Кіріспе

1958 жылғы Филиппа Пирс романы. «Томның түн ортасындағы бақшасы» – ағылшын жазушысы Филиппа Пирс жазған балаларға арналған фантастикалық роман. Алғаш рет 1958 жылы Оксфорд университетінің баспасында Сьюзан Эйнзиг салған суреттермен жарық көрді. Оқиға он екі жасар Томның тамаша баяны. Ол әпкесі мен әкесінің үйінде тұрып, түн ортасында сыртқа шығып, сиқырлы, құпияға толы Виктория дәуірінің бағын ашады. Сол бақта ол Хэтти есімді жас қызбен дос болады. Роман көптеген рет қайта басылып, радио, теледидар, кино және сахнада қойылды. Пирс кітапхана қоғамының жыл сайынғы Карнеги медалін жеңіп алды, ол британдық автордың ең үздік балалар кітабы ретінде танылды. Джон Роу Таунсенд «Балалар үшін жазылған» (1965) еңбегінде: «Егер маған [Екінші дүниежүзілік соғыстан] кейінгі ағылшын балалар әдебиетінің бір шедеврын атауды сұраса, мен осы ерекше әдемі және қызықты кітапты таңдайтын едім» деп түйіндеді. Зерттеуші Уорд Брэдли Виктория дәуіріндегі британдық қоғамды бейнелейтін әртүрлі заманауи әңгімелер мен кітаптарды қарастырғанда, «Ортаңғы түндегі бақшаны» «19-ғасырдағы аристократиялық сарайлар әлемін романтизациялағаны үшін, оны қазіргі төменгі орта таптың сұр шынайылығына қарама-қайшы, жарқыраған «жоғалған жұмаққа» айналдырғаны үшін» сынға алды. Осы тартымды және жақсы жазылған ертегіден Виктория Англиясының бейнесін қалыптастырған бала, зауыттар мен қала маңындағы кедейлік туралы ешқандай ойға келмейді, өйткені сарай иелері осы кедейліктен байлықтарын табады. Уақыттың өтуі британдық балалар романдарының осы кезеңінде кең таралған тәсіл болды. Дегенмен, бұл тәсілдің бастауы Марк Твеннің ересектерге арналған сатирикалық комедиясы «Король Артурдың сотындағы Коннектикут янкисі» (1889) және одан кейін Рудьярд Киплингтің балалар кітабы «Пук Пук Хиллінің Пукі» (1906, Ұлыбританияның өткеніне қайта оралудың тізбегімен), Маргарет Ирвиннің «Әлі де серік іздеді» (1924, әруақтар мен уақыттың өтуін біріктіреді) және Элизабет Гудждің «Ортаңғы терезе» (1935, Бони Принц Чарли дәуіріне қайта оралумен) кітаптарында көрінді. Уақыттың өтуі паранормальдық талқылауда танымал тақырып болды, мысалы, Моберли-Жордан оқиғасы, сондай-ақ Пети Трианонның немесе Версальдің әруақтары деп те аталады. Бұл оқиға 1901 жылдың 10 тамызында Пети-Трианон бағында болды, оған екі әйел ғалым, Шарлотта Энн Моберли (1846-1937) және Элеонора Жордан (1863-1924) қатысты. Моберли мен Жордан революцияға дейінгі Францияның соңғы күндеріне қайтып оралғанын мәлімдеді, бұл туралы олардың кейінірек жарық көрген «Авантюра» (1911) кітабында баяндалған. Балалар кітаптарында уақыттың өтуінің басқа да табысты мысалдары: Элисон Уттлидің «Уақытта саяхатшы» (1939, Шотландия королевасы Мэридің кезеңіне қайта оралу), Рональд Уэлчтің «Гантель» (1951, Уэльс шебіне қайта оралу), Клайв Кингтің «Стиг Дәмптен» (1963, соңғы тарауымен Стоун Хендждің құрылысына оралу), Барбара Слейдің «Джессами» (1967, Бірінші дүниежүзілік соғысқа қайта оралу) және Пенелопа Фармердің «Шарлотта кейде» (1969, 1918 жылға қайта оралу).

Айтуға арналған сөздер

Кітаптың тарихи бөлігі автордың өскен үйіне ұқсайтын сарайдың жерінде өрбиді: Англияның Кембриджге жақын, Ұлы Шелфордтағы Милл Хаус. Кембридж кітап бойында Каслфорд қаласы ретінде көркемделіп суреттелген. Автор кітапты жазған кезде қайтадан Ұлы Шелфордта тұрып, Милл Хаус үйінен көше арғы бетте болған. Роман қолданатын уақыт теориясы – Дж. В. Данннің 1927 жылғы ықпалды "Уақытпен тәжірибе" атты еңбегіндегі теория.

2007 жылғы мойындау

1936 жылдан бері британдық кітапханашылардың кәсіби бірлестігі жылдың ең үздік балалар кітабын Карнеги медалімен марапаттап келеді. Филиппа Пирс пен Том 1958 жылы осы медальді жеңіп алды.