Кіріспе

Португалияның бұрынғы премьер-министрі, португал теннисшісі

Генерал Васко дос Сантос Гонсалвес ОА (Лиссабон, 3 мамыр 1921 – 11 маусым 2005) – Инженерлік корпустағы португал армия офицері, Гвоздик революциясына қатысып, кейіннен 18 шілде 1974 жылдан 19 қыркүйек 1975 жылға дейін Португалияның 104-ші премьер-министрі қызметін атқарған.

Ерте өмір

Васко дос Сантос Гонсалвес 1921 жылдың 3 мамырында Португалияның Синтра қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Витор Гонсалвес, бұрынғы әуесқой футболшы, кейіннен валюта брокері болған. 1942 жылы ол португал әскери академиясын инженер мамандығы бойынша бітірген. Гонсалвес 1950 жылы Аида Роша Афонсоға үйленді, олардан Витор ұл және Мария Жоао қыз дүниеге келді. 1942 жылы Гонсалвес Армия инженерлік корпусында португал әскери академиясын бітірді. Офицер ретінде Гонсалвес португалдық Гоада қызмет етті, сондай-ақ әскери мансабының бір бөлігін Португалияның Ангола және Мозамбик теңіз арты аумақтарында өткізді. 1973 жылы Гонсалвес Қарулы Күштер қозғалысына қосылып, Estado Novo режимін құлату жоспарына қатысты.

Саяси мансап

Гонсалвестің Португалияның премьер-министрі қызметі саяси дау-дамазыл мен тұрақсыздықпен ерекшеленді. Премьер-министр Португалияның демократияға өтуіне жетекшілік етті, бұл Processo Revolucionário Em Curso немесе Ағымдағы революциялық процесі ретінде белгілі болды. 1975 жылдың наурыз айының басында Гонсалвестің басшылығына оңшылдардың төңкеріс жасау әрекеті болды, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Осыдан күш алып, Премьер-министр экономиканың банк, сақтандыру, мұнай-химия, тыңайтқыштар, темекі, цемент және ағаш целлюлозасы салаларындағы барлық португалдық меншік капиталды, сондай-ақ португалдық темір және болат компаниясын, ірі сыра зауыттарын, ірі теңіз кемелерін, көпшілік көліктің көп бөлігін, үш ірі кеме жасау зауытының екеуін, Companhia União Fabril (CUF) конгломератының негізгі компанияларын, радио және телеарналарын (Рим-католик шіркеуінен басқа) және шыны, кен, балық шаруашылығы және ауыл шаруашылығы салаларындағы маңызды компанияларды ұлттықтандырды. 1975 жылдың сәуірінде Социалистік партия және оның одақтастары Уақытша Конституциялық жиналыста көпшілік орынды иеленді; олар Гонсалвесті дереу сынады, оны солшыл экстремизмде айыптады және Гонсалвестің үкіметіне қарсы азаматтық наразылық акцияларын бастады. 18 тамызда Гонсалвес өзінің саяси қарсыластарын айыптаған құмарлық сөз сөйледі. Бұл сөздің мәнері оның психикалық денсаулығына күмән тудырды және екі аптадан кейін, азаматтық соғыс қаупі күшейген кезде, президент Франсиско да Коста Гомес Гонсалвесті қызметтен босатті. Гонсалвестің қызметтен босатылуы Португалияның радикалды солшылдарынан, әсіресе Португалияның жұмысшы коммунистік партиясынан қатты қарсылыққа ұшырады, ол 1975 жылдың қыркүйегінде Лиссабонда жаппай демонстрациялар ұйымдастырды.

Кейінгі өмірі

Премьер-министр қызметінен кейін Гонсалвес саясаттан шығып, кейде солшыл қозғалыстарды қолдаған митингтерге қатысып тұратын. Оның соңғы рет 2004 жылы Португалия Премьер-министрі Хосе Мануэль Дурао Баррозумен бірлескен шарада көзге түскені еді. Васко дос Сантос Гонсалвес 2005 жылдың 11 маусымында 84 жасында жүрек ауруына байланысты бауырының бассейнінде суға батып қайтыс болды.