Кіріспе

Sikorsky S 43 (кейде Baby Clipper деп те аталады) – 1930 жылдарғы Sikorsky Aircraft компаниясы жасаған американдық екі қозғалтқышты, суда және құрлықта қонуға арналған моноплан ұшақ.

Жобалау және әзірлеу

S 43 алғаш рет 1935 жылы ұшты, ол Sikorsky S 42 "Clipper" ұшағының кіші нұсқасы болды. Ол 18-25 жолаушыға арналған, екі экипаж мүшесі үшін бөлек алдыңғы пилот кабинасымен жабдықталған. Әуе тасымалы қызметінде S 43 ұшағы "Baby Clipper" деп аталды. 1936 жылдың 14 сәуірінде Борис Сергиевский басқарған S 43 ұшағы, конструктор Игорь Сикорскиймен бірге, Коннектикут штатының Стамфорд қаласының үстінде 8519.16 метр биіктікке көтеріліп, гидроұшақтар арасындағы биіктік рекордын орнатты. Шамамен 53 S 43 ұшағы салынды, оның ішінде екі құйрықты S 43B үлгілері де болды. Бір ұшақты норвегиялық Det Norske Luftfartselskap әуе компаниясы сатып алды. Panair do Brasil жеті ұшақпен жұмыс істеді. 1937-1945 жылдары француздық Aéromaritime компаниясы бес S 43 ұшағын Дакар (Сенегал) мен Пуант-Нуар (Конго) арасындағы отарлық әуе бағытында пайдаланды. 1950 жылдары Reeve Aleutian Airways компаниясына екі S 43 ұшағы тиесілі болды: біреуі (1948 жылы сатып алынған N53294, 1957 жылы G 21 ұшағымен айырбасталды) пайдалануда болса, екіншісі – қосалқы бөлшектерге арналды (қазір Аляска авиациялық мұражайында). Тағы бір S 43 Аляскада белгісіз оператормен жұмыс істеді және 1950 жылдары Чигник, Аляскада апатқа ұшырады. 1937 жылы АҚШ Әскери-әуе корпусы жүк пен жолаушыларды тасымалдау үшін OA 8 белгісімен бес ұшақ сатып алды. 1937-1939 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері 17 ұшақ сатып алды, олардың екеуі АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің құрамында болды. 1941 жылдың соңына дейін бір JRS сақталып қалды. Чили Әуе күштері (FACH) (бұрынғы Fuerza Aérea Nacional (FAN)) 1936 жылы 2 S 43 ұшағын сатып алды: біріншісі "Магальянес", екіншісі "Чилоэ" деп аталды, себебі бұл ұшақтар Патагония фиордтары арқылы ұшуға жоспарланған Puerto Montt – Magallanes эксперименттік әуе желісінде пайдалануға арналған еді. Екі ұшақ жеке меншік иелеріне – Уильям Киссам Вандербильт II және Говард Хьюзға тиді.

Тірі қалған әуе кемелері

Хьюздің S 43 N440 ұшағы соңғы ұшқан үлгісі болды. Қазір ол Кермит Уикске тиесілі және Флорида штатының Полк-Сити қаласындағы «Фантазия ұшуы» мұражайының қалпына келтіру орталығында қайта құрастырылып, жөндеуден өтуде. Вирджиниядағы Смитсоновтың Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының Стивен Ф. Удвар-Хази орталығы қазір Сикорский JRS 1 ұшағын көрмеге қойды. Бұл ұшақ 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборда дислокацияланған.

Апаттар мен оқиғалар

1937 жылдың 2 маусымы Чили әуе күштерінің S 43 (No. 2) ұшағы Чилидің Анкуд қаласының жанында суға батып, барлық тоғыз адам қаза тапты. 1937 жылдың 2 тамызында Pan American Grace Airways (Panagra) S 43B (NC15065) Панама каналы аймағындағы Коко-Соло маңында апатқа ұшырады; борттағы 14 адамның барлығы қаза тапты. Ұшақ шамамен сағатына 90 миль жылдамдықпен суға құлап, бірден жарылып, өртеніп кетті. Апаттың ең басты себебі – жанармай жүйесінің бұзылуына байланысты бір немесе екі қозғалтқыштың істен шығуы және/немесе кенеттен және қатты жаңбыр болуы мүмкін, себебі ұшқыш апатқа дейін үш минуттың ішінде екі рет биіктік жоғалтқанын хабарлады. 1937 жылдың 8 тамызында Қытайдың ұлттық авиациялық корпорациясының (CNAC) S 43W (Chekiang деп аталған) ұшағы Қытайдың Бяс шығанағындағы Чиланг нүктесінде суға қонды, нәтижесінде төрт экипаж мүшесінің үшеуі қаза тапты; жеті жолаушының барлығы аман қалды. Ұшатын қайық нашар ауа-райы салдарынан суға қонуға мәжбүр болды. Қатты толқындар бір қанатын сындырып жіберді, ал қалған сегіз адам құтқару күтіп, екінші қанатқа жабысып тұрды. 1938 жылдың 25 сәуірінде Pan Am 105 рейсі, S 43B (NC16932) Кингстонға қону кезінде қозғалтқыштың істен шығуынан құлап, апатқа ұшырады; барлық 18 жолаушы мен экипаж аман қалды, бірақ ұшақ жарамсыз деп танылды. 1939 жылдың 13 тамызында Pan Am S 43 (NC16933) ұшағы қозғалтқыштың істен шығуынан кейін бақылауды жоғалтып, Рио-де-Жанейроның жанындағы Гуанабара шығанағына құлады, нәтижесінде 16 адамның 14-і қаза тапты. 1943 жылдың 17 мамырында Хьюз өзінің S 43 ұшағын Мид көліне құлатып, ААА инспекторы Секо Клайн мен Хьюздің қызметкері Ричард Фелтті өлтірді. Кейін ұшақ судан шығарылып, жаңартты. 1945 жылдың 3 тамызында Pan Am 216 рейсі, S 43 (NC15066) ауа-райының нашарлауы мен ұшқыштың қатесіне байланысты Форт-де-Франс гидробазасына қону кезінде апатқа ұшырады, нәтижесінде 14 адамның төртеуі қаза тапты. 1947 жылдың 3 қаңтарында Бразилияның Panair do Brasil S 43B (PP PBN) ұшағы Сан-Паулу-де-Оливенка қаласының жанындағы Амазонка өзеніне құлап, борттағы 14 адамның 11-і қаза тапты.