Кіріспе
Пайданы бөлісу – компанияның табысына, қызметкерлердің жалақысына және сыйлықтарына байланысты қызметкерлерге тікелей немесе жанама төлемдер жасауды көздейтін кәсіпорындар енгізетін түрлі ынталандыру жоспарлары. Акциялық қоғамдарда мұндай жоспарлар көбінесе қызметкерлерге акциялар беру түрінде болады. Пайданы бөлісу жоспарлары алдын ала белгіленген экономикалық үлестіру қағидаларына негізделген, ол компания мен қызметкер арасындағы пайданың бөлінуін анықтайды. Мысалы, егер пайда , онда ол кездейсоқ шама болуы мүмкін.
a type of business incentive plan for employees
Profit sharing refers to various incentive plans introduced by businesses which provide direct or indirect payments to employees, often depending on the company's profitability, employees' regular salaries, and bonuses. In publicly traded companies, these plans typically amount to allocation of shares to employees. The profit sharing plans are based on predetermined economic sharing rules that define the split of gains between the company as a principal and the employee as an agent. For example, suppose the profits are , which might be a random variable.
Тарих
Америкалық саясаткер Альберт Галлатин 1790 жылдары шыны зауытында пайданы бөлісу жүйесін енгізді. Пайданы бөлісуді алғашқылардың бірі ретінде танылған ағылшын саясаткері Теодор Тейлор 1800 жылдардың соңында жүн фабрикаларында осы тәжірибені қолданды. Ұлыбританияда пайданы бөлісу 1860 жылдары кеңінен таралды. Экономистер 1880 жылдары маңызды экономикалық журналдарда пайданы бөлісу мәселесін талқылады. Уильям Купер Проктер 1887 жылы Procter & Gamble компаниясында пайданы бөлу жоспарын құрды. Пайданы бөлісу Голливуд киноиндустриясында дәстүрлі түрде жиі кездесетін практика болды. Заң, есеп, медицина, инвестициялық банкинг, сәулет, жарнама және консалтинг сияқты салаларда да пайданы бөлісу серіктестіктері кең таралған. Гарвард экономисі Мартин Л. Вайцман 1980 жылдары пайданы бөлісудің белді жақтаушысы болды және осы практиканы қолдауға үкіметтерге әсер етті. Вайцман пайданы бөлісу инфляцияны тудырмай жұмыссыздықты азайтуға мүмкіндік беретінін айтты.
Басқарудың пайдаға үлесі
Басқарушылыққа немесе директорлар кеңесіне төленген пайданың үлесі кейде tantième деп аталады. Бұл француз тілінен алынған термин көбінесе Германия, Франция, Бельгия және Швеция сияқты еуропалық елдердің бизнес және қаржы саласындағы тәжірибесін сипаттау үшін қолданылады. Әдетте, бұл төлем менеджердің (немесе директордың) бекітілген жалақысымен және сыйлық ақыларымен (бонустармен) қосымша төленеді (сыйлық ақылары көбінесе пайдаға байланысты болады, сондай-ақ сыйлық ақылары мен tantième бірдей қарастырылуы мүмкін); заңнама елдерде әртүрлі болады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та қызметкерлердің пайдадан үлесу жоспары құруға болады, онда олардың пайдадан үлесу сомасының барлық немесе бір бөлігі зейнет қоржынына (retirement plan) салым ретінде аударылуы мүмкін. Мұндай жоспарлар көбінесе 401(k) жоспарларымен бірге қолданылады.
Пайдаға үлестік
Пайданы бөлісу – қызметкерлерге үнемделген шығындарды қайтаратын бағдарлама, әдетте біржолғы сыйлық түрінде. Бұл өнімділікті өлшеу шарасы, ал пайданы бөлісу – тиімділікті өлшеу шарасы. Пайданы бөлісудің үш негізгі түрі бар:
Scanlon plan: This program dates back to the 1930s and relies on committees to create cost sharing ideas. Designed to lower labor costs without lowering the level of a firm's activity. The incentives are derived as a function of the ratio between labor costs and sales value of production (SVOP). Rucker plan: This plan also uses committees, but although the committee structure is simpler the cost saving calculations are more complex. A ratio is calculated that expresses the value of production required for each dollar of total wage bill. Improshare: Improshare stands for "Improved productivity through sharing" and is a more recent development. With this plan, a standard is developed that identifies the expected number of hours to produce something, and any savings between this standard and actual production are shared between the company and the workers.
Сканлон жоспары: Бұл бағдарлама 1930 жылдарға дейін жетеді және шығындарды үнемдеу туралы ұсыныстарды жасау үшін комитеттерге сүйенеді. Фирманың жұмыс деңгейін төмендетпестен еңбек шығындарын төмендету мақсатында жасалған. Ынталандырулар еңбек шығындары мен өндірістің сату құны арақатынасының (SVOP) функциясы ретінде есептеледі.
Scanlon plan: This program dates back to the 1930s and relies on committees to create cost sharing ideas. Designed to lower labor costs without lowering the level of a firm's activity. The incentives are derived as a function of the ratio between labor costs and sales value of production (SVOP). Rucker plan: This plan also uses committees, but although the committee structure is simpler the cost saving calculations are more complex. A ratio is calculated that expresses the value of production required for each dollar of total wage bill. Improshare: Improshare stands for "Improved productivity through sharing" and is a more recent development. With this plan, a standard is developed that identifies the expected number of hours to produce something, and any savings between this standard and actual production are shared between the company and the workers.
Раккер жоспары: Бұл жоспарда да комитеттер пайдаланылады, бірақ комитет құрылымы оңайырақ болғанымен, шығындарды үнемдеу есептеулері күрделірек. Бұл көрсеткіш жалпы жалақы қорының әрбір долларына қажетті өндіріс көлемін көрсетеді.
Scanlon plan: This program dates back to the 1930s and relies on committees to create cost sharing ideas. Designed to lower labor costs without lowering the level of a firm's activity. The incentives are derived as a function of the ratio between labor costs and sales value of production (SVOP). Rucker plan: This plan also uses committees, but although the committee structure is simpler the cost saving calculations are more complex. A ratio is calculated that expresses the value of production required for each dollar of total wage bill. Improshare: Improshare stands for "Improved productivity through sharing" and is a more recent development. With this plan, a standard is developed that identifies the expected number of hours to produce something, and any savings between this standard and actual production are shared between the company and the workers.
Improshare: Improshare – «Бөлісу арқылы өнімділікті жақсарту» дегенді білдіреді және бұл салыстырмалы түрде жаңа бағдарлама. Бұл жоспар бойынша, қандай да бір өнімді өндіруге қажетті күтілетін сағат саны анықталатын стандарт әзірленеді, ал осы стандарт пен нақты өндіріс арасындағы үнемделген сома компания мен жұмыскерлер арасында бөліседі.
Scanlon plan: This program dates back to the 1930s and relies on committees to create cost sharing ideas. Designed to lower labor costs without lowering the level of a firm's activity. The incentives are derived as a function of the ratio between labor costs and sales value of production (SVOP). Rucker plan: This plan also uses committees, but although the committee structure is simpler the cost saving calculations are more complex. A ratio is calculated that expresses the value of production required for each dollar of total wage bill. Improshare: Improshare stands for "Improved productivity through sharing" and is a more recent development. With this plan, a standard is developed that identifies the expected number of hours to produce something, and any savings between this standard and actual production are shared between the company and the workers.