Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы шарт
Anti corruption treaty
Біріккен Ұлттар Ұйымының Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясы (БҰҰ СЖК) – сыбайлас жемқорлыққа қарсы жалғыз заңдық күші бар халықаралық көпжақты шарт. Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) мүше мемлекеттері тарапынан келіссөздер жүргізіліп, 2003 жылдың қазан айында БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылданып, 2005 жылдың желтоқсан айында күшіне енген. Шарт алдын алу және жазалау шараларының маңыздылығын мойындайды, сыбайлас жемқорлықтың шекарадан өтетін сипатын халықаралық ынтымақтастық және сыбайлас жемқорлықтан түскен қаражатты қайтару ережелері арқылы қарастырады. Венадағы БҰҰ Есірткі мен қылмысқа қарсы күрес басқармасы (БҰҰ ЕҚҚБ) БҰҰ СЖК-нің хатшылығы қызметін атқарады. БҰҰ СЖК-нің мақсаты – елдер арасында ықпал ету саудасы және билікті теріс пайдалану сияқты, сондай-ақ жеке сектордағы сыбайлас жемқорлық, мысалы, ұрлық және ақшаны жылысу сияқты сыбайлас жемқорлықтың түрлі формаларын азайту. БҰҰ СЖК-нің тағы бір мақсаты – халықаралық активтерді қайтару үшін тиімді құқықтық механизмдерді ұсыну арқылы халықаралық құқық қорғау және елдер арасындағы сот ынтымақтастығын күшейту. Конвенцияны ратификациялаған мемлекеттер қылмыстық мәселелерде ынтымақтасуға және сыбайлас жемқорлыққа қатысты азаматтық және әкімшілік мәселелер бойынша тергеулер мен іс жүргізуде бір-біріне көмек көрсетуді қарастыруға міндетті. Конвенция сонымен қатар азаматтық қоғам мен үкіметтік емес ұйымдардың есеп беру процесіне қатысуын ұсынады және азаматтардың ақпаратқа қол жеткізуінің маңыздылығын атап көрсетеді.
The United Nations Convention Against Corruption (UNCAC) is the only legally binding international anti corruption multilateral treaty. Negotiated by member states of the United Nations (UN) it has been adopted by the UN General Assembly in October 2003 and entered into force in December 2005. The treaty recognises the importance of both preventive and punitive measures, addresses the cross border nature of corruption with provisions on international cooperation and on the return of the proceeds of corruption. The UN Office on Drugs and Crime (UNODC) in Vienna serves as Secretariat for the UNCAC. UNCAC's goal is to reduce various types of corruption that can occur across country borders, such as trading in influence and abuse of power, as well as corruption in the private sector, such as embezzlement and money laundering. Another goal of the UNCAC is to strengthen international law enforcement and judicial cooperation between countries by providing effective legal mechanisms for international asset recovery. States Parties – countries that have ratified the Convention – are expected to cooperate in criminal matters and consider assisting each other in investigations of and proceedings in civil and administrative matters relating to corruption. The Convention further calls for the participation of civil society and non governmental organisations in accountability processes and underlines the importance of citizens' access to information.
Жалпы ережелер (I тарау, 1-4-баптар)
UNCAC-тың бастапқы баптарына мақсатты тұжырымдама (1-бап) кіреді, ол әр елде адалдық пен жауапкершілікті ынталандыруды, сондай-ақ Тараптар мемлекеттері арасындағы халықаралық ынтымақтастық пен техникалық көмекті қолдауды қамтиды. Олар құралда қолданылатын маңызды терминдердің анықтамаларын да қамтиды. Олардың кейбіреулері басқа құжаттарда, әсіресе Біріккен Ұлттар Ұйымының Трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы конвенциясында (ТҰҰҚК) қолданылғандарға ұқсас, бірақ "мемлекеттік қызметкер", "шетелдік мемлекеттік қызметкер" және "халықаралық мемлекеттік ұйымның қызметкері" терминдері жаңа және осы салаларда UNCAC-тың қолданылу ауқымын анықтау үшін маңызды. UNCAC жемқорлықтың анықтамасын бермейді. БҰҰ Хартасының 2-бабына сәйкес, UNCAC-тың 4-бабы Тараптар мемлекеттерінің ұлттық егемендігін қорғауды көздейді.
