Кіріспе

Оңтүстік Қытайдағы Гуандун және Гуанси мәдениеті

Кантон мәдениеті немесе Линнань мәдениеті – Линнань аймағының аймақтық қытай мәдениеті, яғни Гуандун және Гуанси провинцияларының мәдениеті. Бұл провинциялардың аттары тиісінше "шығыс кеңістігі" және "батыс кеңістігі" деген мағынаны білдіреді. Кантон халқының Гонконг және Макаоға, сондай-ақ көптеген шетелдік қауымдастықтарға қоныс аударуының нәтижесінде Линнань/Кантон мәдениеті халықаралық аренадағы ықпалды мәдени күшке айналды және Гонконг пен Макао мәдениеттерінің негізін құрайды. Ағылшын тіліне қытай тілінен ауысқан сөздердің көптеген терминдері кантон тілінен алынған.

Наньюеден қытайлықтарға айналу

200 ж.б.д. Гуандун және Гуанси, сондай-ақ қазіргі Солтүстік Вьетнам деп аталатын аймақ, негізінен қытай емес Юэ халқы қоныстанған Наньюэ патшалығының билігінде болды. Кейін патшалықты Хан империясы жаулап алды және шамамен 100 ж.б.д. Хан қытайларының билігіне көшті. Алайда, кең ауқымды қытайлану 6-7 ғасырларда ғана басталды, сол кезде аймақ Тан империясының құрамында болды. Соңынан, 10-13 ғасырларда солтүстіктен Хан қытайларының көптеп қоныс аударуы болды, сол кезде монғолдар және басқа да қытай емес этникалық топтар шабуыл жасады. Бұл кезеңде Хан қытайлары мен Наньюэ халқының кең ауқымда араласуына әкелді, бұл қазіргі кантондықтардың генетикалық тұрғыдан ежелгі Хан қытайлары мен Наньюэ мәдениеттерінің ұрпақтары екенін көрсетеді. Қазіргі Линьнань (Солтүстік Наньюэ ұрпақтары) Наньюэ және Хан қытайлары элементтерін қамтиды: қазіргі кантон тілі Тан империясының беделді тілі болған Орта қытай тілінің кейбір ерекшеліктерін сақтап қалған, сонымен қатар ұзақ уақыттан бері жойылған Наньюэ тілінің де маңызды ерекшеліктерін сақтайды. Қытайлану Тан және Солтүстік Сун әулеттері кезінде де жалғасты, осы туралы атақты Солтүстік Қытай ақындары мен жазушылары аймақты «жабайы» деп сипаттады, ал аймақта сөйленетін тіл солтүстікте кең таралған беделді тілмен түсініксіз болды. Қытайдың танымал жазушысы Хан Ю жергілікті халықты «小吏十餘家,皆鳥言夷面» деп сипаттады, яғни «құс тілінде сөйлейтін және варвар беттері бар» дегенді білдіреді. Тағы бір жазушы Лю Цзун Юань жергілікті тілді «楚越間聲音特異，鴃舌啅譟» деп сипаттады, яғни тілдің дыбысы ерекше және солтүктің жалпы тілімен түсініксіз екенін білдіреді. Бұл қытайлану әлі де жалғасып жатқанын және аймақта Бай Юэ тайпаларының әлі де күшті екенін көрсетеді. Линьнань аймағының кең ауқымды қытайлануы Оңтүстік Сун әулетінің соңында (12-13 ғасырларда) толыққанды аяқталды. 15-18 ғасырларда Линьнань (әсіресе Гуанчжоу маңындағы аймақ) Мин империясының маңызды портының бірі болды. Кантондықтар Батыс Еуропа мәдениетімен танысып, өздерінің мәдени өнімдеріне еуропалық элементтерді енгізді. Сол кезде Линьнань мәдениеті қазіргі түріне толыққанды жетті.

19 ғасырдан бастап

Гуанчжоу Цинь династиясы мен Қытай Халық Республикасының маңызды порты болғандықтан, кантондықтар батыс әлеміне қытайлардың көшіп келуінде басты рөл атқарды, нәтижесінде кантон тілі тарихи түрде көптеген батыс Қытай қалаларында лингва франка болып келді. Олар сондай-ақ "Тонгян гаай" (мандаринше "Танжэнь цзе") деген қытайша атаудың қалыптасуына көмектесті. Бұл термин сөзбе-сөз "Тан халқының көшесі" дегенді білдіреді. Мұның себебі Линнань аймағының синизациясы Тан династиясы кезінде ең жоғары деңгейге жеткендігі, осының нәтижесінде кантондықтардың осы династияға ерекше құрметі болғандығы болса керек. Екінші жағынан, 20-шы ғасырдың басынан бері, британдық отарлаушылық басқаруда болған Гонконг, барлық салаларда қарқынды дамыды. Қаланың жоғары даму деңгейі Линнань аймағындағы көптеген адамдардың қызғанышын тудырды. Олардың көптегені Гонконгта түсірілген телесериалдар мен фильмдерді тамашалап, нәтижесінде қала аймақта маңызды мәдени ықпалға ие болды. Мысалы, Қытайдың материктік бөлігінен келген көптеген кантондықтар Гонконгтықтар сияқты дәстүрлі қытай иероглифтерін қолданады. Гонконг өзінің кезенінде басқа Шығыс Азия елдерімен мәдени және экономикалық байланыстарды кеңейтті. Бұл өз кезегінде Гонконгтың Жапония, Корея және белгілі бір дәрежеде Тайвань мәдениеттерін сіңіруіне әкелді. Мысалы, Гонконг кантон тілінде жапон тілінен алынған көптеген сөздер мен тіркестер бар.

Жалпы сипаттамалары

Линнань мәдениеті – аймақтың тарихын бейнелейтін, саудаға және теңізге қатысты мәдениет саналады: оның негізін ханьқытайлықтары мен Наньюэ (әсіресе Тан және Сун әулеттерінің) ықпалы құрайды, бұл мәдениеттер қазіргі ханьқытайлық мәдениеттерінің басқа түрлерінде сақталмаған Тан және Сун дәуірінің маңызды мұраларын сақтап қалды. Кейіннен Линнань сауда арқылы Мин империясының Батыс Еуропамен байланыс орнату үшін басты нүктесіне айналды, осылайша еуропалық идеялар оның өнері мен философиясына енді.

