Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хан әулетінде кеңінен қолданылған қытай жазуы
Chinese script widely used in the Han dynasty
Кітап жазуы, кейде канцелярия жазуы деп те аталады, – қытай жазуының бір стилі. Ол Соғысқан мемлекеттер кезеңінің соңынан Цин әулетіне дейін дамыды. Хан әулеті кезеңінде толыққанды жетіліп, басымдыққа ие болды және Алты әулет кезеңіне дейін белсенді қолданыста болды. Даму барысында ол бұрынғы жазулардан графикалық құрылымдары (либянь процесі деп аталады) тұрғысынан айқын өзгешеленді және кейінірек пайда болған ресми жазу сияқты түзу сызықтылығымен ерекшеленді. Кейінгі жазу түрлері, оның ішінде ресми жазу оны ығыстырса да, кітап жазуы каллиграфиялық тәжірибе ретінде сақталды. Қытай каллиграфиясында "кітап" термині көбінесе Хан кітабы (t=漢隸) немесе бафен (c=八分) кітабы түріндегі кітап жазуының нақты стиліне сілтеме жасайды. Бұл стиль төмендеген пішінді таңбалармен және қалың, айқын, сәл төмен қарай иілген, бірақ ұштарында жоғары көтерілген құйрықтарының арқасында "толқынды" көрінісімен ерекшеленеді.
The clerical script , sometimes also chancery script, is a style of Chinese writing that evolved from the late Warring States period to the Qin dynasty. It matured and became dominant in the Han dynasty, and remained in active use through the Six Dynasties period. In its development, it departed significantly from the earlier scripts in terms of graphic structures (a process known as libian), and was characterized by its rectilinearity, a trait shared with the later regular script. Although it was succeeded by the later scripts, including the regular script, the clerical script is preserved as a calligraphic practice. In Chinese calligraphy, the term clerical often refers to a specific calligraphic style that is typical of a subtype of the clerical script, the Han clerical (t=漢隸) or bafen (c=八分) script. This style is characterized by the squat character shapes, and its "wavy" appearance due to the thick, pronounced and slightly downward tails that are up tilted at the ends.
Шығу тегі
Тарихи мәліметтер, соның ішінде Хан кітабы (б.з. 111 ж.) және Шуовэнь Цзецзынің (шамамен б.з. 100 ж.) постфасы, клерктік жазуды Цинь әулетінің кеңсе қызметкерлеріне қателікпен жатқызады, олардың ауыр жұмыс жүктемесімен күресу үшін осы жазуды ойлап тапқандарын айтады. Сондай-ақ, Цинь әулетінің түрме қызметкері Чэн Миаоға (c=程邈) клерктік жазуды жасауды жатқызған, Хан әулетіне дейінгі тарихи дәстүрлер де бар, ол Цинь Шихуанның бұйрығымен оны ойлап тапқан делінеді. Дегенмен, археологиялық зерттеулер клерктік жазудың белгілі бір адам немесе адамдардың өнертабысы емес, ертерек жазулардан табиғи түрде дамығанын көрсетті. Сонымен қатар, клерктік жазу мемлекеттік кеңсе қызметкерлерімен құрылғаннан гөрі, бұрыннан халық арасында қолданыста болған және Цинь әулетінің кеңсе қызметкерлерінің оны қолдануы осы тенденцияны көрсетеді деп саналады. Клерктік жазу Соғысқан мемлекеттер кезеңінде Цинь мемлекетіндегі жергілікті жазу түрлерінен дамыды. Бұл жазулар Цинь мемлекетінің жазу жүйесіне (c=秦系文字) жатады және Цинь кіші мөрінің жазуының стандартына негіз болды. Цинь мемлекетінің халықтық жазу түрлері, дәстүрлі жазулармен салыстырғанда, көбінесе тік сызықты пішіндерді, ұзын, ирек сызықтарды аз және оңай бөлінетін штрихтарды қолданды, сондай-ақ стиль және құрылым жағынан кіші мөр жазуына қарағанда кейінгі клерктік жазуға жақын болды. Атап айтқанда, бамбук пен ағаш тілімдерінде табылған кейбір жазулар стильдік тұрғыдан бұрынғы және тіпті сол заманғы Цинь мемлекетінің жазуларынан ерекшеленеді, сондықтан олар көбінесе ерте клерктік жазудың бір түрі ретінде қарастырылады. Мысалдар: Шуйхуди Цинь бамбук мәтіндері және Цинчуань ағаш тілімдері.