The opening Articles of UNCAC include a statement of purpose (Article1), which covers both the promotion of integrity and accountability within each country and the support of international cooperation and technical assistance between States Parties. They also include definitions of critical terms used in the instrument. Some of these are similar to those used in other instruments, and in particular the United Nations Convention against Transnational Organized Crime (UNTOC), but those defining "public official", "foreign public official", and "official of a public international organization" are new and are important for determining the scope of application of UNCAC in these areas. UNCAC does not provide a definition of corruption. In accordance with Article 2 of the UN Charter, Article 4 of UNCAC provides for the protection of national sovereignty of the States Parties.,
Алдын алу шаралары (II тарау, 5-14 баптар)
UNCAC мемлекеттік және жеке секторлардағы алдын алудың маңыздылығын мойындайды. ІІ тарауда жемқорлыққа қарсы күрес органдарын құру және сайлау науқандары мен саяси партияларды қаржыландырудағы ашықтықты арттыру сияқты алдын алу саясаты қарастырылған. Жемқорлыққа қарсы күрес органдары жемқорлыққа қарсы саясатты іске асыруы, білім таратуы және тәуелсіз болуы, жеткілікті ресурстармен қамтамасыз етілуі, сондай-ақ тиісті білікті персоналмен ұштатылуы керек. Конвенцияға қол қойған елдер мемлекеттік қызметтерге тиімділікті, ашықтықты және лайықтылық принциптерін қамтамасыз ететін шаралар қолдануы тиіс. Жұмысқа орналасқаннан кейін мемлекеттік қызметшілерге мінез-құлық кодекстері, қаржылық және өзге де ақпаратты жариялау талаптары, сондай-ақ тиісті тәртіптік шаралар қолданылуы керек. Мемлекеттік қаржыны басқарудағы ашықтық пен есеп беруді нығайту да маңызды, сонымен қатар сот жүйесі және мемлекеттік сатып алу сияқты мемлекеттік сектордың ең маңызды салаларында жемқорлықтың алдын алу үшін арнайы талаптар белгіленеді. Жемқорлықтың алдын алу үшін барлық қоғам мүшелерінің күш-жігері қажет. Осы себептерге байланысты UNCAC елдерді азаматтық қоғамның белсенді қатысуын ынталандыруға және жемқорлық туралы, онымен күресу жолдары туралы халықтың хабардарлығын арттыруға шақырады. Жеке секторға да мемлекеттік секторға қойылатын талаптар қолданылады – ол да ашық процедураларды және мінез-құлық кодекстерін қабылдауы тиіс.
UNCAC recognizes the importance of the prevention in both the public and private sectors. Chapter II includes preventive policies, such as the establishment of anti corruption bodies and enhanced transparency in the financing of election campaigns and political parties. Anti corruption bodies should implement anti corruption policies, disseminate knowledge and must be independent, adequately resourced and have properly trained staff. Countries that sign the convention must assure safeguards their public services are subject to safeguards that promote efficiency, transparency and recruitment based on merit. Once recruited, public servants should be bound by codes of conduct, requirements for financial and other disclosures, and appropriate disciplinary measures. Transparency and accountability in the management of public finances must also be promoted, and specific requirements are established for the prevention of corruption in the particularly critical areas of the public sector, such as the judiciary and public procurement. Preventing corruption also requires an effort from all members of society at large. For these reasons, UNCAC calls on countries to promote actively the involvement of civil society, and to raise public awareness of corruption and what can be done about it. The requirements made for the public sector also apply to the private sector – it too is expected to adopt transparent procedures and codes of conduct.