Дәстүрлі тіл

Дәстүрлі түрде Лингнан аймағының басым тілі – кантон тілі, кең қытай тілдер отбасының Юэ кіші тобының стандартты түрі және беделді диалектісі. Линнаньның дәстүрлі операларының, халық әндерінің және поэзиясының көп бөлігі кантон тілінде жазылған. Оның тамыры ежелгі Наньюэ халқына дейін жетеді. Дегенмен, олардың тілі қытай тілдер отбасына жатпаған. Бірақ, тарих бойында хан қытайлықтарының көптеп қоныс аударуына байланысты, әсіресе 10-дан 13-ға дейінгі ғасырлар аралығындағы Тан-Сун дәуірінде, тіл бірте-бірте қытай тілінің ықпалына ілігіп, қазіргі стандартты кантон тіліне айналды. Кантон тілі Наньюэ тілінің кейбір ерекшеліктерін сақтап қалды. Мысалы, көптеген басқа қытай тілдерінен өзгеше, кантон тілінде сипаттама сөз көбінесе сипатталатын зат есімнен кейін келеді. Кантон тілінде "тауық" деген сөз екі сөзден тұрады: "雞" ("цзи"), яғни "тауық", және "乸" ("на"), яғни "аналық (адам емес мағынада)", осылайша күрделі сөз құралады. Кантон тілі орта қытай тілінен барлық алты буын кодировкасын (韵尾) мұра еткен, яғни Тан дәуірінің өлеңдері кантон тілінде оқылғанда жақсы ырғақталады. Алайда, кантон тілі орта қытай тілінен барлық дауысты дауыссыз дыбыстарды (浊声母) жоғалтты және оның ядролық емес дыбысталу үлгілері (介音) орта қытай тілінен едәуір өзгерді.

Жазу жүйесі

Өзінің жазу жүйесі тұрғысынан, кантондықтар дәстүрлі түрде өз тілін тікелей жазудан аулақ болды және жазудың көптеген түрлерінде классикалық қытай тіліне сүйенді. Алайда, 20-шы ғасырдың басынан бастап, Гонконг пен Макаода стандартты қытай таңбаларымен қатар, жергілікті таңбаларды да қолданатын толыққанды кантон жазу жүйесі жасалды және ол кеңінен таралды.

Классикалық Линнан сәулеті

Линьнань сәулеті – Линьнань аймағының ерекше сәулет стилі, көбінесе кантондықтармен байланысты. Ол климат пен материалдардың қолжетімділігі сияқты факторларға байланысты басқа хань қытай аймақтарындағы сәулеттен айтарлықтай ерекшеленеді, ал бұл факторлардың екеуіне де Линьнаньдың географиялық ерекшеліктері әсер еткен. Жалпы, классикалық Линьнань сәулеті (1) ақ және жасыл сияқты жайраң түстерді қолдануға, (2) дөңгелек немесе цилиндр тәрізді құрылымдардан қашуға, (3) балкондар сияқты көптеген ашық кеңістіктерге ие болуға, (4) көптеген бедерлі оюлар мен мүсіндермен безендірілуге және (5) көгеруге және ылғалға төзімді материалдардан салынуға бейім. Соңғысы, әрине, Линьнаньдың ыстық және ылғалды субтропиктік климатымен байланысты. Гуанчжоудағы Чан әулетінің ғибадатханасы – классикалық Линьнань сәулетінің көрнекті мысалы. Бұл храм 19 ғасырдың соңында салынған және Гуандун провинциясының 72 уезіндегі Чан әулеттері үшін академия қызметін атқарған. Онда халықтық сәулет және декоративтік өнердің барлық түрлері ұсынылған, сонымен қатар ол "үш ою" (тас, ағаш және кірпіш оюлары), "үш мүсін" (керамикалық, саздан және түрлі-түсті мүсіндер) және "бір құйма" (құйма темір) арқылы танымал. Осы себепті, бұл ғибарат аймақтағы барлық әулеттік ғимараттардың ең жақсысы деп есептеледі.

Тонг лау

Тонг лау – 19-шы ғасырдан бастап Линнань аймағында (сондай-ақ Оңтүстік Қытай теңізі жағалауындағы басқа да аймақтарда) кең таралған сәулет стилі. Оңтүстік Қытай және Батыс Еуропа сәулеттік стильдерін үйлестіре отырып, ол Гуанчжоу, Гонконг және Макао сияқты Батыс Еуропа мәдениетіне жақын аймақтарда ерекше дамыған. Линнаньдағы Тонг лаулар классикалық Линнань стилінің ықпалында болған.

Лингнан бақшасы

Линьнань бақшасы немесе кантон бақшасы – Линьнань аймағына тән бақша дизайны стилі. Географиялық тұрғыдан алғанда, Линьнань климаты Қытайдың орталық аймағынан (яғни Чжуньюань) мүлдем өзгеше, осының салдарынан бақша жобалауда ерекше стиль қалыптасқан. Линьнань бақтарының ең көп айтылатын ерекшеліктері: (1) аймақта жиі жаңбыр жауатындықтан, өсімдіктер мен гүлдерді қорғау үшін ғимараттармен қоршалады; (2) Линьнань бақшаларында көбінесе аймаққа тән өсімдік түрлері қолданылады, мысалы, қызыл мақта, лотос, орхидея және личи ағаштары; және (3) Линьнань саяси биліктің орталығынан (яғни Чжуньюань) қашықта болғандықтан, аймақтағы бақтар тарихи түрде патшалық стандарттарға көп көңіл бөлмеген, нәтижесінде стиль халыққа жақын болған, мысалы, Линьнань бақшалары мүсіндерден фарфорға дейінгі халықтық өнердің көптеген түрлерімен безендіріледі, сондай-ақ көбінесе кішкентай және қарапайым ғимараттар пайдаланылады.