Historical accounts, including the Book of Han (111 CE) and the postface of Shuowen Jiezi (c. 100 CE), mistakenly attribute the clerical script to Qin dynasty clerks, claiming that the clerks had devised the script to cope with the heavy workload. There are also historical traditions dating back to the Han dynasty which attributed the creation of clerical script specifically to a Qin dynasty prison officer, Cheng Miao (c=程邈), who was said to have invented it at the behest of Qin Shi Huang. However, archaeological findings have shown that the clerical script was not the invention by a certain person or certain people, but was evolved naturally from the earlier scripts. It has also been argued that, rather than being established by government scribes, clerical script was already in popular use, and its use by clerks in the Qin dynasty merely reflects this trend. The clerical script was developed from the local script varieties in the state of Qin in the Warring States period. These scripts are said to belong to the Qin state script system (c=秦系文字), and were the basis on which the Qin small seal script was standardized. The folk varieties of the Qin state scripts can be seen to already have employed shapes that are more rectilinear in the more orthodox scripts, with less long, sinuous lines and more readily segmented strokes, and are closer to the later clerical script than to the small seal script in both style and structure. In particular, some scripts discovered on bamboo and wooden slips are stylistically distinct from the earlier and even contemporary Qin state scripts, and thus are often seen as a form of early clerical script. Examples include the Shuihudi Qin bamboo texts , and the Qingchuan wooden slips .
Нео-клерикальдыққа көшу
Қытай палеографы Цюй Шигуй "неоклирикалық" деп атаған жаңа түрдегі клирикалық жазу Шығыс Хан әулеті кезінде пайда болды. Бұл жазу, ыңғайлы болу үшін, бафен жазуындағы ауыр құйрықтардан бас тартып, сол замандағы жүйтір жазудан әсер алды. Осы жаңа жазу стилінің ықпалымен жартылай жүйтір жазу пайда болды, ол өз кезегінде тұрақты жазудың дамуына себепкер болды. Неоклирикалық форма, немесе неоклирикалық және жартылай жүйтір формалардың аралық түрі, Алты династия кезеңіне қарай қарапайым халықтың қолданатын жазуына айналды. Солтүстік және Оңтүстік династиялар кезінде тұрақты жазу клирикалық жазудың орнын басып, басты жазу түріне айналды.
A new type of clerical script, for which Chinese palaeographer Qiu Xigui termed the name "neo clerical" , arose in the Eastern Han dynasty. The script, for convenience, abandoned the heavy tails present in the bafen script, while taking influence from the contemporaneous cursive script. Influenced by this new script style, the semi cursive script would then arise, which would in turn give rise to the regular script. The neo clerical form, or an intermediate form of the neo clerical and the semi cursive forms, is said to have become the way the common people wrote by the Six Dynasties period. By the Northern and Southern dynasties, the regular script had succeeded the clerical script and become the principal script in use.
