу да жоқ". Фламенко артисі осы сырлы күштің келуін сезінгенде, "дуэндесі бар" немесе "дуэндемен" ән айту, ойнау немесе билеу деген тіркестер қолданылады. Бұған қоса, фламенко жанрына тән көптеген сөздер мен тіркестер бар, мысалы, "таблао фламенко", "фламенко тойы", "үшінші", "афламенкар" және "фламенко".