Бейнелеу өнері

Наньюэ халқы өз патшалықтарының кезінде көптеген қыш ыдыстар мен мүсіндер жасаған. Қытай мәдениетінің ықпалына түскеннен кейін, аймақ тұрғындарының шеберлігі одан да қанықтырып, жетілді. Бүгінде кантондықтар көптеген сапалы қолөнер бұйымдарын жасаумен және экспорттаумен белгілі, олардың ішінде мүсіндердің түрлі-түрлері, кестелеу, фарфор, қағаз кесу өнері, қағаз үйлер (қызыл қағаздан жасалған құстар), жиһаз және тағы да көптеген өнімдер бар. Олар сонымен қатар көркем өнердің бірнеше мектебін дамытты. Көркемдік стильдердің кейбірі, негізінен кантондықтардың өнертабысы болып табылады:

Кантонның пил сүйегін ою

Кантонның піл сүйегінен жасалған мүсін өнері – Линнаның тағы бір белгілі өнімі. 2000 жылдық тарихы бар бұл өнер дәстүрлі түрде піл сүйегін мүсіндер жасау үшін қолданады, ал Кантон стилі ерекше нәзік және толыққанды бейнеленген, бірақ сынғыш емес екенімен танымал. Кантондықтар сонымен қатар "Піл сүйегі шар" деп аталатын аңызға толы қолөнер туындысын жасауда табысқа жетті. Алайда, 1980 жылдардан бастап халықаралық піл сүйегі саудасына тыйым салынды. Осының салдарынан кантондықтар осы ежелгі өнерді сақтап қалу үшін піл сүйегіне ұқсас, бірақ одан жасалмаған материалдарды іздеуге кірісті.

Кантондық нефрит оюы

Кантондық жаде оюы – кантондық стильдегі жаде ою өнері. Оның екі мың жылдан астам тарихы бар, археологтар Наньюэ патшалығының қалдықтарынан жаде бұйымдарын тауып отыр. Қытай мәдениетінің ықпалымен Лингнан халқы Тан империясының жаде өнімдерінен жаде оюын үйреніп, түпнұсқа материалдардың түстерін сақтайтын "лау сик" атты әдісті ойлап тапты, нәтижесінде өте әсем әрі табиғи жаде бұйымдары жасалды. Бүгінде кантондық жаде оюлары кантондық әшекейлер мен зергерлік бұйымдарда жиі қолданылады.

Кантондық кестелеу

Кантон кестесі (Jyutping: Jyut6 sau3; Дәстүрлі қытайша: 粵繡) – Линьнань аймағында және оның өзіндік мәдениетінде кең таралған кантондық кестелеу түрі. Оның тамыры кем дегенде 9 ғасырға дейін жетеді, сол кезде Тан империясы осы аймақтағы адамдардың кесте тігумен айналысқанын құжаттаған. Кантон кестесінің қазіргі формасы шамамен 15 ғасырда қалыптасқан және оның ерекше техникалары бар. Көрнекі тұрғыдан, ол түрлі-түстілігімен және хаостық сезім тудырмай, бірнеше суреттерді бейнелеуімен ерекшеленеді. Гуандунның Қытай империясы мен басқа елдер арасындағы саудадағы тарихи рөліне байланысты, кантон кестесі көптеген батыс еуропалықтарға сатылып, еуропалық аристократтардың шығыс қолөнері жинақтарындағы танымал затқа айналды.

Teochew ағаш оюы

Теочев ағаш оюы (Jyutping: Ciu4 zau1 muk6 diu1; Дәстүрлі қытай: 潮州木雕) – ағаштан жасалған ерекше өрнек стилі. Ол географиялық жағынан Линнань аймағының бір бөлігі болғанымен, негізінен Теочев халқы қоныстанған қаладан бастау алған. Теочев халқы – хань тайпасының кантондық емес Мин тармағына жатады. Бұл ағаштан жасалған өрнек стилі, Кантон қолөнерінің түрлі салаларында кеңінен қолданылады. Ол 11 ғасырда пайда болып, 16 ғасырдың соңында танымал болды. Теочев ағаш оюынан жасалған көптеген бұйымдар алтынмен жалатылады және көбінесе буддалық храмдар мен ата-бабалар залдарын безендіру үшін қолданылады.

Линьнань пеньсинг

Лингнан пенжигі (Jyutping: Ling5 naam5 pun4 ging2; Дәстүрлі қытай: 嶺南盆景) – Лингнан аймағының халқы жасаған пенжиг түрі. 20-шы ғасырдың басында ғана мойындалса да, оның тамыры кем дегенде 15-шы ғасырға дейін жетеді. Бұл стиль пенжигтің «табиғи» және «жасанды» элементтерінің арасындағы үйлесімділікке ерекше мән беруімен көзге түседі. Мысалы, Лингнан пенжигінің шеберлері сол өсімдіктерге сай ыдыс таңдауға көп уақыт жұмсайды. Олар өсімдіктерін сондай етіп қырып тастайды, нәтижесінде қырқылып қалған жерлерден шыққан жаңа жапырақтар қырқу іздерін жасырады, соның арқасында пенжиг өте табиғи көрінеді.

Линнан каллиграфия стилі

Линьнань каллиграфиясы стилі (Jyutping: Ling5 naam5 syu1 fung1; Дәстүрлі қытай: 嶺南書風) – Линьнаньға тән ерекше каллиграфия стилі. Хан қытай сыншылары оны әдетте «батыл» және «романтикалық» деп сипаттайды. Археологиялық дәлелдер Линьнань халқының Наньюэ патшалығы құлағаннан бері жазу және каллиграфия туындыларын жасап келгенін көрсетеді. Алайда, Линьнаньның ыстық және ылғалды климаты салдарынан қағаз тез шіріп, аз ғана туынды сақталған. 15 ғасырға дейін, Чан Бак Са (Jyutping: Can4 baak6 saa1; Дәстүрлі қытай: 陳白沙) алғашқы танымал кантондық каллиграф болғанға дейін, Линьнань аймағында каллиграфияның танылған стилі болған жоқ. Содан бері кантондық суретшілер бірнеше көрнекті каллиграфия туындыларын жасады, мысалы: 《袁崇煥督遼餞別圖詩》, сөзбе-сөз «Юань Чунхуань Ляоға аттанғандағы қоштасу суреті мен өлеңі»; Бұл 16 ғасырдың басындағы кантондық каллиграф Квон Лудың туындысы. Бұл жұмыс оның жақын досы Юань Чунхуаньның Мин императорының бұйрығымен Линьнаньды тастап кетуіне орай жасалған қоштасу рәсімінде туды. Бұл – «өлеңмен сурет» (суреттің үстіне өлең жазылған; сурет пен өлеңнің бір-бірімен байланысы бар) туындысы. Бұл жұмыс қазір Гонконгта сақтаулы. 《南園諸子送黎美周北上詩卷》, сөзбе-сөз «Оңтүстік ақындары Лэй Мэйчжоудың солтүстікке аттануымен қоштасу суреті»; Бұл 16 ғасырдың басындағы кантондық жас әйел Зеунг Кьюдің туындысы, ол әдемілігімен және талантымен танымал болған. Дегенмен, ол 19 жасында аурудан қайтыс болды, оның өлімі үлкен қайғы тудырды. Бұл өлеңмен сурет оның сирек туындыларының бірі және қазір Гуанчжоу өнер мұражайында қойылған. 21 ғасырда кантондықтар Линьнань каллиграфиясы стилін тереңірек зерттеуге кірісті.