Каллиграфиялық практика ретінде
Солтүстік және Оңтүстік династиялардан кейін кеңселік шрифт (діни қызметкерлердің жазуы) енді белсенді қолданылмады, бірақ оның стилі каллиграфияда сақталды. Тан дәуірінде Хан Зему (c=韓擇木), Ши Вэйзе (c=史惟則), Ли Чао (c=李潮) және Цай Юлин (c=蔡有鄰) сияқты каллиграфтар кеңселік каллиграфиясымен танымал болды. Таннан Мин династиясына дейін каллиграфтар кейде кеңселік стильде де жазды. Цинь әулеті кеңселік стильдегі каллиграфияның қайта жандануын көрді, сондай-ақ Цзинь Нонг, Дэн Ширу, И Биньшу (c=伊秉綬) және Чжэн Фу (c=鄭簠) сияқты көрнекті каллиграфтар пайда болды.
After the Northern and Southern dynasties, the clerical script was no longer actively in use, but its style survived in calligraphy. In the Tang dynasty, calligraphers including Han Zemu (c=韓擇木), Shi Weize (c=史惟則), Li Chao (c=李潮) and Cai Youlin (c=蔡有鄰) were renowned for their clerical calligraphy. From the Tang to the Ming dynasties, calligraphers occasionally wrote in clerical style as well. The Qing dynasty saw a revival in clerical style calligraphy, with notable calligraphers such as Jin Nong, Deng Shiru, Yi Bingshou (c=伊秉綬) and Zheng Fu (c=鄭簠).
Қазіргі заманғы қолданысы
Қазіргі оқырмандарға оңай оқылуының арқасында клерикальді стильдегі каллиграфия әртүрлі қолдану салаларында, мысалы, тақырыптарда, логотиптерде, жарнамалық тақталарда және жарнамаларда көркемдік әсемдік үшін жиі қолданылады. CJK әрптерін клерикальді стильде бейнелейтін бірнеше компьютерлік шрифттер бар.
Due to its high legibility to modern readers, the clerical style calligraphy is still used for artistic flavor in a variety of functional applications such as headlines, logos, signboards, and advertisements. There are a number of computer fonts that display CJK characters in the clerical style.
Аттар
Клерикаль жазудың қытайша атауының этимологиясы (t=隸書) белгісіз. t=隸 сөзі t=徒隸 ("құлдыққа алынған тұтқын") немесе "қылмыскер", "төмен дәрежелі шенеунік" деп түсіндірілген. Кейбіреулер бұл жазудың мұндай тұтқындарға қатысты істерді тіркеу үшін қолданылғанын, ал басқалары оны жазушы ретінде жұмысқа тартылған тұтқындар қолданғанын болжайды. Клерикаль жазу "клирикалық әріптер", "көмекші жазу" (t=佐書), "тарихи жазу" (t=史書) және "ресми жазу" деп те белгілі.
The etymology of the Chinese name for the clerical script (t=隸書) is uncertain. t=隸 has been explained as t=徒隸 ('prisoner in servitude") or 'convict', 'official of a low rank'. Some infer that the script was used in recording the affairs related to such prisoners, while others infer that it was used by prisoners conscripted as scribes. Clerical script is also known as 'clerical characters' , 'assistant writing' (t=佐書), 'historical writing' (t=史書), and "official script".
Тарихи номенклатура
Солтүстік және Оңтүстік династиялардан Тан династиясына дейін ресми шрифт кейде t=楷書 емес, t=隸書 деп те аталатын. Хан әулетінің кеңселік жазуынан (діни қызметкерлер жазуынан) ажырату үшін оны "жаңа кеңселік жазу" (t=今隸) деп те атаған. Сәйкесінше, Хан әулетінің кеңселік жазуын "ескі кеңселік жазу" (t=古隸) деп атауға болады, және бұл атау қазір бафенге дейінгі ерте кеңселік жазу түрлеріне де қолданылады.
From the Northern and Southern dynasties to the Tang dynasty, the regular script was still sometimes referred to as t=隸書 instead of t=楷書. To distinguish from the Han dynasty clerical script proper, it was also referred to as the 'recent clerical script' (t=今隸). The Han dynasty clerical script might accordingly be called the 'old clerical script' (t=古隸), which is now also the name for the early clerical scripts before the bafen development.