Халықаралық ынтымақтастық (IV тарау, 43-49-баптар)
UNCAC-тың IV тарауына сәйкес, қатысушы мемлекеттер сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің барлық аспектілерінде, оның ішінде алдын алу, тергеу және қылмыскерлерді қудалау бойынша бір-біріне көмек көрсетуге міндетті. Ынтымақтастық экстрадиция, өзара құқықтық көмек, сотталған адамдарды және қылмыстық іс жүргізуді беру, сондай-ақ құқық қорғау саласындағы ынтымақтастық нысандарында жүзеге асырылады. Азаматтық және әкімшілік мәселелердегі ынтымақтастыққа да ынталандыру жасалады. IV тарауға сәйкес, UNCAC-тың өзі сыбайлас жемқорлыққа байланысты қылмыстар бойынша экстрадиция, өзара құқықтық көмек және құқық қорғау үшін негіз ретінде қолданылуы мүмкін. "Қос қылмыстық" принципі, яғни тиісті қылмыстың сұрау салушы және сұрау алынған елдерде қылмыстық құқық бұзушылық ретінде қарастырылуы, екі юрисдикцияда бірдей терминология немесе қылмыс санаты қолданылғанына қарамастан орындалған деп есептеледі. Көершілік шараларды қамтитын көмек туралы сұрау кезінде, қатысушы мемлекеттер қос қылмыстық принцип орындалмаған жағдайда да, тек өздерінің құқықтық жүйелерінің негізгі қағидаларына сәйкес көмек көрсетуге міндетті. IV тарауда халықаралық ынтымақтастықты жеңілдетуге арналған басқа да инновациялық ережелер бар. Мысалы, экстрадиция үшін UNCAC-ты негіз ретінде пайдаланатын қатысушы мемлекеттер сыбайлас жемқорлыққа байланысты қылмыстарды саяси сипаттас қылмыстар деп санамауы керек; заңды тұлғалардың жауапты болуы мүмкін қылмыстарға қатысты көмек көрсетілуі мүмкін; және банк шұғынасы көмек сұранысын қабылдамау үшін негіз ретінде пайдаланылмайды. Жедел және тиімді ынтымақтастықты қамтамасыз ету мақсатында, әрбір қатысушы мемлекет өзара құқықтық көмек туралы өтініштерді қабылдауға жауапты орталық орган тағайындауы тиіс. Жалпы алғанда, IV тарау халықаралық ынтымақтастық үшін кең және икемді платформа ұсынады. Дегенмен, оның ережелері UNCAC-та қамтылған барлық халықаралық ынтымақтастық мәселелерін толық қамтымайды, сондықтан UNCAC-тың мақсаттары мен басқа тараулардың ережелерін де ескеру қажет.
Under Chapter IV of UNCAC, States Parties are obliged to assist one another in every aspect of the fight against corruption, including prevention, investigation, and the prosecution of offenders. Cooperation takes the form of extradition, mutual legal assistance, transfer of sentences persons and criminal proceedings, and law enforcement cooperation. Cooperation in civil and administrative matters is also encouraged. Based on Chapter IV, UNCAC itself can be used as a basis for extradition, mutual legal assistance and law enforcement with respect to corruption related offences. "Dual criminality", which is a requirement that the relevant offence shall be criminalized in both the requesting and requested country, is considered fulfilled irrespective of whether the same terminology or category of offense is used in both jurisdictions. In case of a request for assistance involving non coercive measures, States Parties are required to provide assistance even when dual criminality is absent subject only to the basic concepts of their legal systems. Chapter IV also contains other innovative provisions designed to facilitate international cooperation. For example, States Parties that use UNCAC as a basis for extradition shall not consider corruption related offences as political ones; assistance can also be provided in relation to offences for which legal persons can be held responsible; and bank secrecy cannot be cited as a ground to refuse a request for assistance. In order to ensure speedy and efficient cooperation, each State Party is required to designate a central authority responsible for receiving MLA requests. Overall, Chapter IV provides a broad and flexible platform for international cooperation. However, its provisions do not exhaust all international cooperation issues covered by UNCAC, thus the purposes of UNCAC and provisions of other chapters also need to be taken into consideration.