Кантондық жиһаз

Кантондық жиһаз (Jyutping: Gwong2 sik1 gaa1 si1; Дәстүрлі қытайша: 廣式傢俬) – кантондық стильдегі жиһаз. Оның тарихы кем дегенде 17 ғасырға дейін жетеді. Бұл стильде әдетте Линнань аймағындағы жергілікті ағаштар қолданылады, сонымен қатар Тан және Сун империяларының дәстүрлі жиһаз стильдерінен, сондай-ақ Батыс Еуропадан әкелінген көркемдік стильдерден элементтер алынады. Ол мыналармен сипатталады: 1) әр жиһаз бір үлкен ағаштан жасалады, сондықтан кантондық жиһаздың құрастырылған іздері болмайды; 2) барокко және рококо стильдерінің элементтерін, әсіресе қисық сызықтарды қолдану; 3) басқа Линнань қолөнері техникаларын пайдалану, мысалы, Teochew ағаш оюы; және 4) қабыршақтар мен мәрмәрлерді безендіру үшін жиі қолдану. Бүгінде кантондық жиһаз көптеген басқа ханьқытайлық қауымдастықтарға және шетелдерге экспортталады.

Линьнан суретшілік мектебі

Линьнань сурет мектебі (Jyutping: Ling5 naam5 waa2 paai3; Дәстүрлі қытайша: 嶺南畫派), сондай-ақ кантон сурет мектебі деп аталады, – негізінен кантондық суретшілер жасаған ерекше сурет салу стилі. Ол 19 ғасырда Гу Гим Фу (кантондық) және оның бірнеше әріптестерімен құрылған. Бұл стиль барлық ханьқытайларға ортақ тушьпен салу және акварельді біріктіреді, сонымен қатар импрессионизмнің де ықпалы бар. Ол кеңістікті бос қалдыруға және жарқын түстерді пайдалануға баса назар береді, бұл түссіз тушьпен салудан күрт өзгеше. Мысалы, "Шығыс майданының оттары" картинасында фонды жарқыраған қызыл түспен бояу үшін акварель қолданылған. Бұл, картинадағы бос кеңістіктермен бірге, оларды түтін немесе бұлттар сияқты әртүрлі интерпретациялауға мүмкіндік береді.

Басқалар

Секуан және Кочин керамикасы – кантондық өндірістің екі түрі. Біріншісін кантондықтар әлі де жасап шығарады, ал екіншісі қазір Тайваньмен байланыстырақ. Сянгюньша жібегінің де түбі кантон мәдениетінен, Гуандун провинциясынан бастау алады.

Сахналық өнер

Кантондықтар түрлі опералар мен өнер түрлерімен айналысады, оның ішінде шай теру операсы және Хань операсы бар, ең белгілісі – кантондық опера. Олардың сондай-ақ көптеген дәстүрлі музыка түрлері де бар. Бұл өнерлердің бәрі негізінен кантон тілінде орындалады және осы тілде өрнектеледі.

Кантон операсы

Кантон операсы (Jyutping: Daai6 hei3; Дәстүрлі қытайша: 大戲, сөзбе-сөз "үлкен драма") – кантон тілімен байланысты опера стилі және әлемнің материалдық емес мәдени мұрасы тізіміне енген. 13 ғасырдың соңында пайда болған кантон операсы – акробатика, ән салу, жекпе-жек және актерлік шеберлікті үйлестіретін сахналық өнер. Кантон операсында әртүрлі музыкалық аспаптар да қолданылады. Олардың кейбіреулері, мысалы, Гужен (Jyutping: Gu2 zaang1; Дәстүрлі қытай: 古箏), басқа шығыс опера стильдерінде де жиі кездеседі. Батыс операсының ықпалымен кантон операсы 19 ғасырдан бастап скрипка сияқты еуропалық аспаптарды да пайдалана бастады. Кантон операсы актерлердің рөлдерінде макияж мен бас киімдерді қолдануымен де ерекшеленеді. Кантон операсындағы макияж көбінесе ақ түсті болады, ал кейіпкерлердің мінез-құлқына қарай түрлі түстерге боялуы мүмкін, мысалы, жаманды бейнелеу үшін толық ақ макияж қолданылады. Бас киімдер де кейіпкерлерді көрсету үшін пайдаланылады.

Гонггу

Гонггу (Jyutping: Gong2 gu2; Дәстүрлі қытайша: 講古, сөзбе-сөз "өткен шақ туралы әңгімелеу") – Линнаньдың танымал халық өнері. Оған қытай классикасынан немесе кантондық фольклордан әңгімелерді кантон тілінде айту кіреді, бұл ретте өте ырғақты болу үшін кантон операсының әдістері қолданылады. Бұл өнер түрі 16 ғасырда пайда болды, сол кезде кантондықтар оны Цзянсудан әкелді, ал бірнеше кантондық суретшілер сол кездегі белгілі Вюйе әңгімешілерінен үйренді. Осы уақыттан бері кантондық Гонггу тұрақты дамып келеді, әңгімешілер өз дүкендерінде немесе кантондық шайханаларда өнер көрсетеді. 20 ғасырдан бастап Гуанчжоу маңындағы аймақтарда белгілі бір саябақтарда "әңгіме айту сахналарын" (Jyutping: Syut3 syu1 toi4; Дәстүрлі қытайша: 說書台, сөзбе-сөз "кітаптар туралы сөйлейтін сахналар") орнатып, суретшілерді радио бағдарламаларында Гонггу орындауға шақыра бастады. Осының нәтижесінде кантондықтар көптеген халық аңыздарын жинақтады.

Гуандун музыкасы

Гуандун музыкасы (Gwong2 dung1 jam1 ok6; Дәстүрлі қытайша: 廣東音樂) – Гуанчжоу және оған жақын аймақтарда пайда болған, бірақ қазір Қытайдың көп бөлігінде таралған дәстүрлі қытай аспаптық музыкасының бір түрі. Гуандун музыкасының композициялары негізінен кантондық опера мен кантондық халық әндерінен алынған мелодияларға негізделген, әсіресе 1920 жылдарға дейін. Стильдік тұрғыдан алғанда, ол күшті, көңілді және шаттыққа толы деп сипатталады. Кейбір туындылар батыс музыкасының (әсіресе джаз) ықпалына түскен: оларда синкопация және үш өлшемді ырғақ қолданылады, сондай-ақ саксофон мен скрипка сияқты аспаптар да қолданылады.

Музыкалық аспаптар

Кантондық опера стильдері мен музыкасында қолданылатын музыкалық аспаптар жиынтығы басқа хань қытайлық топтары қолданатын аспаптармен көп ортақ нәрсеге ие. Дегенмен, ерекше кантондық аспаптар да бар, олардың ішінде гаоху (гоу ву) ең өкілдісі болып табылады. Бұдан басқа, циньцин (чхён кум) және эрксиан (и юн) кантон музыкасымен байланысты басқа музыкалық аспаптар.

Аға

Канто-поп, сондай-ақ HK поп деп аталады (Jyutping: Jyut6 jyu5 lau4 hang4 kuk1; Дәстүрлі қытай: 粵語流行曲), негізінен Гонконгта жасалған кантон тіліндегі музыка жанры. Бұл поп жанрының бір саласы, оған джаз, рок-н-ролл, R&B, электронды музыка, би музыкасы және басқа да жанрлардың ықпалы бар. Ол көбінесе кантон тілінде орындалады және Гуанчжоу, Гуанси, Оңтүстік-Шығыс Азия, Корея және Жапонияда (азырақ) халықаралық жанкүйерлерге ие.

Кино

Гонконг киносы (Jyutping: Gong2 caan2 pin3; Дәстүрлі қытайша: 港產片) – Гонконгтың киносы. Ұзақ жылдар бойы ол әлемдегі ең ірі киноиндустрияларының бірі болды және оның ықпалы бүгінге дейін сақталып келеді. Гонконгта түсірілген бұл фильмдер көбінесе кантон тілінде жасалған, алайда белгілі бір кезеңдердегі фильмдер геосаяси себептерге байланысты мандарин тілінде болған. Олардың жанрлары алуан түрлі, бірақ комедия және жекпе-жек фильмдері ерекше көзге түседі. Бұл кино стилі Батыста жанкүйерлерге ие.

Поэзия

Кантон тілі өзінің 1000 жылдық тарихымен өлең мен әдебиеттің бай мұрасына ие. Лингнан аймағының халқы 7 ғасырдан бері өлеңдер жазып келеді. Цзюнь Гау линг (Jyutping: Zoeng1 gau2 ling4; Дәстүрлі қытайша: 張九齡), Тан империясының ең өнімді ақындарының бірі, қазіргі Гуандун провинциясының Сиугван қаласында туып өскен. Ол бала кезінен-ақ зерек болған және кейін империяның министрі болған. Оның 12 өлеңі Тан империясының ең үздік 300 өлеңінің тізіміне енген. Содан бері Лингнан аймағында әртүрлі деңгейдегі ақындар туып өсті. Оларға «Линнань поэзия мектебі» (Jyutping: Ling5 naam4 si1 paai3; Дәстүрлі қытай: 嶺南詩派) деген атақ берілді, ол Орталық қытай тілінің айтылуын сақтау және Лингнанға тән бейнелермен өлеңдер жазумен мәшһүр. Шығыс Азияның көп бөлігіндегідей, Линнаньның ортағасырлық әдебиетінің көп бөлігі халықтың сөйлеу тілінде емес, классикалық қытай тілінде (грамматикалық тұрғыдан) жазылған. Алайда, аймақтағы ақындар 19 ғасырдан бастап грамматикалық жағынан кантон тілінде өлеңдер жаза бастады, ал кантондық ақын Лю Ян Тоу (Jyutping: Liu6 jan1 tou4; Дәстүрлі қытай: 廖恩燾) ең танымал болды. Оның көптеген туындыларында кантондық таңбалар (кантон тілінде жазу үшін арнайы ойлап табылған таңбалар) қажет. Осы стильде көптеген шығармалар жинақталды. 21 ғасырдың басынан бастап кантондықтар бұрынғы кантондық ақындардың туындыларын «Барлық кантон өлеңдері» (Jyutping: Cyun4 jyut6 si1; Дәстүрлі қытайша: 全粵詩) атты әдебиет жинағына біріктіре бастады, ол қазірге дейін 30 томға жетті және аяқталған жоқ.

Кантон тіліндегі әдебиет

Шығыс Азияның қалған бөлігі сияқты, Линнань дәстүрлі түрде халықтың тілдерін емес, классикалық қытай тілін жазу үшін пайдаланды. 19-шы ғасырдың соңында халықтық жазу формаларын жасауға әрекеттер жасалғанына қарамастан, Ұлы Қытай аймағында әлі де стандартты жазу қытай тілі, яғни мандарин тіліне негізделген жазу жүйесі қолданылып келді, кантон тіліне (яғни Линнань аймағының туған тіліне) емес. Тіпті, әлемдік Гонконгта да, халықтың әдеби шығармаларының басым бөлігі стандартты жазу қытай тілінде жазылған. Дегенмен, 21-шы ғасырдан бастап Гонконг, аймақтың мәдени орталығы ретінде, кантон тілі үшін толыққанды жазу жүйесін әзірледі. Қаланың кейбір жазушылары қазір кантон тілінде әдебиет жазуды жақтауда.

Тамақ мәдениеті

Линнань аймағының басқа хань аймақтарынан өзгеше географиялық ортасы бар. Субтропиктік температурасы мен жоғары ылғалдылығының арқасында, ол егіншілікте де, балық аулауда да мол өнім беруге мүмкіндік береді. Осының нәтижесінде Линнань асханасында алуан түрлі тағамдық шикізаттар қолданылады. Уот Дай Гван жазған "Гуандун туралы жаңа ойлар" кітабында: 天下所有食貨，粵東幾盡有之，粵東所有之食貨，天下未必盡也 (Классикалық қытай тілінде: Әлемдегі барлық тағамдық өнім Гуандунның шығысында бар; Гуандунның шығысында барлық тағамдық өнімнің барлығын әлемде табу мүмкін емес). Бүгінде Линнань аймағының асханасы жеке, ерекше асхана мектебіне толыққанды дамыды.