Активтерді қайтару (V тарау, 51-59-баптар)
Активтерді қайтару туралы келісім маңызды табысқа жеткендіктердің бірі саналады және көптеген сарапшылар осының көптеген дамып келе жатқан елдердің UNCAC-қа қол қоюының себебі екенін айтады. Шындығында, активтерді қайтару көптеген дамып келе жатқан елдер үшін өте маңызды мәселе болып табылады, онда жоғары деңгейдегі жемқорлық ұлттық байлықты тонап алған. Осы тарау бойынша келісімге қол жеткізу үшін қарқынды келіссөздер жүргізілді, себебі заңсыз активтерді қайтарып алуды көздеген елдердің заңды мүдделері, көмек сұралатын елдердің құқықтық және процедуралық кепілдіктерімен сәйкес келуі қажет болды. Көбінесе келіссөздер барысында активтерді қайтарып алуға тырысқан елдер, активтерге меншік құқығын анықтайтын және оларды өзге жолдармен иеліктен шығарудан гөрі қайтаруға басымдық беретін презумпцияларды орнатуға ұмтылды. Ал қайтарым талап етілуі мүмкін елдер, мұндай активтерді қамауға алу, тәркілеу және қайтарумен байланысты негізгі адам құқықтары мен процедуралық қорғанысқа нұқсан келтіруі мүмкін тілге қатысты алаңдаушылық білдірді. UNCAC-тың V тарауы активтерді қайтаруды конвенцияның "басты қағидасы" ретінде белгілейді. Активтерді қайтару ережелері азаматтық және қылмыстық құқық салаларында сыбайлас жемқорлық жолымен алынған қаражатты іздеу, тоқтату, тәркілеу және қайтару үшін құрылым жасайды. Қайтаруды сұраған мемлекет, меншік құқығын дәлелдей алса, көбінесе қайтарылған қаражатты алады. Кейбір жағдайларда қаражат тікелей зардап шеккен жеке тұлғаларға қайтарылуы мүмкін. Егер басқаша келісім болмаса, қатысушы мемлекеттер Конвенцияның өзін құқықтық негіз ретінде пайдалана алады. UNCAC-тың 54-бабының 1-тармағында: "Әрбір қатысушы мемлекет басқа қатысушы мемлекеттің соты шығарған тәркілеу туралы шешімді іске асыруға өз құзыретті органдарына мүмкіндік беру үшін қажетті шараларды қабылдайды" делінген. UNCAC-тың 54-бабының 2-тармағында сондай-ақ, ресми өтініш түскенге дейін мұндай шараларға жеткілікті негіздер болған жағдайда мүлікті уақытша қамауға алу немесе тәркілеу қарастырылған. Бір рет аударылып, жасырылған активтерді қайтарудың өте қымбат, күрделі және көбінесе сәтсіз процеске айналатынын ескере отырып, осы тарауда заңсыз аударымдарды болдырмауға және заңсыз аударымдарды іздеу, тоқтату, тәркілеу және конфискациялау қажет болған жағдайда пайдалануға болатын жазбаларды жасауға бағытталған шаралар да қамтылған (52-бап). Осы процесте дамып келе жатқан елдерге көмек көрсете алатын сарапшыларды анықтау да техникалық көмек нысаны ретінде қарастырылған (60-баптың 5-тармағы).