Кантондық тағамдар

Кантондық тағамдар (Jyutping: Jyut6 coi3; Дәстүрлі қытай: 粵菜) – кантондық мәдениетке сай келетін тағамдар. Гуанчжоу, аймақтың мәдени астанасы, ұзақ жылдар бойы сауда орталығы болып келді. Осының нәтижесінде кантондық тағамдарда көптеген импортталған ингредиенттер пайдаланылды. Шошқа, сиыр еті және тауық етінен басқа, кантондықтар жеуге жарамды барлық ет түрлерін, соның ішінде малдың ішкі органдарын, тауық аяқтарын, қаз тілін, жылан мен естіктерді де қолданады. Дегенмен, қой және ешкі сирек кездеседі. Теңізге жақын орналасқандықтан, теңіз өнімдері де кеңінен қолданылады. Бұл аспаздық стилі көптеген пісіру әдістерін қамтиды, олардың ішінде ыдыс-аяққа буға пісіру және жылдам қуыру ең танымал, себебі олар салыстырмалы түрде ыңғайлы. Дәстүр бойынша, кантондық аспаздар тағамдарының дәмдері үйлесімді болуын және майлы болмауын қалайды. Дәмдеуіштердің мөлшері аздап қолданылады, негізгі ингредиенттердің дәмін сақтау үшін, ал ингредиенттердің өзі ең жаңа және сапалы болуы керек. Кантондық тағамдар Сичуань, еуропалық, тай және вьетнамдық тағамдардан айырмашылығы, жаңа шөптерді қолданбайды, тек сарымсақ сабақтары мен кинза жапырақтары ерекше жағдайларда қолданылады. Соңында, Лингнанның ыстық және ылғалды климаты мен сорпалар "дененің ыстығын басады" деген дәстүрлі сенімге байланысты (Jyutping: Cing1 jit6 hei3; Дәстүрлі қытай: 清熱氣), кантондық тағамдарда сорпалар көп мөлшерде қолданылады.

Сәй өсіру

Юм ча (Jyutping: Jam2 caa4; Дәстүрлі қытай: 飲茶, сөзбе-сөз "шай ішу") – кантондық тағам мәдениетінің бір бөлігі, кіші мәдениет. Ол қытайлықтардың басқа топтарында да кездеседі, бірақ кантондықтар мен шетелдегі қытайлар арасында, олардың көпшілігі тарихи түрде кантондық текті болған, одан да көп таралған. Кантон тілінде осыған қатысты ерекше терминология бар. Мысалы, "біреуді юм ча-ға шақыру" – бұл достықтың белгісі. Дәстүр бойынша, кантондықтар таңертең, түстен кейін немесе кешке дейін юм ча-ға бара алады. Таңертеңгі шайды көбінесе егдеулер ішеді, бірақ көптеген жастар құрмет көрсету және сүйіспеншілік білдіру үшін әжелері мен аталарымен бірге таңертеңгі шай ішуге жиі барады. Кантондық шайханаларда таңғы шайға арналған ерекше тағамдар бар. Түстен кейінгі шай да көбінесе ұқсас, бірақ осы уақытта бүкіл отбасы жиі юм ча-ға барады. Кешкі шайға көбінесе көп адам жиналады, сондай-ақ осы уақытта тапсырылатын тағамдар да әдетте күрделірек болады. Уақытына қарамастан, юм ча басталар алдымен келушілер ішкісі келетін шайдың түрін таңдайды. Содан кейін официанттар шай әкеледі, келушілер шай ішіп, тамақтан рахаттанып, түрлі әлеуметтік байланыстарды орнатады. Тамақтанғаннан кейін де келушілер жарты сағаттай әңгімелесіп отыруға бейім.

Дим-сам

Дим-сам (Jyutping: Dim2 sam1; дәстүрлі қытайша: 點心, сөзбе-сөз "жүрекке тию") – кантондық асүйдің ерекшелігі, көбінесе, бірақ тек yum cha барысында емес, желінеді. Бұл шағын булы себеттерде немесе кішкентай тарелкаларда берілетін, бір тістеуге арналған шағын порциялардан тұратын тағамдар жиынтығы. Кантондық шайханаларда дим-сам салынған арбалар қонақтардың орындарынан қозғалмай-ақ тапсырыс беруі үшін мейрамханада жүріп тұрады. Кантондық дәстүр бойынша, қонақтар әдетте әңгімелесіп, шайдың тоқтаусыз құйылуын тамашалап, қалаған дим-самдарын тапсырыс береді. Гванчжоу және Гонконг сияқты Линнаньдың ірі қалаларындағы ас дайындау мектептері дим-самды дайындауды үйрету үшін арнайы курстар ұсынады.

Лянь-ча

Лёнг ча (Jyutping: Leong4 caa4; Дәстүрлі қытай: 涼茶, сөзбе-сөз "салқын шай") – дәстүрлі емдік шөптерден жасалған тұнбаның бір түрі. Дәстүрлі қытай медицинасында леунг ча шанхуоны емдеу үшін қолданылады және денеге салқындату әсеріне ие деп саналады. Шөп шайы Линнан аймағында пайда болған ерекше сусын. Оның алғашқы нұсқалары Цин әулетінен бұрын пайда болған деседі. Линнан субтропиктік аймақта орналасқан, онда жазы ыстық әрі ылғалды, қысы жұмсақ болады. Субтропиктік климатта өмір сүретін адамдар тері аурулары мен асқазан-ішек безгектік ауруларға бейім келеді, ал леунг ча сияқты шөп шайы оларды емдеуге көмектеседі деп есептеледі. Шөп шайы ішу Қытайда және Шығыс Азияның басқа да елдерінде дәстүрге айналып, кеңінен таралды. Гуанчжоу және Гонконг сияқты ірі қалаларда шөп шайларын сатуға мамандалған "салқын шай дүкендерін" кездестіруге болады. Гуандун провинциясы, Гонконг және Макао үкіметтерінің күш-жігерінің арқасында 2006 жылдан бері леунг ча дайындау әдістері Қытайда материалдық емес мәдени мұра ретінде қарастырылуда.

Тонг суи

Тонг суи (Jyutping: Tong4 seoi2; дәстүрлі қытайша: 糖水, сөзбе-сөз "қантты су") – кантондық асүйдің ерекше десерті. Бұл кантондық дәстүрде тамақтан кейін берілетін тәтті, жылы сорпалар немесе кремдер жиынтығы. Кантондықтар достарымен немесе туыстарымен кешкісін "сиу йе" (Jyutping: Siu1 je6; дәстүрлі қытайша: 消夜, пиньинь: Shaoye, сөзбе-сөз "түнды өлтіру") деп аталатын іс-әрекетпен үйден шығып, тон суи ішуі де жиі кездеседі. Тонг суи түрлері маусымға қарай өзгереді: мысалы, қыс айларында ыстық қара жөже шұбаты көбінесе таңдалады.

Пісіру зауыты

Лингнан кейбір танымал ликёрлерді, әсіресе күріш шараптарын өндірумен де мәшһүр. Лингнанның сыра қайнату мәдениеті Наньюе патшалығына дейін жетеді, олардың ликёр сақтайтын ыдыстары болған. 11 ғасырдың соңында Су Ши (Jyutping: Sou1 sik1; Дәстүрлі қытайша: 蘇軾), көрнекті ақындардың бірі және сол кездегі Сун империясының министрі Лингнанға ауыстырылды. Тамаққа деген құштарлығымен де белгілі Су Ши, Лингнанға ауысқаннан кейін көп ұзамай сыра қайнату туралы кітап жазды, ол "Су Шидің ликёр туралы ойлары" (Jyutping: Dung1 bo1 zau2 ging1; Дәстүрлі қытай: 東坡酒經) деп аталды, бұл Лингнанның сыра қайнату туралы алғашқы кітабы болды. Күріш шарабын тікелей ішуге болады, немесе оны тағам дайындау үшін қолдануға болады. Бүгінде Лингнаннан шыққан күріш шараптары Қытайдың және басқа Азия елдерінің бүкіл аумағында сатылады, олардың ішінде "Гуандунның он ұлы ликёрінің" бірі саналатын Юк Бин Сиу (Jyutping: Juk6 bing1 siu1; Дәстүрлі қытайша: 玉冰燒, сөзбе-сөз "Жаде, мұз және күйдіру") ерекше атаққа ие.

Жемістер

"Линьнаньның төрт атақты жемісі" (Jyutping: Ling5 naam4 sei3 daai6 ming4 gwo2; Дәстүрлі қытайша: 嶺南四大名果) – Линьнань аймағында жергілікті түрде өсірілетін және кантондық ас және десерттерде жиі қолданылатын төрт жеміс. Олар личи, банан, ананас және папайя.

Жауынгерлік өнерлер

Кантондықтардың да өз кунг-фу мектептері бар. Бастапқыда дұрыс ұйымдастырылмаған кантондықтардың жекпе-жек техникалары 18-19 ғасырлар аралығында түрлі мектептерге біріктірілді. Сол кезде Линнан сияқты империяның шеткі аймақтарында қарақшылар мен тонаушылар көбейді. Бұл кантондықтардың өзін қорғау қажеттігін тудырып, жекпе-жек өнерін үйренудің кеңінен таралуына себеп болды. Осы кезде кантондықтар өздерінің жекпе-жек техникаларын мектептерге ұйымдастырып, бүгінде кантондықтар арасында кездесетін жекпе-жек өнері мектептерін құрды. Сол дәуірдегі жекпе-жек өнерінің халық қаһармандары, мысалы Вонг Фэй Хун, қазір кантондық фильмдерде жиі көрсетіледі. Жалпы, кантондық жекпе-жек өнері тұрақты дене күйін сақтай отырып, әртүрлі соққылар жасауға баса назар аударуымен ерекшеленеді. Олар көбінесе қарсыластарын дүрлікету үшін айқай-шақырық жасайды, сирек секіреді, тебуге және күрделі кең қозғалыстарға бармайды – бұл соққыға бағытталған, өте нәтижелі стиль. Кантондықтардың ойлап тапқан және негізінен қолданған кунг-фу мектептеріне мыналар жатады, бірақ олармен шектелмейді:

Философия

Линьнаньда конфуциандық мектептер де кездеседі. 12 ғасырдан бері кантондық неоконфуцийшіл ойшылдар үздіксіз ағын жасап келеді, осының нәтижесінде бірнеше мектептер қалыптасты.

Лингнанның оқу мектебі

Линьнань ғылыми мектебі (Jyutping: Ling5 naam4 hok6 paai3; Дәстүрлі қытайша: 嶺南學派) – Линьнаньдағы неоконфуциандық ойдың ең белгілі мектебі. Оны 15 ғасырда кантондық конфуцийшіл ғалымдар тобы бастады, олардың төңкеріші Чан Бак Са болды. Чанның жазбалары қазір "Чан Бак Саның жинағы" (Jyutping: Can4 hin3 zoeng1 zaap6; Дәстүрлі қытай: 陳獻章集) деп аталатын құжатқа жинақталған. Осы жазбаларында Чан Конфуцийдің ойларына қатысты өз пікірлерін білдіріп, оларды Махаяна буддизмі мен даосизм көзқарасынан қайта қарастырды. Оның ойлау стилінде гуманизм және жеке тұлғаға баса назар беріледі. Бұрынғы конфуцийшіл ойдан гөрі рационалдыққа негізделген ойлау қағидаларына сенуіне байланысты, ол батыс ойлау үлгілерінің де ықпалында болған сияқты.

Дәстүрлі мерекелер

Кантондықтардың да ерекше дәстүрлі мерекелері бар. Осы мерекелердің көптегені басқа ханқытайлық топтармен және тіпті Шығыс Азияның басқа халықтарымен ортақ. Мысалы, Аруақтар мерекесін жапондықтар мен көптеген Оңтүстік-Шығыс Азия халықтары да тойлайды. Дегенмен, кантондықтардың өзгеше әдет-ғұрыптары да бар. Мысалы, Жаңа жылдық гүл жәрмеңкелері кантондықтардың және кантондық тегі бар кейбір шетелдегі қытай қауымдастықтарының арасында ғана кездеседі. Линнан аймағында да осы аймаққа тән мерекелер бар.

Діндер

Дәстүрлі түрде Лингнан аймағы екі дін – Махаяна буддизмі мен даосизмнің ықпалында болып келген.

Махаяна буддизмі

Конфуцийге табынумен салыстырғанда, кантондықтар дәстүрлі түрде Махаяна буддизмінің Буддасы мен Бодхисаттваларына құлшылық етуге бейім. Бұл Махаяна буддизмі көптеген хань этникалық тобына ортақ. Лингнан аймағында Махаяна буддалық ғибадатханаларын жиі кездестіруге болады, ал Будданың туған күні мен Гуаньиньнің туған күні сияқты буддалық мерекелер дәстүрлі түрде аймақта кеңінен тойланады. Махаяна буддизмінің Ван мун сектасы Лингнан аймағында пайда болды және Солтүстік Сун әулеті кезінде (10-дан 12-ғасырларға дейін) Қытайдың көп бөлігіне тарады.