The agreement on asset recovery is considered a major breakthrough and many observers claim that it is one of the reasons why so many developing countries have signed UNCAC. Asset recovery is indeed a very important issue for many developing countries where high level corruption has plundered the national wealth. Reaching an agreement on this Chapter involved intensive negotiations, as the legitimate interests of countries wishing to recover illicit assets had to be reconciled with the legal and procedural safeguards of the countries from which assistance will be sought. Generally, in the course of the negotiations, countries seeking to recover assets sought to establish presumptions that would make clear their ownership of the assets and give priority for return over other means of disposal. Countries from which the return was likely to be sought, on the other hand, had concerns about the language that might have compromised basic human rights and procedural protections associated with criminal liability and the freezing, seizure, forfeiture and return of such assets. Chapter V of UNCAC establishes asset recovery as a "fundamental principle" of the convention. The provisions on asset recovery lay a framework, in both civil and criminal law, for tracing, freezing, forfeiting and returning funds obtained through corrupt activities. The requesting state will in most cases receive the recovered funds as long as it can prove ownership. In some cases, the funds may be returned directly to individual victims. If no other arrangement is in place, States Parties may use the Convention itself as a legal basis. Article 54(1)(a) of UNCAC provides that: "Each State Party (shall) take such measures as may be necessary to permit its competent authorities to give effect to an order of confiscation issued by a court of another state party" Indeed, Article 54(2)(a) of UNCAC also provides for the provisional freezing or seizing of property where there are sufficient grounds for taking such actions in advance of a formal request being received. Recognizing that recovering assets once transferred and concealed is an exceedingly costly, complex and an all too often unsuccessful process, this Chapter also incorporates elements intended to prevent illicit transfers and generate records that can be used where illicit transfers eventually have to be traced, frozen, seized and confiscated (Article 52). The identification of experts who can assist developing countries in this process is also included as a form of technical assistance (Article 60(5)).
Техникалық көмек және ақпарат алмасу (VI тарау, 60-62-баптар)
UNCAC-тың VI тарауы техникалық көмекке арналған, яғни дамушы және өтпелі экономикадағы елдерге UNCAC-ты іске асыруда көрсетілетін қолдау. Ережелер оқытуды, материалдық және адам ресурстарын, зерттеулерді және ақпарат алмасуды қамтиды. UNCAC сонымен қатар халықаралық және аймақтық ұйымдар (көптегендері сыбайлас жемқорлыққа қарсы бағдарламаларды құрған) арқылы ынтымақтастық орнатуға, зерттеу жұмыстарын жүргізуге, сондай-ақ қаржы ресурстарын дамушы елдерге, экономикасы өзгеретін елдерге тікелей және БҰҰ Есірткі заттар мен қылмысқа қарсы басқармасына (UNODC) жұмсауға шақырады.
Chapter VI of UNCAC is dedicated to technical assistance, meaning support offered to developing and transition countries in the implementation of UNCAC. The provisions cover training, material and human resources, research, and information sharing. UNCAC also calls for cooperation through international and regional organizations (many of which already have established anti corruption programmes), research efforts, and the contribution of financial resources both directly to developing countries and countries with economies in transition, and to the UNODC.
Орындау тетіктері (VII тарау, 63-64 баптар)
VII тарауда ПБК мен БҰҰ Хатшылығы арқылы халықаралық орындалу мәселелері қарастырылады.
Chapter VII deals with international implementation through the CoSP and the UN Secretariat.
Қиындықтар
UNCAC-ты ратификациялау маңызды болғанымен, бұл тек бірінші қадам ғана. Оның ережелерін толыққанды іске асыру халықаралық қауымдастық пен жекелеген қатысушы мемлекеттер үшін, әсіресе UNCAC-тың жаңа салаларына қатысты, елеулі қиындықтар туғызады. Сондықтан, елдерге UNCAC-ты тиімді іске асыру үшін саясатты бағыттау және техникалық көмек қажет болды. IRM-нің алғашқы жылдарының нәтижелері көптеген дамып келе жатқан елдердің техникалық көмекке зәру екенін көрсетті. UNCAC-та көзделгендей, техникалық көмек көрсету UNCAC ережелерін ұлттық заң жүйелеріне және, ең бастысы, күнделікті өмірге толық және тиімді енгізуді қамтамасыз ету үшін маңызды.
Ratification of UNCAC, while essential, is only the first step. Fully implementing its provisions presents significant challenges for the international community as well as individual States parties, particularly in relation to the innovative areas of UNCAC. For this reason, countries have often needed policy guidance and technical assistance to ensure the effective implementation of UNCAC. The results of the first years of IRM have shown that many developing countries have identified technical assistance needs. The provision of technical assistance, as foreseen in UNCAC, is crucial to ensure the full and effective incorporation of the provisions of UNCAC into domestic legal systems and, above all, into the reality of daily life.