Даоизм

Хан қытайлықтарының барлық топтары дәстүрлі түрде даосизмнің қандай да бір формаларын ұстанады, және кантондықтар да одан ерекше емес. Кантондықтардың даостық құдайларының ерекше жиынтығы бар. Кантондықтар дәстүрлі түрде Вонг Тай Синге, даостық емші құдайға табынады. Олар сонымен қатар Хун Шинг және Мазу сияқты теңіз құдайларын құрметтеуге бейім – бұл кантондықтардың шетелде сауда жасау дәстүрін көрсетеді.

Конфуцийден алыстату мәдениеті

Кантон мәдениеті дәстүрлі түрде "Конфуцийден алшақтық мәдениетімен" (Jyutping: Jyun5 jyu4 man4 faa3; Дәстүрлі қытай: 遠儒文化, сөзбе-сөз "Конфуцийден алшақтық мәдениеті") сипатталатыны байқалды, бұл Линнаньның тарихи тұрғыдан Қытай империясының шет аймағы болғандығымен және Тан әулетінің (конфуциандыққа қарағанда даосизм мен буддизмге басымдық берген) ықпалымен байланысты болуы мүмкін. Конфуций философиясы кантон мәдениетіне әлі де терең ықпал етеді, бірақ Линнаньда буддистік немесе даосистік храмдарды табу конфуций храмдарынан гөрі оңай.

Басқалар

Кантондықтардың 15 ғасырдан бері сыртқы әлеммен, оның ішінде Батыс Еуропамен сауда-саттық қарым-қатынасын ұзақ тарихы бар, нәтижесінде христиан діні (көбінесе рим-католик және протестанттық бағыттары) аймақта орнықты.

Коммерциялық дәстүр

Кантондық саудагерлер (Jyutping: Jyut6 soeng1; дәстүрлі қытайша: 粵商) – кантондық тегінен шыққан саудагерлер. Соңғы екі мың жылда Линнань (әсіресе Гуанчжоу маңындағы аймақ) Қытай империясының басты порты болып, көп уақытын өткізді. Осының нәтижесінде, берік сауда дәстүрі қалыптасып, Кантон фабрикалары сияқты танымал кантондық сауда ұйымдары құрылды, тіпті кантондықтар өзіндік бизнес мәдениетін қалыптастырды: Кантондық саудагерлер өте тәжірибелі, атақ-даңқтан гөрі нақты пайдаға көбірек мән береді, сондай-ақ саяси мәселелерден және байлық көрсетуден сақтануға бейім. Бүгінгі таңда кантондықтар осы коммерциялық мәдениетті сақтап келеді. Гуанчжоу, Фошань, Шэньчжэнь және Гонконг сияқты ірі Линнань қалалары – аймақтық (ал халықаралық деңгейде де) маңызды сауда орталықтары. Мысалы, Гонконг 2016 жылғы Global Financial Centres Index-те 748 ұпай жинап, әлемдік рейтингте төртінші орынға ие болды, Лондон мен Нью-Йорктан кейін.

Қызыл мақта гүлдері

Қызыл мақта гүлі (Jyutping: Muk6 min4 faa1; Дәстүрлі қытай: 木棉花, сөзбе-сөз "ағаш мақта гүлі") – Линнань аймағында кең таралған гүл түрі және ол кантондық мәдениеттің символы саналады. Б.з.д. 200 жылы Наньюэ патшалығының патшасы Цзю То (Jyutping: Ziu6 to4; Дәстүрлі қытайша: 趙陀) Хан империясына құрмет білдіру үшін қызыл мақта ағашын сыйға берген. Бұл сол кезде Линнань халқы өз отанын бейнелеу үшін қызыл мақта гүлдерін пайдаланғанын көрсетеді. Бүгінде қызыл мақта гүлі кантондықтардың шығарған өлеңдері мен әндерінде жиі кездеседі. Мысалы, "Nam Hoi Chiu" халық әнінде кантондықтар мен олардың мәдениетін бейнелеу үшін "紅綿" (дәстүрлі қытайша "қызыл мақта гүлі") сөзі қолданылған. Қызыл мақта гүлі қазіргі таңда Линнань мәдени орталығы – Гуанчжоу қаласының, сондай-ақ Гуандун және Гуанси провинцияларының ресми символы болып табылады.

Макао лотосы

Лотос – Макаоның символы. Ол 1999 жылы Макаоның Қытайға қайтарылуынан кейін Макао туында пайда болды.

Гонконг орхидеясы

Гонконг орхидеясы Гонконгтың символы деп санауға болады. Ол 1880 жылы табылып, 1908 жылы жаңа түр ретінде белгіленді. 1965 жылы Гонконгтың ресми символы болып жарияланды және 1997 жылы Гонконгтың қайтарылуынан кейін Гонконг туында бейнеленді. Гонконг Кантон мәдениетін насихаттау мақсатында көптеген фильмдер, эстрада әндері және телесериалдар түсіргендіктен, Гонконг және, демек, Гонконг орхидеясы қазіргі Кантон мәдениетінің символы ретінде кеңінен танылады. Мысалы, Нам Хой Чиу кантондықтарды бейнелеу үшін "紫荊" (дәстүрлі қытай тілінде "күлгін орхидея") терминін қолданды. Алтын Баухиния алаңында Гонконг орхидеясының үлкен мүсіні орналасқан және ол Гонконгтың маңызды ландшафттарының бірі болып табылады.

Сампан

Сампан – Оңтүстік Қытай теңізінің жағалауында жиі кездесетін, кантондықтар, хоклолар және көптеген басқа Оңтүстік-Шығыс Азия халықтары қолданатын, түбі тегіс қайық түрі. Олардың ұзындығы әдетте үш-төрт метрге жетеді және бортында шағын тұрақтары болады. Бұл балықшыларға өз сампандарында тұруға мүмкіндік береді. Гуанчжоу, Гонконг және Макао сияқты ірі кантондық қалаларында, порттарда көптеген сампандар тоқтаған көрініс жиі кездеседі. Сондықтан, сампанмен толы порттың бейнесі Линнан аймағымен тығыз байланысты. Сондай-ақ, сампандар кантондықтар түсірген фильмдерде және музыкалық бейнежазбаларда да көріне береді.